Газет – қоғамның айнасы, уақыттың үні, ел тарихының жазба шежіресі. «Сөздің қадірін ел біледі, жазылған сөздің ғұмыры ұзақ» дегендей, оның әр бетінде дәуір тынысы, адам тағдыры, халықтың еңбегі мен ерлігі сақталады. Бүгінгі жаңалық ертең тарихқа айналып, қарапайым көрінген оқиғалардың өзі келер ұрпақ үшін құнды дерек болады.
Осы тұрғыдан алғанда, биыл 65 жылдық белеске көтеріліп отырған Ұлттық ұланның «Қалқан» газеті – бір басылымның ғана емес, тұтас әскери дәуірдің шежіресі. 1961 жылдың 28 қыркүйегінде «На боевом посту» деген атаумен алғашқы саны жарық көрген басылым содан бері талай белесті артқа тастады. Уақыт талабына сай атауы да өзгерді: «Дзержинец», «Қалқан-Щит», кейін бүгінгі «Қалқан» атауына ие болды. Ел өзгерді, қоғам жаңарды, әскердің құрылымы мен атауы түрленді. Бірақ басылымның басты мұраты өзгерген жоқ.
Ол – әскери қызметтің тынысын жеткізу, жауынгер еңбегін көрсету, Отан алдындағы борыштың мәнін түсіндіру, ел қорғандарының ерлігі мен өнегесін дәріптеу. Алпыс бес жыл – тарих үшін қас-қағым сәт болуы мүмкін. Ал газет үшін бұл – мыңдаған тағдырды, сансыз оқиғаны, бірнеше буынның өмір жолын бір арнаға тоғыстырған тұтас дәуір.Осы жылдар ішінде «Қалқанның» талай нөмірі сарбаздың қолына тиді. Талай офицер өзінің есімін газет бетінен көрді. Талай ата-ана алыстағы әскери бөлімде жүрген ұлының қызметі жайлы басылым арқылы хабардар болды. Кеше ғана жас жауынгер болып сұхбат берген азаматтардың жылдар өте офицер, командир, ардагер ретінде қайта оралуы да – газеттің уақытпен бірге жасайтын ғажайып сапары.
Сапта тұрған сарбаз да, қарауылдағы жауынгер де, кезекшіліктегі офицер де, бөлімді басқарып отырған командир де, әскери оқу ордасында білім алып жатқан курсант та, қызметін абыроймен аяқтап, бүгінде кейінгі буынға ақылын айтып жүрген ардагер де – «Қалқанның» тарихындағы өз орны бар кейіпкерлер.Әскери журналистиканың табиғаты да осында.
Кейде біз үлкен оқиғалардың соңынан ереміз. Ерлікке толы сәттерді, маңызды жиындарды, айтулы шараларды іздейміз. Алайда әскери қызметтің шынайы салмағы көбіне көзге елене бермейтін күнделікті тіршіліктен көрінеді. Таңғы сапқа уақытында тұрған сарбаздың тәртібінен. Тапсырманы үнсіз әрі мінсіз орындаған жауынгердің жауапкершілігінен. Қарапайым қызметін адал атқарып жүрген маманның еңбегінен. Қаруласына қолдау көрсеткен азаматтың адамгершілігінен. Әскердің қуаты – осындай қарапайым адамдардың үлкен жауапкершілігінде.
Ал «Қалқанның» міндеті – сол жауапкершілікті көре білу, оның қадірін оқырманға жеткізу. Өйткені газетке шыққан әр адамның артында бір ғана оқиға емес, тұтас өмір бар. Бір сарбаз үшін газетке шығу – әскери қызметіндегі ұмытылмас сәт. Бір офицер үшін – жылдар бойғы еңбегінің еленуі. Ал бір отбасы үшін – ұлының немесе әкесінің Отан алдындағы қызметінен қалған қымбат естелік.
Жылдар өте келе сол шағын сұхбат, бір кездегі сурет, бірнеше жолдан тұратын мақала – отбасы үшін жәдігерге, ал тарих үшін дерекке айналуы мүмкін. «Баспасөз - халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деген Ахмет Байтұрсынов. Бүгінгі күннің қарапайым оқиғасы ертеңгі ұрпақ үшін өткен дәуірдің белгісі болып қалатыны сондықтан. Осыны ойлаған сайын әскери журналистің қолындағы қаламның жауапкершілігі сезіледі. Біз бүгін жазған дүниені ертең біреу оқиды. Бүгін түсірілген суретті жылдар өткен соң біреу ақтарып қарап, өзінің жастық шағын еске алады. Бүгінгі сұхбатты кейіпкердің баласы немесе немересі оқуы мүмкін. Демек, әскери журналистика – жай ғана ақпарат тарату емес. Ол – уақыт алдындағы жауапкершілік. Ол – бүгінді ертеңге аманаттау.
