Қазақстанда мұнай өндірісі азайғанымен, экономика өсіп келеді. 2026 жылдың тоғыз айында елдің жалпы ішкі өнімі 4,2%-ға ұлғайды. Ал шикізаттық емес сектор бұдан да жоғары нәтиже көрсетіп, 5,4%-ға өсті. Құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және жеке инвестициялар ел экономикасының негізгі қозғаушы күшіне айналып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәліметтер 13 қазанда өткен Үкімет отырысында жарияланды. Премьер-министрдің ресми сайтында хабарланғандай, Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин шикізаттық емес салалар жалпы ішкі өнім өсімінің негізгі көзіне айналғанын айтты.
Мұнай өндірісі қысқарды, бірақ экономика өсуін тоқтатқан жоқ
Бұған дейін Қазақстан экономикасының көрсеткіштері көбіне мұнай секторындағы жағдайға тәуелді болатын. Қазір бұл үрдіс біртіндеп өзгеріп келеді.
2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында мұнай өндіру көлемі 8,3%-ға азайып, 69,4 млн тоннаны құрады. Тау-кен өндіру өнеркәсібінде де төмендеу байқалды.
Соған қарамастан, экономиканың басқа салалары өсімді сақтап қалуға мүмкіндік берді.
Тоғыз айда ең жоғары өсім көрсеткен салалар:
- құрылыс – 11,5%;
- өңдеу өнеркәсібі – 8,6%;
- көлік саласы – 7,2%;
- сауда – 6,2%;
- ауыл шаруашылығы – 5,8%.
Үкімет дерегінше, құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, көлік және сауда салалары ЖІӨ өсімінің 75%-дан астамын қамтамасыз етті.
Бұл – экономикасы ұзақ жылдар бойы мұнай өндірумен және шикізат экспортымен тығыз байланысты болған Қазақстан үшін елеулі өзгеріс.
Экономиканың құрылымынан да осы үрдісті байқауға болады. 2010 жылы мұнай секторының ЖІӨ-дегі үлесі 16,5% болса, 2025 жылдың қорытындысында мұнай өндіру саласының үлесі 7,8%-ға дейін төмендеді.
Ал өңдеу өнеркәсібінің экономикадағы салмағы артып келеді. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында оның ЖІӨ-дегі үлесі 14,1%-ға жетті.
Автокөлік, дәрі-дәрмек және металл бұйымдары өндірісі қарқынды өсуде
Өнеркәсіптің жалпы көрсеткіштеріне тереңірек үңілсек, жекелеген өндіріс бағыттарында өсім әлдеқайда жоғары екенін көруге болады.
2026 жылдың тоғыз айында Қазақстандағы бірнеше өндіріс саласы 20%-дан астам өсім көрсетті.
Ең жоғары көрсеткіш дайын металл бұйымдарын өндіру саласында тіркелді. Бұл бағыттағы өндіріс көлемі 34,8%-ға артты.
Фармацевтика өнеркәсібі 30,9%-ға, автомобиль жасау 29,9%-ға, химия өнеркәсібі 23,4%-ға өсті.
Басқа бағыттарда да оң динамика байқалады:
- электр жабдықтарын өндіру – 20,7%;
- резеңке және пластмасса бұйымдарын шығару – 18,1%;
- азық-түлік өндірісі – 13,8%.
Бұл көрсеткіштер Қазақстанда дайын өнім шығаратын кәсіпорындардың белсенділігі артып келе жатқанын аңғартады.
Автокөлік, дәрі-дәрмек, электр жабдықтары мен азық-түлік өндірісінің ұлғаюы ел экономикасында өңдеу саласының рөлін күшейтеді.
Дегенмен жоғары өсім көрсеткіштері Қазақстан шикізатқа тәуелділіктен толық арылды дегенді білдірмейді. Ол үшін өндіріс көлемімен қатар еңбек өнімділігі, кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігі және шығарылатын өнімнің нарықтағы орны да маңызды.
Жеке инвестициялар 18,2%-ға артты
Экономикалық өсімге қатысты тағы бір көрсеткіш назар аудартады.
2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында Қазақстанда негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 16,1 трлн теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7%-ға көп.
Ал жеке инвестициялар бұдан әлдеқайда жылдам өсіп, 18,2%-ға артты.
Инвестициялық белсенділіктің негізгі бөлігін бизнес қамтамасыз етті. Жалпы инвестиция көлеміндегі жеке салымдардың үлесі 85,7%-ды құрады.
Ең жоғары өсім өңдеу өнеркәсібінде тіркелді. Бұл салаға бағытталған инвестициялар 40,1%-ға көбейді.
