Егістікті бұрынғыдан аз сумен суаруға болады.
Қазақстандық ғалымдар әзірлеген ақылды суару жүйесі қант қызылшасын өсіру кезінде су шығынын 32%-ға дейін азайтуға мүмкіндік берген. Бұл ретте өнімділік гектарына 1190 центнерге жеткен, деп хабарлайды DKNews.kz.
Технологияны «НАНОЦ» КеАҚ құрамындағы Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының мамандары әзірледі. Жүйе алдын ала бекітілген суару нормасына ғана сүйенбей, дақыл түрін, оның даму кезеңін және топырақ жағдайын ескере отырып, су беруді реттейді.
Қант қызылшасының әр гектарынан 1572 текше метр су үнемделді
Ең айқын нәтижелердің бірі «Нұржан» шаруа қожалығының тәжірибелік-өндірістік учаскесінде алынған.
Қант қызылшасын өсіру кезінде нақты суару нормасы гектарына 3278 текше метр болған. Ал есептік норма 4850 текше метрді құраған.
Айырмашылық — әр гектарға 1572 текше метр немесе 32%. Соған қарамастан өнімділік гектарына 1190 центнерге жеткен.
Технологияның негізгі ерекшелігі де осында: жүйе бүкіл маусымға бірдей су мөлшерін белгілемейді, өсімдіктің нақты қажеттілігіне қарай су беруді өзгертіп отырады.
Үлкен аумақта жұмыс істейтін шаруашылық үшін гектарына бірнеше жүз немесе мың текше метр судың үнемделуі жалпы су тұтынуды едәуір азайтуы мүмкін. Ал нақты қаржылық тиімділік егіс көлеміне, су жеткізу тарифіне және шаруашылық жағдайына байланысты болады.
Датчиктер қашан және қанша су беру керегін анықтайды
Әзірлеменің негізінде әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарына арналған сараланған суару режимдері жатыр.
Жүйе өсімдіктің даму кезеңін, топырақты қандай тереңдікке дейін ылғалдандыру керегін және қажетті су көлемін есепке алады. Бұл параметрлер цифрлық басқару жүйесіне енгізілген.
Технологиялық кешенге топырақ пен қоршаған ортаның жағдайын бақылайтын датчиктер, цифрлық метеостанция, су шығынын өлшейтін құрылғылар, қысым реттегіштер және арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету кіреді.
Шаруашылық суаруды уақыт немесе көлем бойынша қашықтан басқара алады. Сонымен бірге тыңайтқыш беруді реттеп, жекелеген суару блоктарын бөлек бақылауға мүмкіндік бар.
Яғни бүкіл алқапқа бір уақытта бірдей мөлшерде су беру міндетті емес. Әр учаске нақты қажеттілігіне қарай суарылады.
Сояда су шығыны шамамен 13% азайған
Сояға жүргізілген сынақтар да су үнемдеуге болатынын көрсетті, бірақ нәтиже қант қызылшасындағыдай жоғары болмаған.
Нақты суару нормасы гектарына 2620 текше метрді құраған. Есептік көрсеткіш — 3000 текше метр.
Нәтижесінде әр гектардан 380 текше метр су, яғни шамамен 13% үнемделген. Өнімділік 46,8 ц/га болған.
Бұл көрсеткіштер су үнемдеу деңгейі барлық дақылға бірдей болмайтынын аңғартады. Әр өсімдіктің ылғалға қажеттілігі әртүрлі болғандықтан, жүйеде жеке суару режимдері қолданылады.
Жүгері өнімділігі 160,2 центнерге дейін жеткен
Дәндік жүгері үшін ғалымдар топырақ ылғалдылығы мен өсімдіктің даму кезеңіне байланысты суару режимдерін әзірлеген.
Гектарына 4500 текше метр су берілген жағдайда «Тәуелсіздік 20 СВ» гибридінің өнімділігі жекелеген нұсқаларда 160,2 ц/га көрсеткен.
Зерттеулер күріш алқаптарында да жүргізілген. Тамшылатып суарудың кейбір нұсқаларында өнімділік 46,1 ц/га-ға дейін жеткен.
Бұл көрсеткіштер нақты сынақ жағдайларына қатысты. Сондықтан мұндай өнімділікті барлық шаруашылық үшін кепілдендірілген нәтиже деп қабылдауға болмайды.
Жүйе электр желісі жоқ жерде де жұмыс істей алады
Кешеннің тағы бір ерекшелігі — энергиямен қамту тәсілі.
Жүйе жаңартылатын энергия көздері арқылы жұмыс істей алады. Бұл автоматтандырылған суару жабдықтарын тұрақты электр желісі жоқ аумақтарда пайдалануға мүмкіндік береді.
Шалғайдағы егістік алқаптары үшін бұл технологияны автономды форматта қолдануға жағдай жасайды.
Қазақстандық ғалымдар суару тәсілдерін салыстыруды жалғастырып жатыр
Технология ірі агрокәсіпорындарға ғана арналмаған. Оны фермерлік шаруашылықтар, ғылыми мекемелер және суармалы егіншілікпен айналысатын оқу-тәжірибелік ұйымдар да пайдалана алады.
Жүйенің басты айырмашылығы — суды алдын ала бекітілген бір норма бойынша емес, дақылдың нақты қажеттілігіне қарай беру.
Қазір ғалымдар әртүрлі суару әдістерін және ауыл шаруашылығы дақылдарының су тұтыну коэффициенттерін салыстыруды жалғастырып жатыр.
Зерттеулер Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2024–2026 жылдарға арналған ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында жүргізілуде.
Әзірге сынақтардың ең көрнекті нәтижелерінің бірі қант қызылшасында тіркелді: гектарына 4850 текше метр есептік норманың орнына 3278 текше метр су жұмсалып, 32% үнемделген. Өнімділік 1190 ц/га болған.
