Суару маусымы штаттық режимде өтті. Қазақстанда биыл 1,1 млн гектарға жуық егістікке 11,1 млрд текше метр су жұмсалды, ал су тапшылығы тәуекелін төмендету үшін күріш алқабы 21,6 мың гектарға қысқартылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Орталық коммуникациялар қызметінде ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитетінің төрағасы Сейілбек Нұрымбетов мәлімдеді. Биыл 1,2 млн гектар суармалы жерге шамамен 11 млрд текше метр су алу жоспарланған болатын.
42 мың шарт бойынша 11,4 млрд текше метр су қарастырылды
Су шаруашылығы ұйымдары шаруалармен 42 мыңға жуық шарт жасасты. Құжаттарда 1,1 млн гектарға жуық ауыл шаруашылығы алқабына 11,4 млрд текше метр су беру көзделген.
Жедел мәлімет бойынша, іс жүзінде 11,1 млрд текше метр су пайдаланылды. Бұл су 1,1 млн гектарға жуық егістік алқабын қамтыды.
Судың негізгі көлемі оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерге тиесілі:
- Түркістан облысы — 412 мың гектарға 3,9 млрд текше метр;
- Қызылорда облысы — 122 мың гектарға 3,3 млрд текше метр;
- Алматы облысы — 124 мың гектарға 1,5 млрд текше метр;
- Жетісу облысы — 146 мың гектарға 1,2 млрд текше метр;
- Жамбыл облысы — 72 мың гектарға 714 млн текше метр;
- қалған өңірлер — 169 мың гектарға 414 млн текше метр.
Бұл сандар суармалы егіншіліктің су ресурстарына түсіретін салмағы өңірлер арасында біркелкі емес екенін көрсетеді. Мәселен, Түркістан мен Қызылорда облыстарына ғана 7,2 млрд текше метр су берілген.
Күріш алқабы 21,6 мың гектарға азайды
Су көлемін басқарудың бір тетігі егіс құрылымын өзгерту болды.
Вегетация кезеңіне дейін оңтүстік өңірлерде көшпелі кеңестер өткізіліп, болжамды су балансына қарай лимиттер келісілді. Соның нәтижесінде суды көп қажет ететін күріш егістігі 100,5 мың гектардан 78,9 мың гектарға дейін қысқарды. Айырмашылық — 21,6 мың гектар немесе шамамен 21,5 пайыз.
Бұл шешім әсіресе оңтүстік өңірлердегі су балансы үшін маңызды. Мұнда ауыл шаруашылығына берілетін судың көлемі тек ішкі қорларға емес, трансшекаралық өзендердегі жағдайға да байланысты.
Су қоймаларында 57,9 млрд текше метр қор қалды
Суару маусымының соңына қарай елдегі ірі су қоймаларында 57,9 млрд текше метр су жинақталған. Бұл олардың жобалық сыйымдылығының 67 пайызына тең.
Министрлік қолда бар қор гидрологиялық тұрақтылықты сақтауға және экологиялық әрі табиғатты қорғау мақсатындағы су жіберуді жалғастыруға жеткілікті екенін хабарлады.
Яғни 11,1 млрд текше метр судың егістікке берілуіне қарамастан, маусым су қоймаларындағы қорды толық сарқумен аяқталған жоқ.
«Қазсушарда» қолма-қол есеп айырысу тоқтатылды
Биылғы өзгерістердің бірі суды бөлу тәртібіне қатысты.
Министрлік пен Бас прокуратура судың көлеңкелі айналымына қарсы Жол картасын іске асырып жатыр. Оның аясында «Қазсушар» РМК мен су тұтынушылар арасындағы шарттық қатынастар алғаш рет цифрландырылып, қолма-қол есеп айырысу алынып тасталды. Суармалы жерлерді бақылауда ғарыштық мониторинг пен жасанды интеллект құралдары да қолданыла бастады.
Мұндағы практикалық мақсат — судың кімге, қандай көлемде және қандай шарт негізінде берілгенін бақылауды күшейту. Бұған дейін ғарыштық мониторинг арқылы шартсыз су пайдалану фактілері де анықталған: жыл басында Түркістан облысында осындай 39 жағдай тіркеліп, шамамен 790 мың текше метр судың заңсыз пайдаланылғаны хабарланған еді.
2027 жылы тағы 43 субъектіні цифрландыру жоспарланған
Бұл жүйені келесі жылы кеңейту көзделіп отыр. 2027 жылғы жоспар бойынша «Тұран-Су», «Алматыоблсушар» және тағы 43 субъектінің суару жүйелері мен шарттық қатынастары цифрландырылмақ.
«Бас прокуратурамен бірлесіп қабылданған судың «қара нарығына» қарсы іс-қимыл жөніндегі Жол картасы аясында белгілі бір нәтижелерге қол жеткізілді. Алғаш рет «Қазсушар» РМК мен тұтынушылар арасындағы шарттық қатынастар цифрландырылып, қолма-қол есеп айырысу жойылды. 2027 жылға арналған жоспар бойынша «Тұран-Су», «Алматыоблсушар» және басқа да 43 субъектінің суару жүйелері мен шарттық қатынастарын цифрландыру көзделіп отыр. Жалпы, алдын ала қабылданған ұйымдастыру шараларының, трансшекаралық су нысандары бойынша уақытылы жүргізілген халықаралық өзара іс-қимылдың, су беру режимдерін жедел реттеудің және су пайдалануды бақылаудың күшейтілуінің арқасында вегетация кезеңі штаттық режимде өтті», — деді Сейілбек Нұрымбетов.
Суару маусымының алдын ала қорытындысы үш санмен көрінеді: егістікке 11,1 млрд текше метр су берілді, күріш алқабы 21,6 мың гектарға қысқарды, ал ірі су қоймаларында 57,9 млрд текше метр су қалды.
Осы тақырыпты бұған дейін де көтерген едік: DKNews.kz материалында Қазақстандағы 11,1 млрд текше метр суармалы судың өңірлер арасында қалай бөлінгені және күріш алқабының қысқаруы егжей-тегжейлі қарастырылған.