«Қалқанның» 65 жылдық тарихына көз жүгіртсек, осы жауапкершілікті арқалаған талай буын журналистің қолтаңбасын көреміз. Әр кезеңнің өз қаламгері, өз тілшісі, өз фототілшісі болды. Олар әскери өмірді өз көзімен көрді, өз жүрегінен өткізді, өз сөзімен жеткізді. Бірінің жазу мәнері бөлек болды, енді бірінің кейіпкер таңдаудағы талғамы өзгеше еді. Бірақ барлығын біріктірген бір мақсат болды – әскери қызметтің шынайы болмысын көрсету.
Газеттің тарихы – редакцияда еңбек еткен журналистердің ғана тарихы емес. Бұл – редакцияға хат жолдаған оқырманның да, газетке сұхбат берген сарбаздың да, фотосурет ұсынған жауынгердің де, өз бөлімінің тыныс-тіршілігін таныстырған офицердің де ортақ тарихы. Олардың әрқайсысы «Қалқанның» шежіресіне өзіндік із қалдырды.
2025 жылы басылымның 3500-нөмірі жарық көрді. Үш мың бес жүз. Бұл – жай ғана сан емес.Оның ар жағында ондаған жылдық журналистік еңбек, мыңдаған кейіпкер, талай буынның әскери жолы, сансыз тағдыр мен оқиға тұр.
Бір нөмірде – жас сарбаздың алғашқы әсері. Екінші нөмірде – тәжірибелі офицердің ойы. Келесі бетте – ардагердің естелігі. Ал тағы бір нөмірде – қызмет үстіндегі жауынгердің қарапайым, бірақ маңызды еңбегі. Осының бәрі қосылып келіп, Ұлттық ұланның жылнамасын құрайды. Осы тұста «Қалқан» атауының өзіне қайта үңілудің мәні бар. Қалқан – қорғаныштың белгісі. Ал газет үшін бұл ұғымның мағынасы одан да кең. Қалам да кейде қалқан бола алады. Ол жақсы дәстүрді ұмытылудан қорғайды. Ерлікті көмескіленуден сақтайды.
Адам еңбегін елеусіз қалдырмайды. Өткен мен бүгіннің арасындағы байланысты үзбей ұстайды.Сондықтан «Қалқан» – тек ақпарат тарататын басылым емес. Ол – уақыт пен ұрпақ арасындағы көпір.Әскердегі дәстүр өздігінен қалыптаспайды. Ол –ұрпақтан ұрпаққа берілетін рухани сабақтастық.
Бүгінгі жас сарбаз кешегі буынның қандай жолдан өткенін білуі керек. Қазіргі офицер өзінен бұрынғы командирлердің тәжірибесін тануы қажет. Ардагердің сөзі кейінгі ұрпаққа жетуі тиіс. Міне, осы сабақтастықты сақтауда баспасөздің орны ерекше. «Қалқан» да алпыс бес жыл бойы осы міндетті атқарып келеді.
Әрине, уақыт өзгерді. Бұрын оқырман жаңалықты газеттен күтетін. Бүгінде ақпарат смартфон экранына лезде жетеді. Ақпарат кеңістігі бұрынғыдан әлдеқайда жылдам. Бірақ жылдамдық артқан сайын журналистің жауапкершілігі де ауырлай түсті. Қазір ақпаратты бірінші болып айту жеткіліксіз. Оны дұрыс түсіну, нақтылау, мәнін ашу, ең бастысы–адам тағдырымен байланыстыра білу қажет. Әскери басылым үшін бұл талаптың салмағы тіпті ерекше.
Өйткені газет бетінде жазылған әр материал әскери қызмет туралы қоғамдық түсініктің бір бөлшегіне айналады. Ұлттық ұланның қызметін жете білмейтін адам оның тыныс-тіршілігін басылым арқылы тануы мүмкін. Ал әскери қызметтегі жас сарбаз өзінің немесе қаруласының еңбегі газет бетінде жарық көргенін көріп, қызметінің еленгенін сезінеді. Сондықтан әскери журналистің сөзі – ақпарат қана емес. Ол – тәрбие. Ол – тағылым.Ол – тарих.
