Қазақстан футболы бюджетке тәуелділіктен арылып келеді. Елдегі 12 кәсіби футбол клубына жеке инвесторлар анықталды. Тағы жеті командаға қаржы құятын серіктестер іздестіріліп жатыр. Бұл іске Freedom Holding Corp., Kaspi Bank, Qazaq Stroy және басқа да ірі компаниялар қатысуда, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кәсіби футболды коммерцияландыру жөніндегі мәліметтерге қарағанда, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашылық еткен реформа нақты нәтижесін бере бастады. Бұған дейін негізінен облыстық бюджет есебінен қаржыландырылған клубтар біртіндеп жеке капиталға бет бұрып жатыр.
Дегенмен командалардың бәрі бірдей толық жекешелендірілген жоқ. Кейбір клубтар жаңа меншік иелеріне өтсе, енді біріне инвесторлар анықталған. Ал бірқатар өңірде келіссөздер әлі жалғасуда.
Freedom, Kaspi және Qazaq Stroy қай клубтарға қаржы құяды?
Қазақстанның танымал футбол командаларына ірі бизнес өкілдері келе бастады. Олардың қатарында тарихы терең, жанкүйерлері көп, бірақ тұрақты қаржыландыруды қажет ететін клубтар бар.
Қарағандылық «Шахтерді» Freedom Holding Corp. тобына кіретін компания аукцион арқылы сатып алды. Бұл туралы Қарағанды облысының әкімдігі ресми хабарлады. Жаңа инвестордың жоспарында футбол инфрақұрылымын дамыту және жас ойыншыларды даярлау бар.
Астаналық «Жеңіс» клубының инвесторы ретінде Kaspi Bank көрсетілген. Ал «Ақтөбе» Qazaq Stroy компаниясымен, Петропавлдың «Қызылжары» «ЦАТЭК» АҚ-мен байланысты.
Жеке инвесторлар анықталған клубтардың қатарында мыналар да бар:
- «Қайсар» — TAU GROUP;
- «Ордабасы» — Integra Construction KZ;
- «Тараз» — Sport Holding SD Family;
- «Елімай» — KAZ Minerals;
- «Тұран» — Ordabasy Group;
- «Атырау» — Caspian Football Group;
- «Тобыл» — Olzha Agro.
Көкшетаулық «Оқжетпес» те коммерцияландыру үдерісіне енген 12 команданың қатарында. Алайда ұсынылған мәліметтерде оның инвесторы нақты аталмаған.
Клубқа инвестор табылуы оның толық сатылғанын білдірмейді. Жекешелендіру, сенімгерлік басқару және жеке инвестиция тарту әртүрлі тетіктер арқылы жүзеге асуы мүмкін.
«Шахтерге» 18,5 млрд теңге инвестиция салу жоспарланған
Қарағандыдағы өзгерістер футболға жеке инвестиция тартудың нақты мысалына айналды.
«Шахтерді» сатып алған Freedom Holding Corp. тобының компаниясы өңір футболын дамытуға 18,5 млрд теңге бағыттауды көздеп отыр.
Оның 12 млрд теңгесі футбол академиясын салуға, ал 6,5 млрд теңгесі балалар мен жасөспірімдер футболын және бұқаралық спортты дамытуға арналған.
Бұл клубты сатып алуға төленген қаражат емес. Ақша футбол инфрақұрылымын дамытуға бағытталады.
Бұған дейін Қарағандыда халықаралық деңгейдегі футбол академиясының құрылысы басталғаны туралы жазған едік.
Мұндай жобалардың нәтижесі кәсіби команданың турнир кестесіндегі орнымен ғана өлшенбейді. Жаңа алаңдар мен академиялардың балаларға қаншалықты қолжетімді болатыны да маңызды.
«Астанаға» инвестор іздестірілуде, «Каспий» конкурсқа дайындалуда
Жекешелендіру барлық клубта бірдей қарқынмен жүріп жатқан жоқ.
Елордалық «Астана» футбол клубы бойынша «Қазақстан астық консорциумы» ЖШС-мен келіссөздер жүргізілуде.
Қазір команда жеке спорт ұйымы және Туризм мен спорт индустриясын қолдау қоры арқылы қаржыландырылады.
Маңғыстаудағы «Каспийдің» жағдайы басқаша. Облыста клуб мүлкі бағаланып, мемлекеттік сатып алу порталы арқылы ашық конкурс өткізуге дайындық жұмыстары жүргізілген. Бірақ әзірге нақты инвестор анықталмаған.
Шығыс Қазақстан облысындағы «Алтай», Батыс Қазақстан облысындағы «Жайық», Павлодар облысындағы «Ертіс» және Ұлытау облысындағы «Ұлытау» командаларына да жеке қаржы көздері қарастырылып жатыр.
Бұл өңірлерде клубтардың болашағы инвестордың табылуына ғана байланысты емес. Жергілікті билік командаларды қандай шартпен жеке секторға беру тиімді болатынын да анықтауы керек.
