Құтқарушыларға түсетін жүктеме жыл сайын артып келеді. 2026 жылдың басынан бері Қазақстандағы «112» қызметіне 4,2 миллионнан астам қоңырау түскен. Ал Төтенше жағдайлар министрлігінің бөлімшелері 82 мыңға жуық шақыртуға шыққан. Елде жаңа өрт сөндіру деполары салынып, жасанды интеллекті бар дрондар іске қосылып, табиғи апаттарды ерте анықтау жүйелері жетілдіріліп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
19 қазан – Қазақстанда Құтқарушылар күні. Осы кәсіби мерекеге орай Төтенше жағдайлар министрлігі атқарылған жұмыстарды қорытындылап, азаматтық қорғау жүйесін жаңғырту нәтижелерін ұсынды. Биыл Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеті құрылғанына 31 жыл толды.
Миллиондаған қоңырау мен мыңдаған шақыртудың артында бір мәселе тұр: төтенше жағдайға тап болған адамға көмек қаншалықты жылдам жетеді? Әсіресе ірі қалалардан шалғай орналасқан ауылдар мен жетуі қиын таулы аймақтарда бұл мәселенің маңызы зор.
82 мың шақырту: Қазақстанда 8,8 мыңнан астам адам құтқарылды
2026 жылдың басынан бері ТЖМ бөлімшелері 8,8 мыңнан астам адамның өмірін сақтап қалды. Тағы 10,3 мыңнан астам тұрғын қауіпті аймақтардан эвакуацияланды. 3,2 мыңнан астам зардап шеккен адамға медициналық көмек көрсетілді.
Қазір Қазақстанның азаматтық қорғау органдарында 27 мыңнан астам қызметкер еңбек етеді. Олар өрт сөндіреді, із-түзсіз жоғалған адамдарды іздейді, өндірістік апаттардың салдарын жояды және су айдындарында құтқару жұмыстарын жүргізеді.
Министрлік төтенше жағдайлардың алдын алуға да басымдық беріп отыр. Жыл басынан бері өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, сондай-ақ азаматтық қорғаныс салалары бойынша 25 мыңға жуық тексеру жүргізілген.
Қауіпті алдын ала анықтау адамдардың өмірін сақтауға ғана емес, апат салдарын жоюға жұмсалатын күш пен ресурсты азайтуға да мүмкіндік береді.
Бұл бағытта жаңа технологиялардың рөлі күшейіп келеді.
Жасанды интеллекті бар 187 дрон адамдарды іздеп, өртті анықтайды
Қазақстандық құтқарушылардың қарамағында 242 ұшқышсыз ұшу аппараты бар. Оның 187-сі жасанды интеллект функцияларымен жабдықталған.
Дрондар тау шатқалдарын, орманды, далалы аумақтарды және су айдындарын бақылауға қолданылады. Жоғары ажыратымдылықтағы камералар мен жылу түсіргіш құрылғылар түнгі уақытта да іздеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік береді.
Арнайы бағдарламалар адамдарды, автокөліктерді және жүзу құралдарын анықтап, олардың қозғалысын бақылайды. Қажетті ақпарат бірден операторларға жеткізіледі.
Док-станциялармен жабдықталған тағы үш дрон алдын ала белгіленген бағыт бойынша автоматты түрде ұшып, өздігінен қона алады.
2026 жылдың басынан бері дрондар бес мыңға жуық операцияға тартылған. Олардың көмегімен 28 адам құтқарылды.
Әсіресе таулы және орманды жерлерде бұл техниканың пайдасы зор. Құтқарушылар үлкен аумақты әуеден шолып, іздеу топтарын қажетті бағытқа жібере алады.
Бұған дейін де біз Қазақстанда жасанды интеллект пен дрондардың іздеу-құтқару жұмыстарына қалай көмектесіп жатқанын жазған едік.
Сегіз өңірдегі 114 камера орман өрттерін бақылайды
Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі табиғи апаттарды ерте анықтау үшін цифрлық жүйелерді кеңінен қолдана бастады.
Қазір ведомствоның Ахуалдық орталығына еліміздің сегіз өңіріндегі 114 камерадан орман өрттерін ерте анықтауға арналған бейнеақпарат түседі.
Бұдан бөлек, табиғи қауіптерді болжауға бірнеше цифрлық жүйе жұмылдырылған.
