Қазақстан он жылдағы үздік нәтижесін көрсетті. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының Global Innovation Index 2026 рейтингінде ел 81-орыннан 73-орынға көтерілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылғы индекс 139 экономиканы қамтиды. Қазақстан Орталық Азияда бірінші орынға шықса, Орталық және Оңтүстік Азиядағы 11 экономика арасында екінші орын алды. Табысы ортадан жоғары 35 мемлекет арасында Қазақстан 17-орында тұр.
Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (WIPO) GII-ді 2007 жылдан бері жариялап келеді. Индекс инновациялық экожүйелерді ондаған көрсеткіш бойынша бағалайды және мемлекеттердің инновация жасауға қажетті ресурстарын олардың нақты нәтижелерімен салыстырады.
Қазақстан 81-орыннан 73-орынға көтерілді
Бір жыл ішінде Қазақстан сегіз позиция қосты.
2025 жылғы GII-де ел 139 экономиканың ішінде 81-орында тұрған. Ол кезде Қазақстан табысы ортадан жоғары 36 мемлекеттің арасында 24-орынды, ал Орталық және Оңтүстік Азияда төртінші орынды иеленген еді.
2026 жылғы нәтиже:
- жалпы рейтинг — 73-орын;
- Орталық Азия — 1-орын;
- Орталық және Оңтүстік Азия — 2-орын;
- табысы ортадан жоғары 35 экономика арасында — 17-орын.
73-орын — Қазақстанның соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіші. Мәселен, 2020 жылы ел 77-орында, 2021 жылы 79-орында, 2022 жылы 83-орында, 2023 жылы 81-орында, 2024 жылы 78-орында және 2025 жылы қайтадан 81-орында болған.
Ең үлкен өзгеріс инновацияның нақты нәтижелерінде болды
Рейтингтің ішкі құрылымында одан да айқын өзгеріс байқалады.
Innovation Outputs, яғни инновациялық қызметтің нақты нәтижелерін өлшейтін көрсеткіш 11 сатыға жақсарды — 84-орыннан 73-орынға көтерілді.
Innovation Inputs көрсеткіші 75-орыннан 73-орынға жылжыды.
Бұл айырмашылық маңызды. 2025 жылы WIPO Қазақстанның инновацияға қажетті ресурстары мен жағдайлары бойынша нәтижесі олардың практикалық қайтарымынан жоғары екенін көрсеткен. Ел Innovation Inputs бойынша 75-орында болғанымен, Innovation Outputs бойынша небәрі 84-орында тұрған.
2026 жылы екі көрсеткіш те 73-орын деңгейіне жетті.
Яғни рейтингтегі сегіз сатылық өсім тек бастапқы ресурстар көрсеткішінің жақсаруымен емес, инновациялық нәтижелер блогындағы едәуір ілгерілеумен қатар жүрді.
Бірақ рейтингтің өсуіне деректер сапасы да әсер етті
Қазақстан нәтижесін түсіндіру кезінде тағы бір факторды ескеру қажет.
2026 жылы Қазақстанның Женевадағы Тұрақты өкілдігі WIPO-мен GII көрсеткіштері бойынша тікелей жұмыс жүргізді. Тараптар нақты индикаторларды, есептеу әдістемесін және халықаралық дерекқорларда Қазақстан туралы пайдаланылатын статистиканың сапасын қарастырды.
WIPO сарапшылары мен қазақстандық мемлекеттік органдардың қатысуымен жеке консультация өткізіліп, жетіспейтін және ескірген статистикалық мәліметтер талданды.
Бұл жұмыс рейтингтің жақсаруының бәрін инновациялық сектордағы нақты экономикалық өзгерістермен тікелей теңестіруге болмайтынын білдіреді. Нәтижеге инновациялық көрсеткіштердің өзгеруімен бірге халықаралық дереккөздердегі мәліметтердің толықтығы мен өзектілігі де ықпал етуі мүмкін.
