EcoQolday жүйесі арқылы 5,9 млрд теңгеден астам қаражат төленді. Қалдықтарды жинау және қайта өңдеу саласындағы бизнесті қолдайтын цифрлық платформа іске қосылғалы 180,5 мың тонна қалдық қайта өңдеуге жіберілген. «Жасыл даму» АҚ қызметімен байланысты EcoQolday жүйесінде кәсіпорындармен жасалған шарттар саны 113-ке жетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Әсіресе 2026 жылы төлемдер мен қайта өңдеуге жіберілген қалдық көлемі айтарлықтай артқан. Жылдың алғашқы тоғыз айында қатысушыларға 5,054 млрд теңге төленіп, 120,14 мың тонна қалдық қайта өңдеуге бағытталды.
EcoQolday арқылы кімдер қаржылай қолдау алып жатыр?
EcoQolday – қалдықтарды жинау, тасымалдау және қайта өңдеу саласында жұмыс істейтін кәсіпорындарды қолдауға арналған цифрлық жүйе. Ол қалдықтарды қайта өңдеуге жіберу үдерісін ұйымдастыруға және сала қатысушыларына төлем жасауға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта платформа аясында 113 шарт жасалған. Олардың құрылымы мынадай:
- 78 шарт – қалдық жинаушылармен.
- 21 шарт – қайта өңдеу кәсіпорындарымен.
- 14 шарт – қалдықтарды жинаудан бастап қайта өңдеуге дейінгі толық циклді жүзеге асыратын кәсіпорындармен.
Жүйе қалдықтарды жинаушылар мен қайта өңдеушілер арасындағы байланысты дамытуға бағытталған. Бұл қайталама шикізатты қайта өңдеу кәсіпорындарына жеткізуге және оны экономикалық айналымға тартуға жағдай жасайды.
2026 жылы төлем көлемі күрт артты
EcoQolday іске қосылғаннан бері қатысушыларға төленген қаражаттың жалпы көлемі 5,943 млрд теңгені құрады.
Жылдар бойынша төлемдер:
- 2024 жыл – 4,6 млн теңге.
- 2025 жыл – 884,4 млн теңге.
- 2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айлары – 5,054 млрд теңге.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айындағы төлемдер 2025 жылдың толық жылдық көрсеткішінен шамамен 5,7 есе көп. Бұл жүйе арқылы көрсетілетін қаржылық қолдаудың көлемі айтарлықтай ұлғайғанын білдіреді.
Сонымен бірге биылғы көрсеткіш тоғыз айды ғана қамтитынын ескеру қажет. Жылдың қорытынды сомасы әзірге белгісіз.
180,5 мың тонна қалдық қайта өңдеуге жіберілді
Қаржылық қолдаумен қатар EcoQolday арқылы қайта өңдеуге бағытталатын қалдықтардың көлемі де өсіп келеді.
Жүйенің көрсеткіштері:
- 2024 жыл – 11,07 мың тонна.
- 2025 жыл – 49,34 мың тонна.
- 2026 жылдың тоғыз айы – 120,14 мың тонна.
Осылайша, жүйе іске қосылғаннан бері қайта өңдеуге жіберілген қалдықтардың жиынтық көлемі 180,5 мың тоннаға жетті. Биылғы тоғыз айдың өзінде 2025 жылғы толық көрсеткіштен шамамен 2,4 есе көп қалдық бағытталған.
Бұл деректер қайта өңдеуге жіберілген шикізат көлемін көрсетеді. Оның толық көлемі түпкілікті өңделіп, жаңа өнімге айналғаны туралы жеке мәлімет берілмеген.
Тұрғындар EcoQolday арқылы қалдықты қалай тапсыра алады?
Платформаны тек кәсіпорындар ғана емес, жеке және заңды тұлғалар да пайдалана алады. Ол үшін мобильді қосымша арқылы қайталама шикізатты өткізуге өтінім беру қарастырылған.
Тұрғындар мынадай қалдықтарды тапсыра алады:
- Шыны ыдыстар.
- Қағаз және картон.
- Пластик қаптамалар.
- Пластик пленкалар.
Қосымшада өтінім рәсімдеп, қалдық жинаушыны таңдауға және жиналған шикізатты өткізуге болады. Бұл тұрғындарға қайталама шикізатты тұрмыстық қоқыстан бөлек жинауға мүмкіндік береді.
МИБ пен ПИК қалдық жинаудан табыс таба ала ма?
EcoQolday жүйесінде мүлік иелерінің бірлестіктері (МИБ) мен пәтер иелері кооперативтерінің (ПИК) қатысуына арналған екі тетік бар.
Бірінші тетік – қалдық түзуші ретінде қатысу. МИБ немесе ПИК жүйеге тіркелгеннен кейін тұрғын үй кешенінің аумағына қайталама шикізатты бөлек жинайтын экобокс орнатылады. Жиналған қағаз, пластик және басқа да қабылданатын шикізатты қалдық жинаушы сатып алады.
Екінші тетік – қалдық жинаушы ретінде жұмыс істеу. Егер МИБ немесе ПИК қажетті инфрақұрылымға ие болса, жүйеге қалдық жинаушы ретінде тіркеліп, шикізатты қайта өңдеу кәсіпорындарына тікелей өткізе алады.
Бұл жағдайда олар «Жасыл даму» АҚ тарапынан қарастырылған төлемдерді алу мүмкіндігіне ие болады. Алайда нақты төлем мөлшері мен оны алу талаптары жүйенің қолданыстағы шарттарына байланысты.
Астанада 53 экобокс жұмыс істеп тұр
Қалдықтарды бөлек жинаудың жаңа тетігі Астанада енгізіліп жатыр. 2026 жылдың қаңтарынан бастап елордадағы тұрғын үй кешендерінде қағаз бен пластикке арналған экобокстар орнатылуда.
Қазіргі нәтижелер:
- 53 экобокс жұмыс істеп тұр.
- 130-дан астам көппәтерлі тұрғын үй қамтылған.
- 2026 жылдың соңына дейін тағы 100 экобокс пен фандомат орнату жоспарланған.
Фандоматтар мен экобокстар тұрғындардың қалдықтарды бөлек жинауын жеңілдетуге арналған. Жүйе кеңейген сайын қайталама шикізатты қабылдау орындарының қолжетімділігі артуы мүмкін.
Бұл Қазақстанның қалдықтарды басқару жүйесіне не береді?
EcoQolday көрсеткіштері қалдықтарды жинау және қайта өңдеуге жіберу көлемінің өсіп келе жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар платформа сала кәсіпорындарына қаржылық қолдау көрсету және тұрғындарды қалдықтарды бөлек жинауға тарту міндеттерін біріктіреді.
Мұндай жүйенің тиімділігі тек төленген қаражатпен емес, нақты жиналған, қайта өңделген және экономикалық айналымға қайтарылған шикізат көлемімен бағалануы тиіс.
Астанада экобокстар санын көбейту және МИБ пен ПИК-ті жүйеге тарту қалдықтарды бөлек жинауды тұрғын үйлер деңгейінде дамытуға бағытталған. Ал кәсіпорындар үшін бұл қайталама шикізат жеткізілімін ұйымдастырудың қосымша мүмкіндігі.
Бұған дейін біз Астанада EcoQolday бағдарламасы аясында «Таза үй – Таза ел» бастамасы іске қосылғаны туралы жазған едік. Жоба тұрғын үй кешендерінде қағаз бен пластикті бөлек жинауға, ал МИБ пен ПИК-ке жиналған шикізатты өткізу арқылы қосымша табыс алуға мүмкіндік беруге бағытталған.