- «Табиғат» табиғи өрттерді ерте анықтауға арналған.
- «Тасқын» және «Талсим» су тасқынының ықтимал дамуын модельдеуге көмектеседі.
- Цифрлық бақылау құралдары Каспий теңізіндегі жағдайды және сейсмикалық белсенділікті қадағалауға пайдаланылады.
ТЖМ-нің Стратегиялық жоспарлау және жедел басқару орталығында Ахуалдық орталық пен тұрақты жұмыс істейтін «Тұран» жедел штабы қызмет атқарады.
Өндірістік нысандар да бақылаудан тыс қалған жоқ. Құтқарушылар Qarmet, «Қазақмыс» және «Шалқия Цинк» компанияларына қарасты 18 шахта мен кеніштің бейнебақылау жүйелерінен ақпарат алады.
Бұл өндірісте апат болған жағдайда жағдайды жылдам бағалап, құтқару қызметтерінің әрекетін үйлестіруге көмектеседі.
Сонымен қатар KORDIS бірыңғай ведомствоаралық цифрлық радиобайланыс желісі құрылды.
Алдағы уақытта оған он мемлекеттік орган үйлестіретін азаматтық қорғаудың барлық 15 қызметін қосу жоспарланған.
292 өрт сөндіру бекеті 900-ден астам елді мекенді қорғайды
Ауыл тұрғындары үшін ең өзекті мәселелердің бірі – өрт сөндірушілердің оқиға орнына қаншалықты тез жететіні.
Қалада бірнеше шақырымдық арақашықтық көп қиындық туғызбауы мүмкін. Ал шалғай ауылдарда жақын маңдағы өрт сөндіру бөлімшесіне дейінгі жол ондаған шақырымға созылуы ықтимал.
Осы мәселені шешу мақсатында Қазақстанда «Ауыл құтқарушылары» бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр.
Бағдарлама аясында 292 өрт сөндіру бекеті құрылды. Олардың қызмет көрсету аумағына 900-ден астам елді мекен кіреді.
2026 жылы елімізде 17 жаңа өрт сөндіру депосы салынды. Оның жетеуі бірыңғай тұжырымдама бойынша тез құрастырылатын құрылыс технологиясымен тұрғызылған.
Жалпы Қазақстанда өртке қарсы қорғауды 457 бөлімше қамтамасыз етеді.
Елде әмбебап өрт сөндіру деполарының желісі де дамып келеді. Мұндай нысандарда өрт сөндірушілер, құтқарушылар, медицина қызметкерлері мен полиция бір жерде кезекшілік атқарады.
Қазір олардың саны 14-ке жетті.
Биыл осындай төрт бөлімше Шымкентте, Ұлытау облысының Жәйрем кентінде, Талдықорғанда және Шымбұлақ тау шаңғысы курортында құрылды.
Бұл тәсіл бір мезгілде бірнеше қызметтің көмегі қажет болатын төтенше жағдайларда тиімді.
Биік таудағы көлдерге құтқарушылар 10–15 минутта жетеді
Қазақстанда құтқару авиациясының мүмкіндіктері кеңейіп жатыр.
Қазір ТЖМ авиациялық паркінде 45 әуе кемесі бар.
2026 жылдың басынан бері «Қазавиақұтқару» АҚ ұшақтары мен тікұшақтары 2 735 рет әуеге көтерілді.
Оның 486-сы санитариялық авиация бағыты бойынша орындалған. Осы уақыт ішінде 466 науқас тасымалданды.
Биыл Air 112 жобасы аясында бес жаңа тікұшақ алаңы салынды.
Олар «Көлсай көлдері» ұлттық паркінде, Талғар бөгетінде, «Аюсай» селден қорғау бөгетінде, Алматыдағы №4 қалалық ауруханада және Балалар қалалық клиникалық жұқпалы аурулар ауруханасының филиалында орналасқан.
Тікұшақ алаңдары әсіресе биік таулы аймақтарда қажет.
ТЖМ мәліметінше, кейбір мореналық көлдерге әуе арқылы 10–15 минутта жетуге болады.
Бұл мамандарды қауіпті су айдындарына жедел жеткізіп, қажетті жабдықты тасымалдауға мүмкіндік береді.
Алдағы уақытта теңіз деңгейінен шамамен 3 200 метр биіктікте қосымша тікұшақ айлағын салу көзделген.
