Армиядан ашықтық талап етілді. Сауалнамаға қатысқандардың 47,4%-ы алдағы әскери реформаның негізгі бағыттарының бірі Қорғаныс министрлігінің ашықтығы мен есептілігін арттыру болуы керек деп санайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сонымен бірге респонденттердің 85,2%-ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қорғаныс министрлігін кешенді тексеру туралы шешімін толық немесе ішінара қолдаған. Армияны реформалау туралы шешімді оң бағалағандардың үлесі 85,7%-ды құрады. Бұл деректерді «Демократия институты» ғылыми-зерттеу қауымдастығы 28–29 қыркүйекте өткізген сауалнама ұсынды. Нәтижелер басқа қазақстандық БАҚ-та да жарияланды.
Ашықтық қару-жарақты жаңартудан екі есе жиі аталды
Сауалнамада респонденттерге армияда қандай өзгерістер қажет деген сұраққа бірнеше жауап таңдауға мүмкіндік берілген.
Нәтижесінде қоғамның күткені тек әскери техника немесе жауынгерлік даярлықпен шектелмейтіні байқалады:
- Қорғаныс министрлігінің ашықтығы мен есептілігін арттыру — 47,4%;
- командалық құрамды жаңарту және кәсіби деңгейін көтеру — 34,3%;
- қорғаныс саласындағы жемқорлыққа қарсы күресті күшейту — 29,4%;
- әскери қызметшілердің қауіпсіздігі мен әлеуметтік жағдайын жақсарту — 25,3%;
- қару-жарақ пен әскери техниканы жаңарту — 20,7%;
- жаңа технологиялар мен цифрлық шешімдерді енгізу — 20,4%;
- жауынгерлік даярлық пен оқу-жаттығу деңгейін көтеру — 19,2%.
Осылайша, ең көп таңдалған жауап — ведомствоның ашықтығы. Оны қару-жарақ пен техниканы жаңартуға қарағанда екі еседен астам респондент атаған.
Бұл көрсеткіш реформаның қоғамдық өлшемін көрсетеді: сауалнамаға қатысушылар армиядағы өзгерістерді тек әскери-техникалық жаңғыртумен байланыстырмаған.
Тоқаев он күн ішінде әскери реформа жоспарын күтеді
Сауалнама Президенттің 27 қыркүйекте Қорғаныс министрлігінің басшылық құрамымен өткізген арнайы кеңесінен кейін жүргізілді.
Ақорданың ресми хабарламасына сәйкес, Тоқаев Қарулы Күштерде қордаланған мәселелерді көтеріп, әскери реформаның жоспарын әзірлеуді тапсырды. Президент әскердегі басқару, даярлық, қауіпсіздік пен жауапкершілік мәселелеріне назар аударды.
Қорғаныс министрлігін кешенді тексеру бұдан бір күн бұрын басталған. Арнайы комиссия әскери қызметті ұйымдастыруды, материалдық-техникалық және қаржылық қамтамасыз етуді қамтитын мәселелерді зерделеуге тиіс. Алғашқы нәтижелерді Президентке жеті күн ішінде ұсыну тапсырылған.
27 қыркүйектегі кеңестен кейін мәселе жеке тексеруден ауқымдырақ деңгейге шықты — Президент әскери реформаны шұғыл міндет ретінде белгіледі.
Әскери қызметшілердің қауіпсіздігі жеке талапқа айналды
Сауалнамада әр төртінші респондентке жуық — 25,3% — әскери қызметшілердің қауіпсіздігі мен әлеуметтік жағдайын жақсартуды таңдаған.
Бұл бағыт Президент қойған міндеттердің бірімен сәйкес келеді.
27 қыркүйекте Тоқаев әскери қызметшілердің өмірі мен денсаулығын сақтау барлық деңгейдегі командирлер үшін сөзсіз басымдық болуы керектігін мәлімдеді. Президент оқу-жаттығу кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелерін де көтерді.
Жаңа Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов те алғашқы жұмыс кеңесінде армияның нәтижесі есеп пен көрсетілім арқылы емес, нақты жауынгерлік даярлық пен сарбаз қауіпсіздігі арқылы бағалануы керектігін айтты.
Сондықтан алдағы реформаның нәтижесіне қоғамдық баға тек жаңа техника немесе цифрлық жүйелерге байланысты болмауы мүмкін. Ұсынылған сауалнамада қауіпсіздік, командирлердің кәсібилігі, ашықтық пен жемқорлыққа қарсы шаралар жоғары орындарға шыққан.
85,7% реформаны қолдайды, бірақ сауалнаманың шектеуі бар
«Демократия институтының» мәліметінше, сауалнама 2026 жылғы 28–29 қыркүйекте CAWI — интернет арқылы сауалнама жүргізу әдісімен өткен.
Оған:
- 18 жастан асқан 1012 адам;
- Қазақстанның 17 облысының тұрғындары;
- Астана, Алматы және Шымкент қалаларының тұрғындары қатысқан.
Бұл әдістемені нәтижелерді түсіндіргенде ескерген жөн. Онлайн-сауалнама халықтың белгілі бір кезеңдегі көзқарасын өлшеуге мүмкіндік береді, бірақ интернетті пайдаланбайтын немесе іріктемеге түспеген азаматтардың пікірін тікелей қамтымайды.
Берілген материалда іріктеменің жыныс, жас, өңір және әлеуметтік топтар бойынша қалай өлшенгені, жауап беру деңгейі және статистикалық қателік шегі көрсетілмеген. Сондықтан 85,2% және 85,7% көрсеткіштерін барлық қазақстандықтардың дәл үлесі ретінде емес, осы зерттеудің нәтижесі ретінде берген дұрыс.
Реформаны бағалаудың қоғамдық өлшемі қалыптасып келеді
Сауалнама нәтижесінде екі көрсеткіш қатар ерекшеленеді.
Біріншісі — Қорғаныс министрлігін кешенді тексеру мен әскери реформаны қолдағандардың үлесі 85%-дан жоғары.
Екіншісі — өзгерістердің мазмұнына қатысты жауаптар. Мұнда бірінші орынға қару-жарақ немесе технология емес, ашықтық пен есептілік шықты. Одан кейін командалық құрамның сапасы мен жемқорлыққа қарсы күрес тұр.
Сондықтан сауалнамаға сүйенсек, реформадан күтілетін нәтиже екі деңгейде қалыптасып отыр: мемлекеттің қорғаныс қабілетін арттыру және әскери қызметтің ішкі тәртібін, қауіпсіздығын әрі басқару сапасын өзгерту.
Бұған дейін біз Тоқаев жариялаған әскери реформаның қандай бағыттарды қамтитыны туралы егжей-тегжейлі жазған едік. Ал жаңа Қорғаныс министрінің алғашқы тапсырмаларында есептілікті қысқарту, жауынгерлік даярлықты қайта қарау және сарбаздардың қауіпсіздігін күшейту мәселелері алдыңғы қатарға шықты.
