Көлеңкелі экономиканың үлесі азайды.
Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың ЖІӨ-дегі үлесі 2023 жылғы 17,58%-дан 2025 жылы 15,69%-ға дейін төмендеген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен көлеңкелі экономикаға және бағалы металдардың заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі кеңесте айтылды.
Бес жылда 24 құжат қабылданып, 20 жүйе жаңғыртылған
Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, соңғы бес жылда көлеңкелі экономикаға қарсы күрес аясында 24 нормативтік құқықтық акт қабылданып, 20 ақпараттық жүйе жаңғыртылған.
Нәтижесінде бақыланбайтын экономиканың ЖІӨ-дегі үлесі екі жыл ішінде 1,89 пайыздық тармаққа қысқарған.
Үкімет көлеңкелі айналымды азайтудың негізгі тетіктерінің бірі ретінде мемлекеттік ақпараттық жүйелерді цифрландыру мен өзара интеграциялауды қарастырып отыр.
Ауыл шаруашылығынан жанармай нарығына дейін бақылау күшейеді
Ауыл шаруашылығында өнім қозғалысын толық қадағалауға арналған құралдар енгізіліп жатыр. Олардың қатарында «Ветеринариялық-санитариялық сараптама» модулі, өсімдік шаруашылығындағы цифрлық қадағалау жүйесі, тауарларға ілеспе жүкқұжаттар және ЕАСУ жүйесін KEDEN жүйесімен интеграциялау бар.
Мұнай-газ және энергетика саласында мұнай өңдеу зауыттарында шикізат балансын есепке алатын құралдар орнатылып жатыр. Жанар-жағармай нарығы бойынша аналитикалық деректер базасы қалыптастырылуда.
Сонымен қатар резервуарларды есепке алу құралдарымен жабдықтауды көздейтін түзетулер әзірленген.
Сауда саласында шетелдік рұқсат бланкілері цифрландырылып, навигациялық пломбалар қолданыла бастады. Тауарларды таңбалау мен каталогтау кеңейіп, Digital bazaar жүйесі әзірленіп жатыр.
Құрылыс жобаларын жасанды интеллект тексере бастады
Құрылыс саласында да цифрландыру жалғасуда.
Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған жүйесі арқылы бас жоспарлар мен егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары есепке алынады.
2026 жылы Qportal.kz бірыңғай құрылыс порталы іске қосылып, жобаларды жасанды интеллект көмегімен тексеруге арналған пилоттық жоба басталған.
922,5 мың адам өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде тіркелді
Көлеңкелі экономиканы қысқартудың тағы бір бағыты – өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтардың қызметін заңдастыру.
Мемлекеттік кірістер комитеті Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен бірлесіп 45 интернет-платформамен интеграцияны аяқтаған.
Кірістер органдарының ақпараттық жүйелерінде жаңа мәртебемен 774,2 мың экономикалық белсенді азамат алғаш рет тіркелді.
Жалпы ресми тіркелген өзін-өзі жұмыспен қамтығандар саны 922,5 мың адамға жеткен. Олардың 94%-ы интернет-платформалар арқылы жұмыс істейді.
Осы санаттағы азаматтар 9,9 млрд теңге әлеуметтік төлем төлеген.
Зергерлік нарықта өндіріс 31%-ға өсті
Кеңестің жеке блогы зергерлік нарық пен бағалы металдар айналымын заңдастыруға арналды.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің дерегінше, 2025 жылдың қорытындысында Қазақстандағы зергерлік бұйымдардың ішкі нарығы шамамен 168 млн долларды құрап, бір жылда 3,4%-ға өскен.
Отандық өндіріс 31%-ға артып, 7,2 млн долларға жетті. Экспорт көлемі 65,4 млн доллар болды.
Алайда нарық өкілдерінің бағалауынша, зергерлік бұйымдар айналымының елеулі бөлігі әлі де көлеңкеде қалып отыр.
Ломбардтар өткізген алтын сынығы азайған
2025 жылы ломбардтар «Тау-Кен Алтын» ЖШС-не шамамен 3,2 тонна бағалы металл сынығы мен қалдығын қайта өңдеуге өткізген.
2024 жылы бұл көрсеткіш 3,8 тонна болған.
Осыған байланысты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірге бағалы металл сынықтары мен қалдықтарын аффинаж жасайтын кәсіпорындарға міндетті түрде өткізу мәселесін қарастыру ұсынылды.
Сондай-ақ оларды қабылдау және сату ережелерін жетілдіру көзделіп отыр.
Жұманғарин зергерлерге қолжетімді алтын қажет екенін айтты
Серік Жұманғарин зергерлердің заңды жұмыс істеуіне жағдай жасап, оларды қолжетімді шикізатпен қамтамасыз ету қажеттігіне назар аударды.
«Зергерлер – кәсібі ұрпақтан ұрпаққа берілетін нағыз қолөнершілер. Бізде ірі зергерлік орталықтар бар, бұл мұраны сақтап, саланы барынша заңды кеңістікке шығару қажет. Соның ішінде зергерлердің заңды әрі қолжетімді алтын көзіне қол жеткізуін қамтамасыз ету маңызды. Ашық жұмыс жағдайын қалыптастыру саланы заңдастырудағы негізгі қадамдардың бірі болады», — деді Серік Жұманғарин.
Зергерлердің тек 27%-ы міндетті таңбалаудан өткен
Зергерлік бұйымдарды міндетті таңбалау мәселесі де қаралды.
2024 жылы бұйымдарын таңбалауға 45 нарық субъектісі ұсынса, 2025 жылы олардың саны 959-ға жеткен.
Ал зергерлік бұйымдармен жұмыс істейтін салық төлеушілердің жалпы саны 3 520 субъектіні құрайды.
Демек, 2025 жылы міндетті таңбалаудан нарық қатысушыларының шамамен 27%-ы ғана өткен.
Осыған байланысты тәуекелі жоғары субъектілерді анықтап, олар бойынша бақылау шараларын жүргізу ұсынылды. Оның ішінде қайта өңделген зергерлік бұйымдарды қайта айналымға енгізу мәселесі де тексерілуі мүмкін.
Кеңес қорытындысында Серік Жұманғарин 2026–2028 жылдарға арналған көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл жөніндегі кешенді жоспарды сапалы орындауды, мемлекеттік органдар арасындағы өзара жұмысты күшейтуді және көлеңкелі схемаларды анықтауды жалғастыруды тапсырды.
Сонымен бірге бағалы металдар айналымы мен зергерлік нарықты реттеу тетіктерін жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлеу міндеті қойылды.
