Отбасының әл-ауқаты ескеріледі. Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген әлеуметтік қолдау шараларын тағайындау кезінде отбасының материалдық жағдайы бағаланатын болады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өзгерістің мақсаты — мемлекеттік көмекті ең алдымен шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағыттау. Отбасылар үшін маңызды мәселе — жаңа талаптардың қандай төлемдерге қатысты болатыны және мұқтаждықтың қалай анықталатыны.
Жекелеген төлемдер отбасының жағдайына қарай беріледі
Әлеуметтік қолдаудың жаңа тәртібі туралы ресми түсіндірмеде жекелеген төлемдерге құқық отбасының әл-ауқат деңгейіне байланысты анықталатыны айтылған. Бағалау кезінде отбасының барлық кәмелетке толған мүшесі туралы мәліметтер ескеріледі.
Түсіндірмеге сәйкес, әл-ауқаты бойынша «А» және «Б» санаттарына жататын отбасыларға тиісті төлемдер берілмейді.
Алайда жарияланған хабарламада өзгеріс қамтитын жәрдемақылардың толық тізімі көрсетілмеген. Сондықтан бұл талапты барлық әлеуметтік төлемге бірдей қолдануға негіз жоқ.
Нақты алушылар үшін қандай табыс пен мүлік есепке алынатыны, отбасының жағдайы қай кезең бойынша бағаланатыны және жағдай өзгерсе, шешімнің қалай қайта қаралатыны маңызды болады.
94,3% көрсеткіші нені білдіреді?
Халықаралық еңбек ұйымының деректеріне негізделген салыстыруда Қазақстан әлеуметтік қорғаумен қамту деңгейі бойынша Орталық Азиядағы бес елдің арасында бірінші орында тұр.
| Ел | Халықты әлеуметтік қорғаумен қамту |
|---|---|
| Қазақстан | 94,3% |
| Өзбекстан | 56% |
| Қырғызстан | 42,9% |
| Түрікменстан | 42,7% |
| Тәжікстан | 34,1% |
Қазақстанның 94,3% көрсеткіші ХЕҰ деректері пайдаланылған статистикалық шолуда да келтірілген.
Әлеуметтік қорғаумен қамту көрсеткішін ақшалай жәрдемақы алатындардың үлесі деп түсінуге болмайды. Ол әлеуметтік қорғау жүйесіне қатысудың әртүрлі нысандарын, соның ішінде әлеуметтік сақтандыруды қамтиды.
Халықаралық статистика белгілі бір уақыт аралығымен жарияланады. Сондықтан бұл сандарды 2026 жылғы қазандағы жағдайдың жедел бағасы ретінде қабылдамаған жөн.
Қазақстан адам дамуы бойынша өңірде алда
Әлеуметтік жағдайды бағалаудың тағы бір өлшемі — БҰҰ Даму бағдарламасының адам дамуы индексі. Ол өмір сүру ұзақтығын, білім деңгейін және халықтың табысын ескереді.
2025 жылғы Адам дамуы туралы баяндама кестесінде Қазақстан 0,837 индексімен 193 ел мен аумақтың арасында 60-орында тұр. Бұл есеп 2023 жылғы деректерге негізделген.
Қазақстан Орталық Азияда ең жоғары нәтижеге ие және адам дамуы өте жоғары мемлекеттер санатына кіретін өңірдегі жалғыз ел болып отыр.
Дегенмен индекс елдің жалпы даму деңгейін сипаттайды. Ол нақты отбасыға берілетін жәрдемақының жеткіліктілігін немесе азаматтың көмекке қаншалықты тез қол жеткізетінін жеке бағаламайды.
Атаулы әлеуметтік көмек кімдерге жетіп жатыр?
Дүниежүзілік банктің әлеуметтік бағдарламалардың нысаналылығы туралы бағалауында Қазақстандағы атаулы әлеуметтік көмектің тікелей және жанама алушыларының 82,5%-ы табысы ең төмен 20% тұрғынның қатарына кіретіні көрсетілген.
Жанама алушыларға төлем тағайындалған адамның отбасы мүшелері жатады. Яғни көмек бір азаматқа берілгенімен, оның пайдасын бүкіл отбасы көруі мүмкін.
Бұл көрсеткіш АӘК-тің негізінен аз қамтылған отбасыларға жететінін білдіреді. Бірақ ол барлық жәрдемақының қалай бөлінетінін сипаттамайды.
Басқа қолдау шараларына мұқтаждықты бағалау енгізілгенде, олардың нәтижесін де бөлек қарастыру қажет болады. Негізгі өлшем — көмектің қаржылық қиындыққа тап болған отбасыларға жетуі.
Жаңа тәртіптің нәтижесі үш шартқа байланысты
Әл-ауқатты бағалау жүйесіне көшу кезінде үш мәселе маңызды:
- отбасы туралы мәліметтердің дұрыс әрі уақтылы жаңартылуы;
- әр төлемді тағайындау талаптарының түсінікті болуы;
- қате шешімді түзету және қайта қарату мүмкіндігі.
Отбасының қаржылық жағдайы жұмыстан айырылу, ауру немесе туысына тұрақты күтім жасау қажеттілігі салдарынан тез өзгеруі мүмкін. Мемлекеттік базалардағы мәліметтер осы өзгерістерді уақтылы көрсетуге тиіс.
Тұрғын үйдің немесе автокөліктің болуы отбасы бюджетінің толық көрінісін бермейді. Мұқтаждықты бағалағанда отбасы құрамы, асыраудағы адамдар саны және міндетті шығындар да маңызды. Олардың нақты қайсысы есепке алынатыны тиісті төлемнің ережесінде анық көрсетілуі керек.
Отбасылар өзгерістер туралы алдын ала білуі қажет. Әсіресе жәрдемақыны тұрақты табысының бір бөлігі ретінде жоспарлайтын азаматтарға жаңа талаптардың қашан және қалай қолданылатыны түсінікті болуы маңызды.
Қате мәліметке сүйенген шешімді түзету қолжетімді болуы тиіс
Ақпараттық жүйелердегі қате дерек отбасының басқа әл-ауқат санатына жатқызылуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайда азамат қайда жүгінетінін және қандай құжат ұсынатынын білуі керек.
Шешімді қайта қарау рәсімінің қолжетімділігі жаңа тәртіптің маңызды бөлігіне айналады. Өйткені көмекті нысаналы ету мақсаты бағалау кезінде жіберілген қателерді жедел түзету мүмкіндігімен қатар жүруге тиіс.
Отбасылар үшін реформаның нақты нәтижесі жәрдемақы алу шарттарынан көрінеді. Ережелердің ашықтығы мен мұқтаждықты бағалаудың дәлдігі мемлекеттік қолдаудың кімге жететінін айқындайды.
Ал төлем мөлшеріне әсер етуі мүмкін басқа ұсыныстарды 2027 жылғы жәрдемақылардың есептік көрсеткіштері туралы материалымызда осыған дейін қарастырған едік.
