Әлемдік сауда жасанды интеллектке тәуелді бола бастады. Халықаралық тауар айналымы өсімінің жартысына жуығы чиптер, серверлер мен деректер орталықтарына арналған жабдықтардың есебінен қамтамасыз етілді. Алайда технологиялық серпілістен түсетін негізгі пайданы санаулы елдер ғана көріп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) 2026 жылғы 8 қазанда жарияланған жаңартылған болжамында айтылған. Ұйым биыл әлемдік тауар саудасының өсу болжамын бұрынғы 1,9%-дан 3,9%-ға дейін көтерді.
Мұндай өзгеріске жасанды интеллект инфрақұрылымына деген сұраныстың күрт артуы әсер етті. Дегенмен ДСҰ әлемдік экономиканың бір технологиялық бағытқа шамадан тыс тәуелді болуы жаңа тәуекелдер туғызатынын ескертеді.
Әлемдік саудадағы әрбір жетінші доллар жасанды интеллектпен байланысты
Сандар жасанды интеллектінің халықаралық саудаға қаншалықты жылдам ықпал ете бастағанын көрсетеді.
2024 жылы ЖИ технологияларына қажетті тауарлардың әлемдік жеткізілімі 16%-ға өсті. 2025 жылы өсім 31%-ға жетті. Ал 2026 жылдың алғашқы алты айында бұл көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 67%-ды құрады.
Қазір мұндай өнімдер әлемдік тауар саудасының 14,8%-ын алып отыр.
Әңгіме ең алдымен жартылай өткізгіштер, серверлер және деректер орталықтарын салу мен олардың жұмысын қамтамасыз етуге қажетті жабдықтар туралы.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жасанды интеллектке арналған тауарлар әлемдік тауар айналымы өсімінің ақшалай есептегенде 47%-ын қамтамасыз етті.
Бұл әлемдік сауданың қаншалықты өзгеріп жатқанын көрсетеді. Кейбір салалар геосаяси қақтығыстар мен жеткізу тізбегіндегі қиындықтарға тап болып жатқанда, технологиялық компаниялар есептеу қуаттарын сатып алуды жалғастыруда.
Осы сұраныстың өзі ДСҰ-ның әлемдік саудаға қатысты болжамын едәуір жақсартуға жеткілікті болды.
Әлемдік экспорттың 85%-ы он ірі қатысушының қолында
Жасанды интеллект нарығындағы қарқынды өсімнен бәрі бірдей пайда тауып отырған жоқ.
ДСҰ мәліметінше, 2025 жылы ЖИ-ге қажетті тауарлар саудасындағы он ірі қатысушы әлемдік экспорттың шамамен 85%-ын және импорттың 80%-ын қамтамасыз еткен.
Экспорттың жартысынан астамы Шығыс Азиядағы небәрі төрт экономикаға тиесілі.
Ал негізгі сұраныс АҚШ-та қалыптасып отыр. Америкалық технологиялық корпорациялар есептеу инфрақұрылымына жүздеген миллиард доллар инвестиция құюда.
Нарықта айқын еңбек бөлінісі қалыптасты: АҚШ ірі тапсырыс берушіге айналса, Азия елдері қажетті жабдықтардың басым бөлігін жеткізіп отыр.
Әсіресе электроника мен жасанды интеллектке арналған компоненттер экспорты қарқынды өсуде.
Оңтүстік Корея тиісті өнім жеткізілімін 48,2%-ға, ал Гонконг 44,4%-ға арттырған.
Өндірушілер үшін бұл экспорт көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Ал өзге елдерге негізгі орындарды технологиялық көшбасшылар иеленіп қойған жаһандық жеткізу тізбегінен өз үлесін табу барған сайын қиындай түсуде.
Азия әлемдік сауданың басты қозғаушы күшіне айналды
Жасанды интеллект Азияның әлемдік экономикадағы салмағын арттырып жатыр.
