Жерді қайтару жоспары артығымен орындалды. Қазақстанда 2026 жылға белгіленген 1 млн гектардың орнына 1,2 млн гектар пайдаланылмай жатқан немесе заң талаптары сақталмай берілген ауыл шаруашылығы жері мемлекет меншігіне қайтарылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Орталық коммуникациялар қызметіндегі баспасөз мәслихатында Ауыл шаруашылығы министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы Мұрат Теміржанов мәлімдеді. Ендігі негізгі мәселе — қайтарылған жерді қайта айналымға енгізіп, ауыл тұрғындары мен шаруашылықтарға беру.
13,5 млн гектар жер қайта бөлінді
2026 жылғы қыркүйектің басына қарай бұрын қайтарылған жерлердің 13,5 млн гектары қайта бөлінген.
Оның:
- 5,5 млн гектары жергілікті тұрғындардың мал жаюы үшін ортақ пайдалануға берілді;
- 8 млн гектары агроөнеркәсіп кешені субъектілеріне конкурс арқылы бөлінді.
Бұл көрсеткіш жерді мемлекетке қайтару науқанының келесі кезеңге өткенін көрсетеді. Ендігі міндет — бос жатқан алқаптарды нақты шаруашылық айналымына енгізу.
«Мәселе жерді мемлекетке қайтарумен ғана шектелмейді. Негізгі мақсат – қайтарылған жерлерді одан әрі тиімді пайдалану, олардан нақты нәтиже алу және, ең алдымен, ауыл тұрғындары мен ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерінің қажеттіліктерін қамтамасыз ету», — деді Мұрат Теміржанов.
Әсіресе аумағы 10 мыңнан 50 мың гектарға дейін жететін ірі жер телімдеріне назар аударылып отыр. Мұндай алқаптарды игеру ауылдық жерлерде тұрақты жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.
Тағы 211 мың гектар жер бойынша сот жүріп жатыр
Жылдық жоспардың орындалуы пайдаланылмай жатқан жерлерді тексеру тоқтайды дегенді білдірмейді.
Биыл аумақтық бөлімшелер 1 млн гектардан астам жерді қамтыған мыңнан аса жоспардан тыс тексеру жүргізген. Нәтижесінде 884 мың гектардағы заң бұзушылықтарды жою жөнінде 715 нұсқама берілді.
Тағы 211 мың гектар жерді мәжбүрлеп алып қоюға қатысты материалдар сот органдарының қарауында.
Бұл ретте тек жерді алып қою емес, оны пайдалануға қайта кіріскен шаруашылықтарға да мүмкіндік беріледі. Бұған дейінгі тәжірибе мемлекеттік бақылаудан кейін жер иелерінің пайдаланылмай жатқан алқаптарды қайта игере бастайтынын көрсеткен. Мәселен, 2022–2024 жылдары осындай 3,8 млн гектар жер бұрынғы иелері тарапынан қайта айналымға енгізілген.
2,7 млн гектар жер деградацияға ұшыраған
Жердің көлемімен қатар оның сапасы да бақылауға алынуда.
2026 жылы жүргізілген зерттеулер барысында қалпына келтіру шараларын қажет ететін 2,7 млн гектар деградацияға ұшыраған жер анықталды.
Биыл:
- 7 млн гектарда топырақ зерттелді;
- 7,5 млн гектарда геоботаникалық зерттеу жүргізілді;
- 4 млн гектарда агрохимиялық зерттеу жасалды;
- 53,5 млн гектар жер цифрлық бағалау материалдарымен қамтылды.
Жердің тозуы ауыл шаруашылығы өндірісіне тікелей әсер ететін мәселе. Ауыл шаруашылығы министрлігі бұған дейін 53,5 млн гектар аумақ бойынша жердің жай-күйі туралы деректер жаңартылғанын хабарлаған.
2026 жылғы шілдеде күшіне енген «Топырақты қорғау туралы» заң жер құнарлылығын сақтауға қойылатын талаптарды күшейтіп, жер пайдаланушылардың жауапкершілігін арттырды.
Жер беру 2027 жылдан бастап электронды форматқа көшеді
Келесі ірі өзгеріс жер учаскелерін бөлу тәртібіне қатысты.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді беру тетігі толығымен электрондық форматқа көшіріледі.
Жаңа жүйе Ақмола және Жетісу облыстарында пилоттық режимде алдын ала сынақтан өтеді.
«Электрондық конкурстар өткізу адам факторын болдырмауға және жер комиссияларының институционалдық жұмысынан бас тартуға мүмкіндік береді. Жаңартылған цифрлық жүйені техникалық тестілеу және оның функционалдық мүмкіндіктерін бағалау заң нормалары ресми түрде күшіне енгенге дейін Ақмола облысы мен Жетісу облысының аумағында пилоттық жоба аясында жүргізіледі», — деді Мұрат Теміржанов.
Электронды конкурсқа көшу жерді бөлу жүйесіндегі ең елеулі өзгерістердің бірі болмақ: өтінім беру мен учаскені бөлу рәсімдері цифрлық ортаға көшіріліп, қазіргі жер комиссияларының рөлі өзгереді.
Жерді жеке меншікке беруге мораторий ұзартылуы мүмкін
Тағы бір өзгеріс ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беруге қатысты.
Қолданыстағы мораторий мерзімінің аяқталуына байланысты оны 2031 жылдың соңына дейін ұзартуды көздейтін заңнамалық түзетулер әзірленген.
Бұл әзірге қабылданған түпкілікті шешім емес — ұсынылған заңнамалық өзгеріс.
Ал жерді мемлекетке қайтару жалғасады. 2026 жылғы жоспар орындалғанымен, тексерулер нәтижесінде анықталған заң бұзушылықтар бойынша жұмыс тоқтамайды. Бұған қоса, 2027 жылдан жер учаскелерін бөлу толық электронды форматқа көшіріліп, қайтарылған жерді кім және қандай тәртіппен алатынына қатысты жүйе де өзгереді.