Бүгінде «Қалқан» өз оқырманына әскери өмірдің сан қырын танытып келеді. «Жауынгерлік қызмет», «Жаныңда жүр жақсы адам», «Мамандығым – мақтанышым», «Сарбаз», «Калейдоскоп», «Өңір жаңалықтары», «Риторика», «Біз де сарбаз болғанбыз", "Ел қорғау-ердің міндеті", «Социум» секілді тұрақты айдарлар арқылы әскери ортадағы адамды, еңбекті, өнегені, қоғамдық тынысты көрсетуге ұмтылады. Бұл айдарлардың әрқайсысы – үлкен өмірдің шағын бір терезесі. Ал сол терезеден оқырман сарбаздың да, офицердің де, ардагердің де жан дүниесін көреді. 65 жылдық белеске жету – өткенге тоқмейілсуге себеп емес.
Керісінше, бұл – алдағы жолға көз тастайтын сәт. «Қалқан» әрдайым әскери адамның жанынан табылуы керек. Оның қуанышын да, еңбегін де, ізденісін де, қызметтегі жауапкершілігін де көрсетуі тиіс. Біз үшін ең маңыздысы–кейіпкерді қолдан жасау емес, барды бар қалпында таныту. Дабыралы сөзден гөрі шынайы әңгімені ұсыну. Үлкен ұраннан гөрі нақты адамның еңбегін көрсету. Өйткені оқырман шынайылықты сезеді.
Бізге дейін талай әскери тілші осы редакция мен өңірлерде отырып, талай әскери бөлімге барды. Талай сарбазбен сөйлесті, талай офицердің әңгімесін тыңдады, талай ардагердің естелігін қағазға түсірді. Олардың жазған дүниелерінің бір бөлігі бүгінде газет тігінділерінде сақтаулы. Сарғайған беттерді ақтарғанда, өткен уақыттың үні естіледі. Кешегі сарбаздың сөзі. Кешегі командирдің пікірі.Кешегі әскери өмірдің көрінісі. Бәрі де бүгінгі ұрпаққа жетіп отыр. Бұл – газеттің уақытпен жасасатын үнсіз сұхбаты. Бір қарағанда, газет бүгін шығып, ертең ұмытылатын дүние секілді. Бірақ жақсы жазылған дүние ұмытылмайды. Ол архивте қалады. Адамның жадында қалады. Отбасылық альбомға айналады.Тарихтың бір бетіне айналады. Сондықтан біз үшін «Қалқанның» әр нөмірі – болашақ архивке жолданған бүгінгі хат секілді. Ал 65 жыл бұрын басталған сол хат-хабар әлі де жалғасып келеді. Алдымызда жаңа жылдар, жаңа буын, жаңа оқиғалар бар. Ұлттық ұлан да, қоғам да, ақпарат кеңістігі де өзгере береді.
Бірақ өзгермейтін құндылықтар бар. Ол – елге қызмет ету. Ол – әскери антқа адалдық. Ол – Отан тыныштығын күзетудің жауапкершілігі. Ол – ел қорғаны болудың қасиетті парызы. «Қалқанның» міндеті де–осы құндылықтарды уақыт талабына сай жаңа буынға жеткізу. 65 жылдық белеске жеткенде, біз бұл мерейтойды өткенге тағзым ретінде ғана емес, болашақ алдындағы аманат ретінде қабылдаймыз.
Өйткені бүгінгі «Қалқан» – кешегі әскери тілшілердің еңбегінің жалғасы ғана емес, ертеңгі тарихтың да бастауы. Осы жылдар ішінде газетпен бірге болған ардагерлерге, әр жылдары редакцияда еңбек еткен әріптестерге, әскери тілшілерге, авторлар мен фототілшілерге, басылымның қалыптасуына үлес қосқан барша азаматқа алғыс айту – парыз. Олардың әрқайсысының еңбегі «Қалқанның» 65 жылдық шежіресінде өз орнын алды.
Ал бүгінгі буынның міндеті – сол аманатты жалғастыру. Әлі талай сарбаздың алғашқы әскери қадамы жазылады. Әлі талай офицердің өнегелі жолы көрсетіледі. Әлі талай ардагердің естелігі тыңдалады. Әлі талай жақсы істің жаршысы боламыз. Өйткені «Қалқанның» тарихы аяқталған жоқ. Ол – жалғасып келе жатқан тарих. Ал оның әр жаңа саны – сол тарихтың кезекті беті. Қалқанның қадірі арта берсін!
Полковник Ерболат СҰЛТАНОВ, «Қалқан» газетінің бас редакторы
