Түркияда интернет бақылауы күшейді. Мектептерге жасалған бірнеше шабуылдан кейін ел билігі зорлық-зомбылыққа қатысты, агрессивті және арандатушылық сипаттағы онлайн-контентке қарсы ауқымды операция жүргізіп, 3 810 адамды ұстады, деп хабарлайды DKNews.kz.
TRT Haber Түркия Ішкі істер министрлігіне сілтеме жасап хабарлағандай, тексерулер Шанлыурфа мен Кахраманмараш провинцияларында 14–15 сәуірде болған оқиғалардан, сондай-ақ 22 қыркүйекте Манисада тіркелген жағдайдан кейін күшейтілген.
304 адам қамауға алынды
Операция барысында ұсталған 3 810 адамның құқықтық мәртебесі бірдей емес.
Түркия ІІМ дерегі бойынша:
- 304 адам қамауға алынған;
- 1 163 адамға сот бақылауы белгіленген;
- 2 336 адам түсініктеме бергеннен кейін босатылған;
- ақпарат жарияланған кезде тағы жеті адам қамауда болған.
Бұл сандарды қылмыстық кінәнің дәлелденуі ретінде қарастыруға болмайды. Ұстау, тексеру немесе сот бақылауын белгілеу адамның айыпты деп танылғанын білдірмейді. Түпкілікті құқықтық бағаны тергеу материалдары мен сот шешімі анықтайды.
1 786 аккаунттың пайдаланушылары анықталды
Құқық қорғау органдары әлеуметтік желілер мен басқа интернет-платформалардағы 1 786 аккаунттың әкімшілері мен пайдаланушыларын анықтаған.
Түркия ІІМ оларды жарияланған материалдардың сипатына қарай бірнеше топқа бөлген:
- 1 138 аккаунт — агрессивті контент;
- 571 аккаунт — арандатушылық сипаттағы жарияланымдар;
- 39 аккаунт — экстремистік және нәсілшіл сипаттағы материалдар;
- 38 аккаунт — балаларды зорлық-зомбылыққа итермелеуі мүмкін деп бағаланған ойын материалдары.
Бұл жіктеу — Түркия билігінің бағасы. Жекелеген жарияланымдардың заңға қайшылығы мен нақты пайдаланушылардың жауапкершілігі құқықтық рәсімдер аясында анықталады.
Telegram-дағы 448 арнаға қолжетімділік шектелді
Операцияның жеке бағыты Telegram мессенджеріндегі контентке қатысты болды.
Түркия билігі C31K тобына және мектептердегі шабуылдар туралы материалдарға қатысы бар деп танылған 448 Telegram-арнаға қолжетімділікті шектеген.
Бұдан бөлек, контентті бұғаттау немесе жою шаралары 12 141 интернет-мекенжайды қамтыды.
Олардың 9,3 мыңнан астамында Түркия билігі агрессивті немесе арандатушылық деп бағалаған материалдар болған. Тізімге цифрлық ойындар мен оларды жарнамалауға байланысты сілтемелер де кірген.
Түркия ІІМ интернеттегі осындай материалдарды анықтау жұмыстары жалғасатынын мәлімдеді.
Контентті бақылау мен киберқауіпсіздік бір ұғым емес
Түркиядағы операция цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздіктің бірнеше түрлі бағытын қатар көрсетеді. Бірақ интернеттегі заңсыз немесе қауіпті контентті бақылауды классикалық киберқауіпсіздікпен теңестіру дұрыс емес.
Киберқауіпсіздік ең алдымен ақпараттық жүйелерді, желілерді, деректерді және цифрлық инфрақұрылымды кибершабуылдардан, рұқсатсыз қолжетімділіктен және басқа техникалық қатерлерден қорғауды қамтиды.
Ал әлеуметтік желілердегі зорлық-зомбылыққа қатысты немесе заңсыз деп танылған материалдарды анықтау — контентті реттеу, құқық қорғау қызметі және платформалардың жауапкершілігімен де байланысты.
Цифрландыру тереңдеген сайын бұл бағыттар бір цифрлық ортада түйіседі, бірақ олардың құқықтық негіздері мен қолданылатын құралдары әртүрлі.
Қазақстанда киберқауіпсіздік талаптары биыл өзгерді
Қазақстанда да 2026 жылы цифрлық қауіпсіздықтың құқықтық базасы елеулі өзгерді.
12 шілдеден бастап Цифрлық кодекс пен жаңартылған «Киберқауіпсіздік туралы» заң күшіне енді. Ресми түсіндірмеде жаңа нормалар цифрлық объектілерді, деректерді және инфрақұрылымды қорғау талаптарын күшейтетіні көрсетілген.
Цифрлық кодекс азаматтардың цифрлық құқықтарын да заңнамалық деңгейде бекітті. Оның ішінде азаматтарға өз дербес деректерін басқару, оларды жоюды, анонимдеуді немесе өңдеуді шектеуді талап ету құқығы қарастырылған.
Ал «Киберқауіпсіздік туралы» заң цифрлық объектілердің бүкіл өмірлік циклі кезінде туындайтын киберқауіпсіздік қатынастарын қамтиды. Құжатта Киберқауіпсіздіктің мемлекеттік жедел орталығы мен Ұлттық үйлестіру орталығының функциялары, цифрлық объектілерді мониторингтеу және қатерлерді анықтау тетіктері белгіленген.
Қазақстан үшін Түркия тәжірибесінің айырмашылығы неде
Түркиядағы оқиғаны Қазақстанға дайын реттеу моделі ретінде көшіру дұрыс болмас еді.
Түркиядағы операцияның негізгі нысаны — билік қауіпті, арандатушылық немесе зорлық-зомбылықпен байланысты деп бағалаған онлайн-контент пен оны таратқан адамдар. Қазақстандағы 2026 жылғы заңнамалық өзгерістердің қарастырылып отырған бөлігі негізінен цифрлық инфрақұрылым, ақпараттық жүйелер, дербес деректер және киберқатерлерден қорғану мәселелерін қамтиды.
Ортақ мәселе басқа жерде: мемлекеттік қызметтер, қаржы, білім, бизнес пен коммуникация цифрлық ортаға көшкен сайын қауіпсіздік жаңа технологияларды енгізумен қатар жүруге мәжбүр.
Қазақстанның Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі де деректерді қорғауды оқиғадан кейін қолданылатын шара емес, ақпараттық процестердің бастапқы кезеңінен енгізілетін талап ретінде қарастыратынын мәлімдеді.
Біз бұған дейін Қазақстанда киберқауіпсіздік пен цифрландыруға қатысты жаңа заңдардың күшіне енуі туралы жазған едік. Жаңа нормалар мемлекеттік органдар, бизнес және маңызды инфрақұрылым иелерінің жауапкершілігін күшейтті. Түркиядағы соңғы оқиғалар цифрлық қауіпсіздіктің техникалық қорғаныспен ғана шектелмейтінін, бірақ контентті бақылау мен киберқауіпсіздіктің құқықтық тұрғыдан бөлек бағыттар екенін тағы көрсетіп отыр.