Авиациялық инфрақұрылым да жаңартылып жатыр. 2025 жылы Ұлытау облысында ангар ашылса, 2026 жылы Балқаш пен Павлодардағы екі ангар жөндеуден өтті.
Қауіпті тау көлдерінен 3,5 млн текше метр су шығарылды
Алматы мен еліміздің басқа да таулы өңірлері үшін сел қаупі өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Мореналық көлдердегі су деңгейінің көтерілуі, табиғи бөгеттердің әлсіреуі және мұздықтардағы өзгерістер қауіпті жағдай туғызуы мүмкін.
Сондықтан «Қазселденқорғау» мамандары сел қаупі жоғары маусымда көлдерге, мұздықтарға, өзендер мен сел арналарына тұрақты бақылау жүргізді.
Ықтимал жарылу қаупі бар мореналық көлдерден 3,5 миллион текше метр су шығарылды.
Ең қауіпті көлдерге судың деңгейін бақылап төмендетуге арналған 50-ге жуық сифон құбыры орнатылды.
Ведомствоның мәліметінше, маусым қорытындысында бақылаудағы мореналық көлдердің жарылуына және қауіпті сел ағындарының пайда болуына жол берілмеген.
Мамандардың тауда ұзақ уақыт кезекшілік атқаруы үшін Алматы қаласы мен Алматы облысында 12 модульдік тұрғын үй орнатылған.
Ал Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында екі модульдік диспетчерлік пункт ашылды.
Бұл жұмыстар көп жағдайда көпшіліктің назарынан тыс қалады. Алайда сел қаупін алдын ала бағалау үшін көлдердің тереңдігін, су көлемін және табиғи бөгеттердің жағдайын үздіксіз зерттеу қажет.
Суда 376 адам құтқарылды: олардың 125-і бала
2026 жылғы шомылу маусымында Қазақстанның су айдындарында 376 адам құтқарылды.
Олардың 125-і – кәмелетке толмаған балалар.
Яғни құтқарылған әрбір үшінші адам дерлік бала болған.
ТЖМ дерегінше, құтқарылғандар саны былтырғы көрсеткіштен бір жарым есе жоғары.
Оқиғалардың басым бөлігі шомылуға жабдықталмаған немесе тыйым салынған орындарда тіркелген.
Ең көп адам Маңғыстау және Жетісу облыстарында құтқарылды.
Шомылу маусымында еліміз бойынша 241 мобильді құтқару тобы кезекшілік атқарған. Сонымен бірге 54 құтқару станциясының күштері мен құралдары дайындықта болған.
Соңғы екі жылда бөлімшелерге 41 жылдам жүретін катер берілді.
2026 жылы тағы сегіз құтқару станциясы салынып, әртүрлі өңірлерде 13 құтқару бөлімшесі мен бекеті құрылды.
Каспий теңізіндегі қауіпсіздік те назарда.
«Теңіз жасағы» бөлімшесіне іздестіру-құтқару жұмыстарына, теңіздегі аварияларға және мұнай төгінділеріне әрекет етуге арналған арнайы кеме сатып алынды.
Болашақта мұнай төгінділерінің салдарын жою үшін тағы төрт кеме алу жоспарланған.
Каспий теңізінің деңгейі төмендеп, кейбір аумақтардың тайыздануы кеме қатынасына қосымша қиындық туғызып отыр. Мұндай жағдайда мамандандырылған құтқару флотының маңызы арта түседі.
87 жаңа техника мен мыңға жуық арнайы жабдық сатып алынды
2026 жылы республикалық және жергілікті бюджеттер есебінен ТЖМ бөлімшелеріне 87 бірлік өрт сөндіру, құтқару және қосалқы техника сатып алынды.
Сонымен қатар алты заманауи жүзу құралы мен 976 бірлік жабдық және құтқару құрал-сайманы алынды.
Бөлімшелер жолсыз жерлерде жүруге бейімделген Toyota Hilux көліктерімен толықтырылып жатыр.
Қызметкерлерді арнайы киіммен қамтамасыз ету жұмыстары да жалғасуда.
Биыл өрт сөндірушілерге, құтқарушыларға, әскери қызметшілерге және басқа да мамандарға арналған 243 789 бірлік нысанды киім сатып алынған.
