Проблемалық несиелер банктерді екіге бөлді.
2026 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан банктеріндегі 90 күннен астам мерзімі өткен қарыздар 1,86 трлн теңгеге жетті. Алайда ірі банктер арасындағы айырмашылық үш еседен де асты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Банк секторы бойынша жаңа деректерді ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жариялады. Реттеушінің мәліметінше, сектордағы NPL 90+ несиелерінің үлесі кредиттік портфельдің шамамен 4%-ын құрады, ал олардың жалпы көлемі 1,9 трлн теңгеге жуықтады. Бұл туралы ҚНРДА-ның банк секторының жай-күйі жөніндегі деректерінде көрсетілген.
Орташа көрсеткіштің артында үлкен айырмашылық жатыр: кейбір ірі банктерде ұзақ мерзімді кешіктірілген қарыздардың үлесі 2–4%-дан аспаса, енді бірінде 7%-ға жақындаған.
Ірі банктер арасындағы айырмашылық үш еседен асты
Отбасы банкті есепке алмағанда, кредиттік портфелі ең ірі он банктің тек төртеуінде NPL 90+ үлесі сектордағы орташа деңгейден төмен болды.
Ең төмен көрсеткіш Банк ЦентрКредитте тіркелді. 90 күннен астам мерзімі өткен несиелер банктің кредиттік портфелінің 1,88%-ын немесе 97 млрд теңгені құрады.
Одан кейін Freedom Bank тұр. Мұнда NPL 90+ деңгейі 3,08%, ал проблемалық несиелер көлемі 32,3 млрд теңге болды.
Bank RBK-де мұндай қарыздардың үлесі 3,51%-ға немесе 58,6 млрд теңгеге жетті. Еуразиялық Банкте көрсеткіш 3,82%, яғни 59,8 млрд теңге болды.
Қалған алты ірі банкте NPL 90+ деңгейі сектордағы орташа көрсеткіштен жоғары:
- ForteBank — 4,17%;
- Halyk Bank — 4,30%;
- Bereke Bank — 4,9%;
- Kaspi Bank — 6,65%;
- Alatau City Bank — 6,98%;
- Home Credit Bank — 7,28%.
Банк ЦентрКредит пен Home Credit Bank арасындағы айырмашылық 5,4 пайыздық тармаққа жетті. Басқаша айтқанда, осы ондықтағы ең жоғары NPL көрсеткіші ең төмен көрсеткіштен шамамен төрт есе көп.
NPL 90+ көрсеткіші нені білдіреді
Халықаралық валюта қоры негізгі борыш немесе сыйақы бойынша төлемдер 90 күн және одан да ұзақ мерзімге кешіктірілген несиелерді, атап айтқанда, жұмыс істемейтін несиелер қатарына жатқызады.
Сонымен бірге ХВҚ әдістемесі бойынша 90 күндік ресми кешігу болмаса да, қарыздың қалыпты өтелмейтініне негіз бар жағдайда несие проблемалық деп танылуы мүмкін. Бұл талаптар Халықаралық валюта қорының әдістемесінде берілген.
Дүниежүзілік банк жұмыс істемейтін несиелердің жалпы кредиттік портфельдегі үлесін банк активтерінің сапасы мен кредиттік тәуекелді сипаттайтын индикаторлардың бірі ретінде қолданады. Коэффициент жоғарылаған сайын дефолт белгілері немесе сапасының айтарлықтай нашарлауы байқалған қарыздардың портфельдегі салмағы артады. Бұл көрсеткіштің сипаттамасы Дүниежүзілік банктің деректер базасында келтірілген.
Алайда NPL-дің төмен болуы банктің барлық қаржылық көрсеткіші автоматты түрде жақсы дегенді білдірмейді. Толық көрініс үшін кредит беру қарқынын да ескеру қажет: портфельдің тез өсуі проблемалық қарыздардың үлесіне тікелей әсер етеді.
Банк ЦентрКредит портфелін 681,7 млрд теңгеге ұлғайтты
NPL деңгейі нарықтағы орташа көрсеткіштен төмен төрт банктің нәтижесін кредиттік портфель динамикасымен бірге қарастырғанда айырмашылық айқынырақ көрінеді.
Банк ЦентрКредиттің кредиттік портфелі бір жылда 681,7 млрд теңгеге ұлғайып, 2026 жылғы 1 қыркүйекте 5,16 трлн теңгеге жетті.
Осы кезеңде 90 күннен астам мерзімі өткен несиелер көлемі 25,1 млрд теңгеге өсті.
Демек, банктің жалпы кредиттік портфелінің өсімі проблемалық берешектің ұлғаюынан едәуір жоғары болды.
Freedom Bank-тің кредиттік портфелі бір жылда 81,9 млрд теңгеге өсіп, 1,05 трлн теңгеге жетті. Ал NPL 90+ көлемі 11,3 млрд теңгеге артты.
Bank RBK-де басқа динамика байқалды. Банктің кредиттік портфелі 334,3 млрд теңгеге ұлғайып, 1,67 трлн теңгеге жеткен кезде 90 күннен астам мерзімі өткен несиелер көлемі, керісінше, 1,3 млрд теңгеге азайды.
