Қазақстан медицинасына 23 трлн теңге: 2030 жылға дейін не өзгереді

Қазақстан денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртпақ. Алдағы алты жылда медицина саласына 23,1 трлн теңге бөлініп, жаңа ауруханалар салынады, халықтың емделуге жұмсайтын шығындарын азайту көзделеді. Алайда осындай ауқымды қаржыландырудың өзінде дәрігер тапшылығын толық шешу жоспарланбаған, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл міндеттер Денсаулық сақтау саласын дамытудың 2030 жылға дейінгі ұлттық жоспарында қарастырылған. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Finprom.kz жариялаған деректеріне сәйкес, мемлекет медициналық көмектің қолжетімділігін арттырып, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесін кеңейтуді және азаматтардың жеке қаражатына түсетін жүктемені азайтуды көздеп отыр.

Қазақстандықтардың емделуге жұмсайтын шығыны азаюы тиіс

Реформаның халық үшін ең маңызды бағыттарының бірі – медициналық қызметке өз қалтасынан төлейтін шығындарды қысқарту.

Ұлттық жоспарда көрсетілген бастапқы деректерге сәйкес, денсаулық сақтау саласындағы жалпы шығындардың 26,5%-ы азаматтардың жеке қаражаты есебінен өтеледі. 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 19,5%-ға дейін төмендету жоспарланған.

Айырмашылық – жеті пайыздық тармақ. Дегенмен бұл әр отбасының дәрі-дәрмекке, медициналық тексеруге немесе емделуге жұмсайтын қаражаты дәл осындай мөлшерде азаяды деген сөз емес.

Үкімет бұл мақсатқа МӘМС жүйесімен қамтылған азаматтар санын көбейту, сақтандыру аясында көрсетілетін қызметтер тізімін кеңейту және мемлекет кепілдік беретін медициналық көмекті дамыту арқылы жетуді жоспарлап отыр.

Мемлекеттің денсаулық сақтау саласына жұмсайтын шығыстары да ұлғаюы тиіс. Олардың жалпы ішкі өнімдегі үлесін 2025 жылғы 2,9%-дан 2030 жылы 3,7%-ға дейін жеткізу көзделген.

Алайда қаржыландырудың өсуі емханадағы кезек бірден қысқарады немесе ақылы қызметтер арзандайды деген кепілдік бермейді. Нақты нәтиже азаматтардың мемлекет есебінен тексерілу, маман кеңесін алу және емделу мүмкіндігінің қаншалықты кеңейетініне байланысты болады.

Ауруханаларға 2,7 трлн теңге жұмсалады: ең ірі шығындар әлі алда

Денсаулық сақтау жүйесін дамытуға қарастырылған 23,1 трлн теңгенің 2,7 трлн теңгеден астамын медициналық нысандарды салуға және қайта жаңғыртуға бағыттау жоспарланған.

Ең ауқымды инвестициялар бағдарламаның екінші жартысына тиесілі.

2028 жылы медициналық инфрақұрылымға 821,1 млрд теңге, ал 2029 жылы 916,6 млрд теңге бөлу көзделіп отыр.

Соған қарамастан, ауруханалар мен емханалар ғимараттарының тозу деңгейін 56,2%-дан 52%-ға дейін ғана төмендету жоспарланған.

Бұл көрсеткіш мәселенің қаншалықты күрделі екенін аңғартады. Миллиардтаған теңге бөлінген күннің өзінде 2030 жылға қарай медициналық инфрақұрылымның едәуір бөлігі жаңартуды қажет етіп тұрады.

Ірі жобалардың қатарында академик Н. Батпенов атындағы Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығының жаңа ғимараты, Балалар онкологиясы және гематологиясы ұлттық орталығы, сондай-ақ Астанадағы Балаларға шұғыл медициналық көмек көрсету орталығы бар.

Бұдан бөлек, Ұлттық ғылыми онкология орталығын қайта жаңғырту, ҰОС ардагерлеріне арналған Республикалық клиникалық госпиталь жанынан көпбейінді аурухана салу және Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығын құру жоспарланған.

Республикалық деңгейдегі жобаларға әртүрлі қаржыландыру көздерінен 818,4 млрд теңге қарастырылған.

Үш облыстың медициналық құрылысына 777 млрд теңгеден астам қаржы бөлінбек

Медициналық инфрақұрылымға бағытталатын инвестиция өңірлер арасында біркелкі бөлінбейді.

Ең көп қаржы мына облыстарға қарастырылған:

Осы үш өңірге жоспарланған инвестицияның жалпы көлемі 777,9 млрд теңгеге жетеді.

Қаражат, атап айтқанда, перинаталдық орталықтар, көпбейінді облыстық ауруханалар мен қан орталықтарын салуға жұмсалмақ.

Ал Солтүстік Қазақстан облысына 11,9 млрд теңге, Қостанай облысына 16,3 млрд теңге, Павлодар облысына 16,7 млрд теңге қарастырылған.

Дегенмен қаржыландыру көлеміндегі айырмашылық белгілі бір өңірдегі медицина сапасының төмен немесе жоғары екенін білдірмейді. Инвестиция мөлшері жоспарланған нысандардың ауқымы мен құрылыс құнына да байланысты.

Бұған дейін біз Қазақстан ауылдарындағы медициналық инфрақұрылымды жаңғырту мәселесіне де тоқталған едік. Ауыл тұрғындары үшін жаңа медициналық нысандардың салынуы ғана емес, олардың тұрақты жұмыс істеуі де маңызды.

2030 жылы да Қазақстанға үш мыңға жуық дәрігер жетіспеуі мүмкін

Денсаулық сақтау жүйесіндегі ең күрделі мәселелердің бірі – медицина кадрларының тапшылығы.