ДСҰ болжамынша, 2026 жылы өңірдің тауар экспорты 9,9%-ға өсуі мүмкін. Бұл әлемнің ірі өңірлері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.
Сонымен бірге халықаралық сауданың жоғары технологиялық компоненттерге тәуелділігі күшейіп келеді.
Егер ЖИ саласына инвестиция құю жалғаса берсе, микрочиптер мен серверлік жабдық өндірушілер жоғары сұраныстың сақталуына үміт арта алады.
Бірақ кері сценарий де жоқ емес.
Деректер орталықтарының құрылысы баяуласа немесе технологиялық компаниялар күрделі шығындарын қысқартса, қазір әлемдік сауда өсіміне елеулі үлес қосып отырған экспорттық тізбектер зардап шегуі мүмкін.
ДСҰ жасанды интеллектке инвестиция көлемінің азаюын халықаралық сауда үшін ықтимал тәуекелдердің бірі ретінде қарастырады.
Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді?
Әлемдегі бұл өзгерістер Қазақстан үшін де өзекті. Әсіресе елде жасанды интеллект инфрақұрылымын дамытуға көңіл бөлініп жатқан кезеңде оның маңызы арта түседі.
Қазақстан да есептеу қуаттары мен деректер орталықтарына инвестиция тартуға мүдделі. Бұған дейін Екібастұзда Firebird пен NVIDIA қатысатын жасанды интеллект инфрақұрылымын құру жобасы туралы жазылған болатын.
Дегенмен әлемдік тәжірибе деректер орталығын салу мен оған қажетті жабдықтарды өндіру технологиялық экономиканың екі түрлі бағыты екенін көрсетеді.
Чиптер, серверлер мен электрондық компоненттер шығаратын елдер жаһандық тапсырыстардың көбеюінен тікелей табыс табады.
Ал деректер орталықтарын дамытып жатқан мемлекеттер көбіне жоғары технологиялық жабдықтарды сатып алушы ретінде әрекет етеді. Сонымен қатар олар есептеу қуаттарын жалға беру және цифрлық қызметтер көрсету арқылы табыс таба алады.
Қазақстан үшін мәселе тек инвестиция тартумен шектелмейді.
Жаңа инфрақұрылым негізінде қандай цифрлық қызметтер мен технологиялық өнімдер жасалатыны да шешуші мәнге ие болады. Өйткені жабдықты сатып алу мен сол жабдық арқылы тұрақты табыс табу екі бөлек міндет.
ДСҰ 2026 жылға арналған болжамын екі есеге жуық көтерді
Биыл наурызда Дүниежүзілік сауда ұйымы әлемдік тауар саудасы 1,9%-ға өседі деп болжаған еді. Қазір бұл көрсеткіш 3,9%-ға дейін көтерілді.
2027 жылы әлемдік тауар саудасының өсімі 4,1%-ға жетеді деп күтілуде.
Алайда жалпы болжамның жақсаруы барлық саланың бірдей қарқынмен дамып жатқанын білдірмейді.
Мәселен, 2026 жылға арналған коммерциялық қызметтер саудасының өсу болжамы керісінше 4,8%-дан 3,3%-ға дейін төмендетілді.
Бұған Таяу Шығыстағы қақтығыстың салдары, тасымал шығындарының өсуі және халықаралық туризмдегі қиындықтар әсер еткен.
Яғни қазір экономиканың бір бағыты басқа салалардағы баяулаудың орнын толтырып отыр.
Сондықтан жасанды интеллектке салынатын инвестициялардың алдағы қарқыны әлемдік сауданың болашағын бағалауда маңызды көрсеткішке айналып келеді.
ДСҰ есебіндегі ең назар аударарлық дерек ЖИ жабдықтары жеткізілімінің 67%-ға өсуі ғана емес.
Әлемдік экспорттың 85%-ы небәрі он ірі қатысушының қолында шоғырланған.
Бұл көрсеткіш жасанды интеллект төңірегіндегі экономикалық мүмкіндіктердің қаншалықты тең бөлінбей жатқанын аңғартады.