Еуразиялық Банкте жағдай өзгеше қалыптасты. Бір жыл ішінде оның кредиттік портфелі 105,4 млрд теңгеге қысқарып, 1,57 трлн теңгені құрады. Сол уақытта NPL 90+ көлемі 79,7 млрд теңгеге төмендеді.
БЦК-де сектор несиелерінің 11,16%-ы, NPL-дің тек 5,22%-ы
Банктерді салыстыруға мүмкіндік беретін тағы бір көрсеткіш бар: белгілі бір банктің бүкіл кредит нарығындағы үлесін оның сектордағы проблемалық несиелердегі үлесімен салыстыру.
Бұл тұрғыда Банк ЦентрКредиттің көрсеткіші ерекше байқалады.
Банкке Қазақстандағы барлық ЕДБ-нің жиынтық кредиттік портфелінің 11,16%-ы тиесілі болған. Бірақ 90 күннен астам кешіктірілген барлық несиелердегі үлесі небәрі 5,22%-ды құрады.
Айырмашылық екі еседен асады. Яғни банктің жалпы кредит берудегі салмағы оның сектордағы ұзақ мерзімді проблемалық қарыздардағы үлесінен едәуір жоғары.
Freedom Bank-те де ұқсас жағдай: банк бүкіл сектордың кредиттік портфелінің 2,27%-ын қалыптастырса, NPL 90+ көлеміндегі үлесі 1,74% болды.
Bank RBK-де айырмашылық аздау: сектордың жиынтық кредиттік портфеліндегі үлесі 3,61%, ал NPL 90+ көлеміндегі үлесі 3,16%.
Еуразиялық Банкте екі көрсеткіш бір-біріне жақын — тиісінше 3,39% және 3,22%.
Қазақстандағы орташа NPL бүкіл жағдайды көрсете алмайды
2026 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстанның банк секторындағы NPL 90+ деңгейі шамамен 4%-ды құрады.
Сонымен қатар реттеуші халыққа берілген несиелер арасында 90 күннен астам мерзімі өткен қарыздардың үлесі 4,6%-ға немесе 1,2 трлн теңгеге жеткенін хабарлаған.
Бизнеске берілген кредиттерде бұл көрсеткіш төменірек — 3,9% немесе 636 млрд теңге. Мәліметтер Қазақстанның банк секторы жөніндегі ресми статистикада келтірілген.
Мұндай бөлініс банк тәуекелін бағалау үшін қажет. Бірдей жалпы NPL көрсеткішінің артында бөлшек кредиттер, корпоративтік қарыздар, ипотека немесе басқа сегменттер бойынша мүлде бөлек құрылым тұруы мүмкін.
Сондықтан банктерді тек бір коэффициент бойынша салыстыру толыққанды баға бермейді.
Төмен NPL капитал мен өтімділіктің орнын баспайды
Кредиттік портфельдің сапасы — банктің қаржылық тұрақтылығын бағалаудағы көрсеткіштердің бірі ғана.
NPL деңгейі төмен болған күннің өзінде портфельдегі шоғырлану тәуекелі маңызды. Егер несиелердің үлкен бөлігі белгілі бір салаларға, қарыз алушылар тобына немесе ірі жобаларға берілсе, экономиканың сол сегментіндегі қиындықтар банкке көбірек әсер етуі мүмкін.
Келесі фактор — капитал жеткіліктілігі. Капитал күтпеген шығындарды жабуға арналған қаржылық буфер қызметін атқарады. Сондықтан проблемалық несиелер көлемі бірдей болғанымен, капитал қоры әртүрлі екі банк үшін тәуекел деңгейі де әрқалай болуы ықтимал.
Өтімділік, табыстылық және қалыптастырылған резервтер де шешуші рөл атқарады. NPL-дің төмен болуы банктің салымшылар мен басқа кредиторлар алдындағы міндеттемелерін уақытылы орындай алатынын өздігінен дәлелдемейді.
Сол сияқты резервтер банктің ықтимал кредиттік шығындардың қанша бөлігін алдын ала есепке алғанын көрсетеді.
Сондықтан халықаралық рейтинг агенттіктері банктерді бағалағанда бір ғана коэффициентке сүйенбейді. Олар активтер сапасын, капиталдандыруды, табыстылықты, қорландыруды, өтімділікті, бизнес-модель тәуекелдерін және сыртқы ортаны бірге қарайды.
Клиент немесе инвестор үшін NPL көрсеткішін банктердің дайын рейтингі емес, қаржылық жағдайды бағалауға арналған индикаторлардың бірі ретінде қарастырған дұрыс.
1 қыркүйектегі дерек ең айқын айырмашылықты көрсетеді: Банк ЦентрКредиттің үлесіне банк секторының жиынтық кредиттік портфелінің 11,16%-ы тиесілі болғанымен, барлық NPL 90+ қарыздарының тек 5,22%-ы келген. Freedom Bank-те бұл арақатынас 2,27% және 1,74% болды.