Әскери инфрақұрылым да назардан тыс қалған жоқ.
2026 жылы ТЖМ-нің барлық бес әскери бөліміндегі казармалар жөнделді. Үш әскери бөлімде мерзімді қызметтегі сарбаздарға арналған жаңа казармалар пайдалануға берілді.
Ал 2025 жылдың маусымынан бастап азаматтық қорғау органдарының қызметкерлеріне тұрғын үй төлемдері, қызмет бабымен басқа жерге ауысқан кездегі көтерме жәрдемақылар және белгілі бір шығындарды өтеу шаралары енгізілді.
Қызметкерлер мен олардың отбасыларына арналған демалыс және спорт инфрақұрылымы да дамып келеді. Елімізде BATYR KIDS балалар спорт клубтарының саны 16-ға жетті.
Биіктігі 28 метрден асатын үйлерге қойылатын талаптар күшейді
ТЖМ-нің өкілеттіктері тек апаттарға әрекет етумен шектелмейді.
Министрлік төтенше жағдайлардың алдын алу саласында қосымша өкілеттіктер алды.
Олардың қатарында адамдар көп жиналатын ғимараттардың және биіктігі 28 метрден асатын көппәтерлі тұрғын үйлердің пайдалануға берілер алдындағы өрт қауіпсіздігін бағалау бар.
Өрт автоматикасы жүйелерін орнататын және оларға техникалық қызмет көрсететін ұйымдар үшін рұқсат беру рәсімдері көзделген.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалаудың жаңа тетігі іске қосылды.
Ал 1 шілдеден бастап шағын көлемді кемелерді қауіпсіз пайдалануға қатысты бақылау кеңейтілді.
Электромобильдер мен қуаттау станцияларын орналастыруға, қонақүйлер мен хостелдердегі хабарлау жүйелеріне, ғимараттарды жобалауға қойылатын талаптар да жаңартылды.
Бұл өзгерістер құрылыс компанияларына, тұрғын үй нысандарын басқарушыларға және қауіпті өндірістік объектілердің иелеріне тікелей қатысты.
Жаңа объектілерді пайдалануға беру кезінде де, қолданыстағы ғимараттарды күтіп-ұстау барысында да қауіпсіздік талаптарының сақталуы бақылауда болады.
4,2 миллион қоңырау Қазақстандағы қандай мәселені көрсетеді?
Бір жылға жетпейтін уақыт ішінде «112» қызметіне түскен 4,2 миллионнан астам қоңырау елдегі жедел қызметтердің жұмыс ауқымын көрсетеді.
Алайда қоңыраулар санының көп болуы құтқарушылардың оқиға орнына қаншалықты жылдам жететінін өздігінен дәлелдемейді.
Мұны бағалау үшін хабарламаны қабылдау уақыты, бөлімшенің жолға шығуы және оқиға орнына жету мерзімі сияқты қосымша көрсеткіштер қажет.
Сондықтан өрт сөндіру деполарын салу, ауылдық бекеттерді көбейту, авиациялық инфрақұрылымды дамыту және цифрлық бақылау жүйелерін енгізу ерекше мәнге ие.
Орман ішіндегі өртті камера ерте анықтай алады. Жоғалған адамның орналасқан жерін дрон нақтылауға көмектеседі. Ауылдағы өрт сөндіру бекеті оқиға орнына баратын жолды қысқартады. Ал таудағы тікұшақ алаңы жетуі қиын аумаққа көмек жеткізуді жеңілдетеді.
Мұның бәрі төтенше жағдайдың алдын алу, қауіпті дер кезінде анықтау және зардап шеккен адамдарды құтқару жұмыстарын бір жүйеге біріктіруге бағытталған.
19 қазанда Қазақстан Құтқарушылар күнін атап өтеді. Бұл мереке кәсіби жетістіктермен қатар қызметтің қаншалықты қауіпті екенін де еске салады.
Қазақстанның өрт сөндіру және құтқару қызметтері тарихында 77 қызметкер қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапқан.
Бүгінде азаматтық қорғау органдарында 27 мыңнан астам адам еңбек етеді. Ал биылғы 82 мыңға жуық шақыртудың әрқайсысында олардың алдында бір міндет тұрды: қауіп төнген жерге дер кезінде жетіп, адам өмірін сақтап қалу.
