Қазақстанда 2026 жылғы қыркүйектің соңында жеке пайдалану үшін шетелден әкелінетін автомобильдерді рәсімдеу талаптары күшейді: электрондық паспорт алу мүмкіндігі көліктің жасына қарай шектелді, ал кедендік төлемдер ЕАЭО-ның бірыңғай мөлшерлемелерімен есептеледі. Енді сатып алушы көлікті елде тіркеуге болатынын және оны әкелуге жалпы қанша қаражат жұмсалатынын алдын ала анықтауы керек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекеттік органдар өкілдері «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасында өткен кездесуде рәсімдеу тәртібін түсіндірді. Талқылауға Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті, Көлік, Өнеркәсіп және құрылыс, Сауда және интеграция, Экология және табиғи ресурстар, Ішкі істер министрліктері, палата мен салалық қауымдастықтар қатысты. Ведомстволардың айтуынша, негізгі талаптар бұрыннан бар, қазір өзара байланысты рәсімдер біріздендіріліп жатыр.
Электрондық паспорт алу үшін көліктің жасы бес жылдан аспауы керек
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің түсіндіруінше, жеке тұлғалар әкелетін автомобильге көлік құралының электрондық паспортын рәсімдеу үшін оның шығарылғанына бес жылдан аспауы керек. Электрондық паспорттағы меншік иесі туралы мәлімет жолаушылар кедендік декларациясында көрсетілген декларанттың деректерімен сәйкес келуге тиіс.
Өзгерістер министрліктің 2026 жылғы 23 қыркүйектегі №474 бұйрығымен бекітіліп, 26 қыркүйекте күшіне енген. Сондықтан барлық шектеуді тек 28 қыркүйекпен байланыстыру дұрыс емес: жекелеген талаптар әртүрлі күннен бастап қолданылады.
Жеке пайдалану үшін көлік әкелуге қойылған сандық шектеу де сақталады: бір адам жылына бір автомобиль әкеле алады. Құжаттарды рәсімдеу үшін азамат сынақ зертханасына жүгінеді. Көлік құралы конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлік машинаның қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін растайды, ал электрондық паспорт оны кейін тіркеуге қою үшін қажет.
Кедендік төлем неге үнемі 48% болмайды?
Мемлекеттік кірістер комитеті көлік әкелудің екі тәртібін ажыратады. Жеке пайдалануға арналған автомобиль жолаушылар кедендік декларациясымен рәсімделіп, төлемдер Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) бірыңғай мөлшерлемелері бойынша алынады. Ал кәсіпкерлік мақсатпен әкелінетін көлікке тауарларға арналған декларация толтырылады.
«Кедендік төлем 48%-дан басталады» деген тұжырым барлық көлікке бірдей жүрмейді. Шығарылғанына үш жылдан аспаған жеңіл автомобильдер үшін құнына қарай пайыздық мөлшерлеме қолданылады. Бірақ төлем қозғалтқыш көлеміне байланысты белгіленген ең төменгі сомадан аз болмауға тиіс:
- құны 8500 еуродан аспаса — көлік құнының 54%-ы, бірақ қозғалтқыштың әр текше сантиметріне кемінде 2,5 еуро;
- құны 8500 еуродан жоғары, 16 700 еуродан аспаса — 48%, бірақ әр текше сантиметрге кемінде 3,5 еуро;
- бұдан қымбат көліктерге де 48% мөлшерлеме қолданылады, алайда қозғалтқыш көлеміне есептелетін ең төменгі төлем жоғары болады.
Демек, көлік бағасының 48%-ын есептеу жеткіліксіз. Шыққан сома белгіленген ең төменгі төлемнен аз болса, одан көбірек төлеуге тура келеді.
Ал шығарылғанына үш жылдан асқан, бірақ бес жылдан аспаған автомобильдер үшін төлем қозғалтқыштың әр текше сантиметріне еуромен есептеледі. Бұл айырмашылықтар Мемлекеттік кірістер комитеті жариялаған мөлшерлемелер кестесінде көрсетілген.
Жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға көлікті кәсіпкерлік мақсатпен әкелсе, кедендік алым, әкелу бажы және 16% қосылған құн салығын (ҚҚС) төлейді. Қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге акциз де салынады. Бұл тәртіп жеке пайдалануға арналған көліктің бірыңғай кедендік төлемін есептеуден өзгеше.