Басқа салалардағы көрсеткіштер де айтарлықтай:
- құрылыс – 32%;
- ақпарат және байланыс – 29,2%;
- денсаулық сақтау – 20,4%;
- ауыл шаруашылығы – 9,1%.
Бұл қаржы тек дәстүрлі өндіріс орындарына ғана бағытталып жатқан жоқ. Цифрлық инфрақұрылымға, медицинаға және аграрлық секторға салынатын инвестициялар да артып келеді.
Бизнес үшін мұндай үрдіс өндірістік әлеуетті кеңейтуге деген қызығушылықтың күшейгенін көрсетеді.
Алайда инвестиция көлемінің өсуі өз алдына түпкі нәтиже емес. Оның нақты әсері жаңа кәсіпорындардың іске қосылуынан, заманауи жабдықтардың орнатылуынан және тұрақты жұмыс орындарының ашылуынан көрінеді.
Мемлекеттік бюджетке трансферттерсіз 20,2 трлн теңге түсті
Экономикалық белсенділіктің артуы бюджет кірістерінен де байқалады.
Қаржы министрлігінің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында мемлекеттік бюджеттің трансферттерді есептемегендегі кірісі 20,2 трлн теңгені құрады.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,3%-ға көп.
Салық түсімдері 18,2%-ға өсіп, 19,3 трлн теңгеге жетті.
Ең жоғары өсімдердің бірі қосылған құн салығы бойынша тіркелді. ҚҚС түсімдері 37,3%-ға артып, 5,92 трлн теңгені құрады.
Корпоративтік табыс салығынан бюджетке 4,64 трлн теңге түсті. Бұл өткен жылғы көрсеткіштен 11,5%-ға жоғары.
Жеке табыс салығы бойынша түсімдер 6,2%-ға көбейіп, 2,29 трлн теңгеге жетті.
Акциздерден түскен қаржы 20,8%-ға өсіп, 903,4 млрд теңгені құрады.
Дегенмен барлық салық түрлері бойынша өсім тіркелген жоқ. Әлеуметтік салық түсімдері 8,1%-ға төмендеп, 1,27 трлн теңге болды.
Бюджет кірістерінің артуын тек өндіріс көлемінің ұлғаюымен байланыстыру дұрыс болмас еді. Салық түсімдеріне мөлшерлемелер, сауда айналымы және экспорттық тауарлардың бағасы да әсер етеді.
Қазақстан экономикасының 4,2%-ға өсуі нені білдіреді?
Қазақстан экономикасының құрылымы біртіндеп өзгеріп келеді. Алайда шикізат нарықтарына тәуелділік әлі де сақталып отыр.
Мұнай өндірісінің қысқаруы жалпы ішкі өнімнің өсімін тежейтін факторлардың бірі болып қалды. Соған қарамастан, тоғыз айдың қорытындысы басқа салалардың бұл төмендеудің орнын ішінара толтыра алатынын көрсетті.
Мұнда екі көрсеткіш ерекше назар аударады.
Өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 8,6%-ға өссе, осы салаға салынған инвестициялар бірден 40,1%-ға ұлғайды.
Демек, кәсіпорындар қазіргі өндіріс көлемін арттырумен шектелмей, саланы дамытуға қосымша капитал да тартып жатыр.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін Үкіметке экономиканың тұрақты әрі сапалы өсімін қамтамасыз етуді тапсырған болатын. Мемлекет басшысы экономиканы әртараптандыруға, өңдеу өнеркәсібін дамытуға және жеке инвестицияларды тартуға басымдық беріп келеді.
Ендігі мәселе осы өсімді ұзақ мерзімде сақтап қалуға байланысты.
Өйткені өнеркәсіп өндірісінің ұлғаюы халықтың тұрмыс деңгейі автоматты түрде жақсарады деген сөз емес. Ол үшін еңбек өнімділігінің артуы, жаңа жұмыс орындарының ашылуы және азаматтардың нақты табысының өсуі қажет.
Экономикадағы құрылымдық өзгерістердің алғашқы нәтижелері статистикадан көрініп отыр.
Бұған дейін біз Қазақстандағы өнеркәсіптік инвестициялардың құрылымы қалай өзгеріп жатқанын және өңдеу кәсіпорындарына капитал салу неліктен артып келе жатқанын жазған едік. 2025 жылдың қорытындысында бұл салаға салынған инвестициялар рекордтық 3 трлн теңгеге жеткен.
Ал 2026 жылдың тоғыз айындағы деректер бұл үрдістің жалғасып жатқанын көрсетеді.
Мұнай өндірісі қысқарған кезеңде Қазақстанның шикізаттық емес төрт саласы ЖІӨ өсімінің төрттен үш бөлігінен астамын қамтамасыз етті.
