Сәлемдеме — алғашқы тұзақ.
Қазақстанда алаяқтар жеткізуді растау сылтауымен SMS-кодты қолға түсіріп, кейін өзін eGov қызметкері ретінде таныстырып, жеке деректердің таралып кеткенін айтып қорқытады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа телефон алаяқтығы туралы Қазақстан Ұлттық Банкі ескертті. Схеманың басты ерекшелігі — алаяқтар бірнеше кезеңмен әрекет етіп, ықтимал жәбірленушіге қысымды біртіндеп күшейтеді.
Алдымен сәлемдеме үшін SMS-код сұрайды
Бірінші қоңырау курьерлік немесе пошта қызметінің атынан түседі. Азаматқа оның атына сәлемдеме келгені айтылып, жеткізуді растау үшін SMS арқылы келген кодты атау сұралады.
Алаяқтар адамның асығыстығын әдейі пайдаланады. Олар курьер күтіп тұрғанын, кезек жоғалатынын немесе қоңырау үзілсе, жеткізуді рәсімдеу процесін қайта бастау керегін айтуы мүмкін.
Осындай қысым кезінде адам SMS-хабарламаның мазмұнын мұқият оқып үлгермей, кодтың нақты қандай операцияға арналғанын аңғармай қалуы ықтимал.
Ұлттық банк SMS жіберушісін және хабарламаның мазмұнын мұқият тексеруге, сондай-ақ SMS-кодтарды ешқашан үшінші тұлғаларға бермеуге кеңес береді.
SMS-кодтан кейін «eGov қызметкері» шығады
Кодты алу — схеманың соңы емес. Бұдан кейін азаматқа өзін цифрлық үкіметтің, яғни eGov қызметкері ретінде таныстырған адам қоңырау шалуы мүмкін.
Бұл кезеңде аккаунттың бұзылғаны, жеке деректердің таралып кеткені немесе көшірілгені туралы айтылады.
Алаяқтар жағдайды барынша күрделі етіп көрсетіп, азаматты шұғыл әрекет жасауға итермелеуге тырысады.
Сенімді көріну үшін олар «Стоп-кредит» қызметі қосылғанын, ал жағдайды құқық қорғау органдары немесе «Ұлттық Банктің қауіпсіздік қызметі» бақылауға алғанын айтуы мүмкін.
Кейін қоңырау схеманың тағы бір қатысушысына ауыстырылуы ықтимал. Ұлттық банктің мәліметінше, мұндай әрекеттердің түпкі мақсаты — азаматтың ақшасына қол жеткізу.
«Ешкімге айтпаңыз» деген талап — қауіпті белгі
Мұндай алаяқтықтың тағы бір айқын белгісі — қоңырауды толық бақылауда ұстауға әрекет жасау.
Қоңырау шалушылар телефонды қоймауды, туыстармен ақылдаспауды және банкке немесе мемлекеттік органдарға өз бетінше хабарласпауды талап етуі мүмкін.
Кей жағдайларда азаматтарды ақпаратты жариялағаны үшін қылмыстық жауапкершілікпен қорқытады. Басқа нұсқада қоңырауды тоқтату ақша мен жеке деректерді «қорғау рәсімін» бұзады деп сендіреді.
Осылайша алаяқтар адамның естіген ақпаратын тәуелсіз арна арқылы тексеруіне кедергі жасауға тырысады.
Күдік тудырған қоңырау түскен жағдайда Ұлттық банк әңгімені дереу тоқтатып, ұйымның ресми нөміріне өз бетіңізше қайта хабарласуды ұсынады.
Ұлттық банк азаматтарға «ақшаны құтқару» үшін қоңырау шалмайды
Қазақстан Ұлттық Банкі өз қызметкерлерінің жеке тұлғалардың шоттарына қызмет көрсетпейтінін және халықпен ақша есеп айырысу операцияларын жүргізбейтінін еске салды.
Реттеуші қызметкерлері азаматтарға аудио немесе бейнеқоңырау арқылы хабарласып, ақшаны қорғауды ұсынбайды, парольдер мен банк картасының деректемелерін сұрамайды, пайлық инвестициялық қорларға немесе өзге қаржы өнімдеріне ақша салуға шақырмайды және қаражатты сақтандырумен айналыспайды.
Бұл белгі алаяқтықты ерте анықтауға көмектеседі: егер қоңырау шалушы өзін Ұлттық банк қызметкерімін деп таныстырып, банк шотымен қандай да бір операция жүргізуді немесе құпия деректерді айтуды талап етсе, мұндай әрекет реттеушінің функцияларына сәйкес келмейді.
Ұлттық банк бұған дейін де банк немесе құқық қорғау органдары қызметкерлерінің атын жамылған телефон алаяқтары туралы ескерткен. Мұндай схемаларда қылмыскерлер SMS-кодтарды, интернет-банкинг парольдерін және басқа да құпия деректерді алуға тырысқан.
Күдікті қоңырау түскенде не істеу керек
Ең тиімді әрекет қарапайым: кодты айтпау, әңгімені тоқтату және ақпаратты өз бетіңізше тексеру.
Егер бейтаныс адам сәлемдеме, бұзылған eGov аккаунты, «шот қауіпсіздігі», тергеу немесе әңгіменің құпия болуы туралы айтса, оның өзі берген телефон нөмірлеріне қоңырау шалмаған жөн.
Алаяқтық әрекеттерге тап болған жағдайда Ұлттық банк Қазақстанның құқық қорғау органдарына тиісті өтінішпен жүгінуді ұсынады.
Ұлттық Банктің кеңесін 1477 қысқа нөмірі арқылы алуға болады.
Бұған дейін реттеуші жасанды интеллект қолданылатын алаяқтық схемалар туралы да хабарлаған. Мұндай жағдайларда қылмыскерлер таныс адамдардың дауысын қолдан жасап, мемлекеттік органдар өкілдерінің атынан бейнеқоңырау ұйымдастыруы мүмкін.