Еуро-5: қай талап жарияланды, қайсысы күшіне енді?
Кездесуде Көлік министрлігінің өкілдері шетелден әкелінген автомобильдерді Қазақстанда алғаш рет пайдалануға жіберуге қатысты талаптарды таныстырды: экологиялық класы Еуро-5 немесе одан жоғары, ал шығарылғанына бес жылдан аспаған болуы керек. Ведомство бұл шараларды автопаркті жаңарту және ескі көліктердің әкелінуін шектеу мақсатымен түсіндіреді.
Алайда Еуро-5 талабы электрондық паспорт ережелерімен бір мезгілде күшіне енді деуге болмайды. Қолжетімді түсіндірмелерде оның нақты қай күннен бастап қолданылатыны көрсетілмеген. Ал электрондық паспорт рәсімдеуге қатысты бес жылдық шек Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің бұйрығында бекітілген.
Қазақстанда бұрыннан тіркелген көліктерге алғашқы пайдалануға жіберу жөніндегі бұл талаптарды қолдану көзделмейді.
Кәдеге жарату төлемін кедендік рәсімдеу аяқталғанша төлеу қажет
2026 жылғы 22 қыркүйектен бастап өз қажетіне көлік әкелетін жеке тұлға кәдеге жарату төлемінің енгізілгені туралы сертификатты автомобиль еркін айналымға шығарылғанға дейін, яғни кедендік рәсімдеу аяқталмай тұрып алуға міндетті.
Экология және табиғи ресурстар министрлігінің түсіндіруінше, жұрт арасында утильалым деп аталатын бұл төлемнің мөлшері өзгермеген. Төлеу тетігі де бұрынғыдай: импорттаушы операторға өтінім береді, оператор құжаттарды қарап, төлем сомасын есептейді және шот ұсынады. Ақша төленгеннен кейін сертификат беріледі.
Жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар үшін мерзім өзгерген жоқ. Олар сертификатты көлік алғаш рет тіркелгенге дейін, ал автомобиль оған дейін сатылса, сатылғанға дейін алуы керек. Жеке сатып алушы кәдеге жарату төлеміне қажет қаражатты енді кедендік рәсімдеу кезінде-ақ дайындауға тиіс.
Көлік әкелушілер бұрынғы шарттарды сақтауды сұрап отыр
Қазақстан автомобиль одағының өкілдері рәсімдерді ретке келтіруді сатып алушыны қорғаумен байланыстырады. Олардың бағалауынша, көліктің қайдан келгенін және тарихын тексеру шетелде іздеуде жүрген немесе кепілге қойылған автомобильді сатып алу қаупін азайтуға тиіс. Дегенмен мұндай тексеру әрбір әкелінген көліктің құқықтық мәселесі жоқ екеніне өздігінен кепілдік бермейді.
Шетелден машина жеткізетін кәсіпкерлерді ең алдымен рәсімдеу құны алаңдатып отыр. 29 қыркүйекте жария болған президентке ашық бейнеүндеуде Ақтаудағы импорттаушылар көлік әкелудің бұрынғы шарттарын сақтауды сұрады. Қатысушылардың айтуынша, автомобильдердің бір бөлігі елге жеткізілген, енді бірі жолда, ал сатып алушылар қосымша шығынға дайын емес.
Шетелден көлік сатып алмай тұрып, нақты автомобильге қауіпсіздік туралы куәлік пен электрондық паспорт рәсімдеуге болатынын анықтап, барлық міндетті төлемді есептету қажет. Машинаның жасы, қозғалтқыш көлемі мен әкелу мақсаты жеткізу шығынын қоспағанның өзінде сатып алудың түпкілікті құнын өзгертуі мүмкін.
Құжаттарды алдын ала тексеруге DKNews.kz-тің көлік әкелгенде қандай қателіктер қосымша шығынға ұрындыратыны туралы материалы көмектеседі. Онда «Құрық» кеден бекетінің басшысы VIN-кодты, иесі туралы деректерді және көлік құнын растайтын құжаттарды машина жолға шықпай тұрып неге салыстыру керегін түсіндіреді.