«Жетісуды» 2027 жылы сингапурлық инвестор алуы мүмкін
Жетісу облысында шетелдік капитал тарту мәселесі талқылануда.
Облыс әкімдігі сингапурлық International Cement Investment Company компаниясымен алдын ала келіссөздер жүргізген.
Тараптар «Жетісу» футбол клубын 2027 жылғы қаңтардан бастап жеке инвесторға толық беру мүмкіндігін қарастырып жатыр.
Алайда мәміленің түпкілікті жасалғаны туралы ақпарат жоқ.
Егер келісім жүзеге асса, «Жетісу» шетелдік капитал қатысатын қазақстандық футбол клубтарының бірі болуы мүмкін.
Әзірге сингапурлық компанияның қанша қаражат салатыны және қандай міндеттемелер алатыны нақтыланбаған.
Тоқаев футбол клубтарын неге жекешелендіруді тапсырды?
Кәсіби футболды қаржыландыру тәсілін өзгерту мәселесін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың төртінші отырысында көтерген болатын.
Мемлекет басшысы кәсіби клубтардың тек облыстық бюджетке арқа сүйемеуі керектігін айтып, оларды кезең-кезеңімен коммерцияландыру міндетін қойды.
2025 жылғы Жолдауында Президент футбол клубтарын жекешелендіруді жеделдетіп, кәсіби спортты дербес бизнес саласы ретінде дамыту мәселесін қайта көтерді.
Кәсіби командаларды ұстауға қомақты қаржы қажет. Ойыншылардың жалақысы, жаттығу базалары, жарыстарға қатысу және күнделікті шығындар клубтың тұрақты бюджетіне байланысты.
Жеке инвестор келген жағдайда команда қаржыландырудың қосымша көздерін іздеуге мүдделі болады. Олардың қатарында демеушілік келісімдер, билет сату, коммерциялық жобалар және жас футболшыларды даярлау бар.
Бұл бағыттағы өзгерістер Қазақстанның халықаралық спорт ұйымдарымен ынтымақтастығы туралы материалымызда да қозғалған болатын.
Коммерцияландыру бағдарламасының негізгі шаралары 2026–2027 жылдарға жоспарланған.
12 клубқа инвестор табылды, бірақ төртеуі ғана жеке меншікте
Қазақстандағы кәсіби футболдың жалпы көрінісіне қарасақ, өзгерістердің ауқымы айқындала түседі.
Ұсынылған мәліметтерде елдің 19 өңірінде 23 кәсіби футбол клубы бар екені көрсетілген. Оның төртеуі жеке меншікте.
12 клуб бойынша жеке инвесторлар анықталған, ал жеті командаға қатысты жұмыс жалғасуда.
Мұнда сандарды бір-бірінен ажырата білу қажет. 12 клубтың коммерцияландырылуы олардың барлығы толық жекешелендірілді дегенді білдірмейді.
Кейбір командаларда инвестор анықталғанымен, меншік құқығын беру немесе қаржыландыру тәртібін өзгерту жұмыстары әлі аяқталмаған.
Бұл айырмашылық реформаның нақты нәтижесін бағалауда ескерілуі керек.
Жеке инвестор келген соң клубтың шығынын кім көтереді?
Футбол жанкүйерлері үшін ең өзекті мәселе — сүйікті командасының болашағы. Ал жергілікті әкімдіктер үшін клубты қаржыландыру тәртібі де маңызды.
Егер кәсіби командалардың бюджетке тәуелділігі азайса, мемлекеттік қаражатты спорттың басқа бағыттарына жұмсауға мүмкіндік тууы мүмкін.
Бірақ бұл бюджет шығыны бірден қысқарады деген сөз емес. Нақты нәтиже клубты беру шарттарына, инвестордың міндеттемелеріне және мемлекеттік қолдаудың қаншалықты сақталатынына байланысты.
Жеке инвестор клубтың күнделікті шығындарын қаржыландырумен қатар, тұрақты табыс көздерін қалыптастыруы керек.
Мұнда балалар футболын дамыту мәселесі де назардан тыс қалмайды.
Мәселен, Қарағандыдағы инвестициялық жоспар кәсіби командамен шектелмейді. Онда футбол академиясын салу, жасөспірімдерді даярлау және бұқаралық футболды қолдау қамтылған.
Бұған дейін Тимур Турлов пен Freedom компаниясының футболға инвестиция салу бастамалары туралы да жазған едік.
Қазақстанда жеті командаға инвестор табу жұмысы жалғасып жатыр. Ал «Жетісуды» жеке секторға толық беру 2027 жылдың қаңтарынан бастап қарастырылуда.
Клубтардың жаңа инвесторлары пайда болғанымен, олардың алдағы жылдары бюджет қаржысына қаншалықты тәуелсіз жұмыс істей алатыны әлі анықталуы тиіс.