WIPO өзі де GII рейтингтерін жылдар бойынша салыстырғанда деректердің қолжетімділігі мен индекстің әдістемелік құрылымындағы өзгерістерді ескеру қажеттігін атап көрсетеді.
2025 жылы Қазақстанның әлсіз тұсы қандай еді
Былтырғы көрсеткіштер жаңа нәтижені салыстыруға мүмкіндік береді.
GII 2025 бойынша Қазақстан мемлекеттік онлайн қызметтер мен пайдалы модельдер саласында салыстырмалы түрде жоғары көрсеткіштер көрсеткен. Сонымен бірге WIPO инновациялық ресурстар мен нәтижелер арасында алшақтық бар екенін тіркеді.
2025 жылы Қазақстан:
- Innovation Inputs бойынша — 75-орында;
- Innovation Outputs бойынша — 84-орында;
- жалпы рейтингте — 81-орында болды.
Бір жылдан кейін Inputs пен Outputs көрсеткіштерінің екеуі де 73-орынға жетті.
Сондықтан 2026 жылғы рейтингтегі негізгі өзгеріс жалпы сегіз сатылық секірістен бөлек, инновацияға жұмсалған ресурстар мен олардың нәтижесі арасындағы бұрынғы алшақтықтың қысқаруынан көрінеді.
Ғылым мен бизнес арасындағы байланыс әлі әлсіз бағыттардың бірі
73-орын Қазақстанның инновациялық жүйесіндегі барлық мәселе шешілді дегенді білдірмейді.
Ел үшін одан әрі өсудің бірнеше бағыты сақталып отыр:
- ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығындар;
- университеттер мен бизнестің ынтымақтастығы;
- венчурлік қаржыландыру;
- инновациялық кластерлер;
- бағдарламалық қамтамасыз ету;
- ғылыми-техникалық жарияланымдар.
Бұл бағыттардың бір-бірімен байланысы тікелей. Ғылыми зерттеу университет қабырғасынан коммерциялық өнімге жетуі үшін бизнес тарапынан сұраныс, инвестиция, венчурлік капитал және технологияны нарыққа шығаратын компаниялар қажет.
Сондықтан келесі кезеңдегі мәселе рейтинг позициясының өзінен гөрі осы әлсіз индикаторлардың нақты экономикада қалай өзгеретініне байланысты болады.
GII шамамен 80 көрсеткішті біріктіреді
Global Innovation Index елдегі стартаптар санын немесе ғылыми зерттеулерді ғана өлшемейді.
WIPO индексі инновациялық экожүйенің әртүрлі бөліктерін қамтитын шамамен 80 индикатордан құралады. Олардың арасында институттар, адами капитал мен зерттеулер, инфрақұрылым, нарық пен бизнестің дамуы, білім және технология нәтижелері, шығармашылық өнімдер секілді бағыттар бар.
Сондықтан рейтингтің өзгеруі бір мемлекеттік бағдарламаның немесе бір сектордың нәтижесі ретінде қарастырылмайды.
Қазақстанның 73-орынға көтерілуі бірнеше көрсеткіштің жиынтық өзгерісін білдіреді. Ал WIPO-мен жүргізілген жұмыс халықаралық статистикада ел туралы өзекті деректердің уақытында көрінуінің де рейтинг үшін маңызды екенін көрсетті.
2026 жылғы GII-дің толық таныстырылымы 29 қыркүйекте Женевадағы WIPO штаб-пәтерінде өтті. Биылғы индекс ғылыми жаңалықтарды коммерциялық жобалар мен ауқымды бизнеске айналдыру мәселесіне ерекше назар аударады.
Біз бұған дейін Қазақстанның 2024 жылы Global Innovation Index рейтингінде бес сатыға көтеріліп, 78-орынға шыққаны туралы жазған едік. Екі жылдан кейін ел 73-орынға жетті, алайда келесі өсімнің негізгі резерві рейтинг әдістемесінен емес, ғылымды қаржыландыру, венчурлік капитал, университет пен бизнестің байланысы және инновацияларды коммерцияландыру көрсеткіштерінен ізделмек.