2025 жылғы деректер бойынша, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар медицина қызметкерлерінің тапшылығы шамамен 3,9 мың штаттық бірлікті құраған.

2030 жылға қарай бұл көрсеткішті үш мыңға дейін қысқарту көзделіп отыр.

Демек, жоспар толық орындалған күннің өзінде елде білікті мамандардың жетіспеушілігі сақталады.

Кадр даярлау үшін Денсаулық сақтау министрлігі жыл сайын резидентурада оқуға 2,5 мың грант бөлуді жоспарлаған. Ал медициналық ұйымдар жылына шамамен 2,4 мың резидентура түлегін жұмысқа орналастыруы тиіс.

Әсіресе ауылдық жерлерді мамандармен қамтамасыз ету мәселесі өзекті.

Дәрігерлерді ауылдарға және шағын қалаларға тарту үшін тұрғын үймен қамтамасыз ету сияқты қолдау шаралары қарастырылған.

Соған қарамастан, ауыл тұрғындарының медицина қызметкерлерімен қамтылу көрсеткішін 100 мың адамға шаққанда 87,6-дан 87,7-ге дейін ғана өсіру жоспарланып отыр.

Бұл айтарлықтай өсім емес.

Ауылда жаңа емхана немесе амбулатория салынғанымен, онда жұмыс істейтін маман болмаса, тұрғындардың медициналық көмекке қол жеткізу мәселесі толық шешілмейді.

Жылына 4,3 миллион адам скринингтен өтеді

Ұлттық жоспардың тағы бір маңызды бағыты – ауруларды ерте анықтау.

Жыл сайын профилактикалық скринингтен өтетін азаматтар санын 4 миллионнан 4,3 миллионға дейін көбейту көзделген.

Сонымен бірге қатерлі ісіктің ерте сатысында анықталатын жағдайларының үлесін барлық анықталған жағдайлардың 35,3%-ына дейін жеткізу жоспарланып отыр.

Науқастар үшін мұның мәні зор. Ауру неғұрлым ерте анықталса, емдеуді уақытында бастау және бірқатар жағдайда тиімді емдеу тәсілдерін таңдау мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.

Шалғай елді мекендердегі тұрғындарға медициналық қызмет көрсету үшін жылжымалы медициналық кешендер мен медициналық пойыздарды пайдалану жоспарланған.

Сондай-ақ қашықтан медициналық кеңес беру қызметінің үлесін арттыру көзделіп отыр.

Бұл әсіресе тар бейінді дәрігерге қаралу үшін аудан немесе облыс орталығына баруға мәжбүр ауыл тұрғындарына қажет.

Алайда жылжымалы медицинаның өзіндік қиындықтары бар. Қыс мезгіліндегі жол жағдайы мен елді мекендер арасындағы ұзақ қашықтық мұндай қызметтердің тұрақты жұмыс істеуіне кедергі келтіруі мүмкін.

11 жастағы ұл балаларға HPV вакцинасын енгізу жоспарланған

Ұлттық жоспарда жұқпалы аурулардың алдын алу шараларын кеңейтуге де назар аударылған.

Вакцина арқылы алдын алуға болатын инфекцияларға қарсы екпемен қамту деңгейі нысаналы топтардың кемінде 95%-ын құрауы тиіс.

Профилактикалық екпелердің ұлттық күнтізбесіне 11 жастағы ұл балаларды адам папилломасы вирусына (HPV) қарсы вакцинациялауды енгізу жоспарланған.

Сонымен қатар көкжөтелге қарсы екпе алатын топтарға жүкті әйелдер мен жасөспірімдерді қосу көзделіп отыр.

Әскери қызметшілерді менингококк инфекциясына қарсы вакцинациялау да жоспарға енгізілген.

Әзірге бұлар жоспарланған өзгерістер. Оларды іске асыру тәртібі тиісті нормативтік шешімдер арқылы айқындалуы тиіс.

Қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығы 77,3 жасқа жетуі тиіс

Реформаның басты нәтижелік көрсеткіштерінің бірі – халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығын арттыру.

Ұлттық жоспар бойынша бұл көрсеткіш 75,8 жастан 77,3 жасқа дейін өсуі керек.

Сонымен қатар салауатты өмір салтын ұстанатын азаматтардың үлесін 32%-дан 38%-ға дейін көбейту көзделген.

Осы мақсаттарға жету үшін алғашқы медициналық-санитариялық көмекті дамыту, профилактикалық тексерулерді кеңейту және ауруларды ерте диагностикалау жұмыстары күшейтілмек.

Психикалық денсаулық орталықтарының желісін кеңейту және созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар науқастарға арналған кабинеттер санын арттыру да жоспарланған.

Алайда өмір сүру ұзақтығы тек ауруханалардың саны мен медициналық құрал-жабдықтарға тәуелді емес. Оған адамдардың денсаулығына жауапкершілікпен қарауы, аурулардың алдын алу және дәрігерге уақытылы жүгінуі де әсер етеді.

Реформаның нәтижесін халық ең алдымен күнделікті өмірінде сезінуі тиіс. Емханадағы кезек қысқарып, тексерілу жеңілдеп, емделуге жұмсалатын жеке шығын азайса, қаржыландырудың нақты пайдасы көрінеді.

Әзірге ұлттық жоспардағы екі көрсеткіш ерекше назар аударады.

2030 жылға қарай денсаулық сақтау саласына бөлінетін жылдық қаржыны 4,5 трлн теңгеге дейін жеткізу көзделген. Бірақ дәл сол кезеңде елде үш мыңға жуық медицина маманы жетіспейді деген болжам бар.

Яғни жаңа ауруханалар салуға қаржы қарастырылғанымен, оларды білікті дәрігерлермен толық қамтамасыз ету міндеті әлі де өзекті болып қала береді.