Трагедия ақпараттық манипуляция нысанына айналды. Маңғыстауда 14 әскери қызметші қаза тапқан қайғылы оқиғадан кейін әлеуметтік желілерде ескі видеолар, жасанды интеллект көмегімен жасалған контент және расталмаған мәліметтер тараған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы Маңғыстаудағы оқиғаға байланысты ақпараттық кеңістікті бақылап, бірқатар мәлімдемені ресми деректермен салыстырды. Орталықтың мәліметінше, жақында ашылған анонимді парақшалардың белсенділігі де байқалған: олар қауесеттер мен болжамдарды расталған дерек ретінде таратуға тырысқан.
«Қаза болғандардың нақты саны жасырылып отыр»
Орталық әлеуметтік желілерде тараған негізгі мәлімдемелердің бірі қаза тапқандардың санына қатысты болғанын хабарлады.
Фейк: «Қаза болғандардың нақты саны жасырылып отыр».
Орталықтың түсіндіруінше, ресми мәліметтер іздестіру-құтқару жұмыстары жүріп жатқан кезде нақтыланып отырған. Соңғы ресми дерек бойынша, 14 әскери қызметші қаза тапты.
Іздестіру операциясы соңғы әскери қызметшінің денесі табылғанға дейін жалғасты.
Әскери қызметшілер тікұшақтан десантталды ма
Әлеуметтік желілерде әскери қызметшілер тікұшақтан түсірілген деген ақпарат та тараған.
Фейк: «Әскери қызметшілер тікұшақтан десантталды».
Жарияланған тергеу деректеріне сәйкес, әскери қызметшілер тапсырманы катерді пайдалана отырып орындаған.
Оқу-жаттығудың қалай ұйымдастырылғаны, қауіпсіздік талаптарының қаншалықты сақталғаны және жауапты тұлғалардың әрекеттері тергеу барысында анықталуда.
Сондықтан осы мәселелер бойынша тергеу аяқталғанға дейін түпкілікті қорытынды жасауға негіз жоқ.
Қаза тапқан командир туралы ақпарат расталмаған
Тағы бір мәлімдеме әскери қызметшілердің тікелей командиріне қатысты болды.
Фейк: «Тікелей командир мас күйінде болған».
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы бұл ақпаратты растайтын қандай да бір дерек жоқ екенін мәлімдеді.
Сөз болып отырған командир өз әскери қызметшілерімен бірге қаза тапқан. Сондықтан оның жағдайына қатысты дәлелсіз мәлімдемелерді расталған факт ретінде таратуға негіз жоқ.
Тамызда жарияланған видео трагедияға телінген
Ақпараттық манипуляция тек мәтіндік хабарламалармен шектелмеген.
Әлеуметтік желілерде қайтыс болған адамды көлікпен тасымалдау бейнеленген ескі ролик Маңғыстауда қаза тапқан әскери қызметшінің денесін әкету сәті ретінде таратылған.
Орталықтың мәліметінше, видеоға жүргізілген талдау оның интернетте қайғылы оқиғадан әлдеқайда бұрын — тамыз айында жарияланғанын көрсеткен.
Яғни бұрын түсірілген бейнежазбаға жаңа сипаттама беріліп, ол Маңғыстаудағы оқиғамен байланыстырылған.
Мароккода түсірілген видео Маңғыстауға қатысты деп таратылған
Тағы бір ролик қаралы күндері Каспий теңізінің жағалауында түсірілген көрініс ретінде тараған.
Орталықтың мәліметінше, видео Қазақстанда емес, Марокконың Танжер қаласында түсірілген.
Ролик авторы бейнематериалдың Қазақстанның әлеуметтік желілер сегментіне кездейсоқ тарап кеткенін және Қазақстандағы оқиғалардан хабарсыз болғанын айтқан.
Осылайша, басқа елде түсірілген видео Маңғыстаудағы трагедиямен байланыстырылып, жаңа контексте ұсынылған.
Тергеу жүріп жатыр
Әлеуметтік желілерде мемлекет оқиғаға байланысты «ешқандай тергеу жүргізіп жатқан жоқ» деген де мәлімдемелер пайда болған.
Фейк: Мемлекет «ешқандай тергеу жүргізіп жатқан жоқ».
Ресми ақпаратқа сәйкес, іздестіру-құтқару операциясы соңғы қаза тапқан әскери қызметшінің денесі табылғанға дейін жалғасты.
Мемлекет басшысының тапсырмасымен трагедияның мән-жайын анықтау үшін Үкіметтік комиссия құрылды.
Сонымен бірге:
- қызметке салғырт қарау фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды;
- кеме жүргізу қағидаларын бұзу фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды;
- оқу-жаттығуды ұйымдастыру мен қауіпсіздік талаптарының сақталуы тергеліп жатыр.
Бұл істер бойынша нақты тұлғалардың кінәсі тек соттың заңды күшіне енген үкімімен анықталуы мүмкін.
Қорғаныс министрлігін тексеруге жеті күн берілді
Президенттің өкімімен Қорғаныс министрлігіндегі жағдайды кешенді тексеру үшін бөлек комиссия да құрылды.
Комиссия жеті күн ішінде:
- әскери бөлімдердегі жұмысты ұйымдастыруға;
- қаржылық қамтамасыз етуге;
- материалдық-техникалық жағдайға баға беруге тиіс.
Бұл тексеру қылмыстық тергеуден бөлек жүргізіледі және Қорғаныс министрлігіндегі жағдайды кешенді бағалауға бағытталған.
Жалған ақпарат таратқаны үшін қандай жауапкершілік бар
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығының мәліметінше, трагедия төңірегіндегі ақпараттық манипуляцияларға анонимді аккаунттар да тартылған. Кейбір хабарламалардан үйлестірілген әрекеттердің белгілері байқалған.
Мұндай контенттің қаупі — расталмаған ақпаратты көпшілікке белгілі факт ретінде көрсетуінде. Қолданушылар оны тексерместен бөліскен сайын жалған мәліметтің таралу ауқымы кеңейеді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабында көрінеу жалған ақпарат таратқаны үшін қылмыстық жауаптылық көзделген. Онлайн-платформалар арқылы жасалған әрекет үшін қолданылатын нақты жаза істің мән-жайына, құқықтық саралануына және сот шешіміне байланысты белгіленеді.
Маңғыстаудағы трагедия бойынша негізгі мән-жайларды анықтау жалғасып жатыр. Сондықтан әлеуметтік желілердегі видеолар мен мәлімдемелерді оқиғаның расталған фактісі ретінде қабылдамас бұрын олардың бастапқы дереккөзін және ресми ақпаратпен сәйкестігін тексеру қажет.
Қосымша жаңалықтарды DKNews.kz сайтынан оқыңыз.
