Мал ұстау қымбаттап барады: қазақстандықтар қанша шығынға батты

Қазақстандық отбасылардың мал шаруашылығынан табатын табысы төмендеді. 2026 жылдың алғашқы алты айында үй шаруашылықтарының ет, сүт және басқа да мал өнімдерін сатудан түскен кірісі шамамен 10%-ға қысқарды. Ал мал ұстауға кететін шығын, керісінше, өсе түсті, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл туралы Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенген EnergyProm хабарлады. Мәліметтер Қазақстанның барлық өңіріндегі үй шаруашылықтарына жүргізілетін тоқсан сайынғы іріктемелі зерттеу негізінде жасалған.

Табыс 51,9 млрд теңгеге азайды, ал шығын 51,6 млрд теңгеге жетті

2026 жылдың қаңтар–маусым айларында қазақстандық үй шаруашылықтары мал шаруашылығы өнімдерін сатудан 51,9 млрд теңге табыс тапқан. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 57,5 млрд теңге болған.

Яғни алты айдағы түсім 9,7%-ға немесе шамамен 5,6 млрд теңгеге азайды.

Осы уақытта ауыл шаруашылығы жануарларын күтіп-бағуға жұмсалған қаражат 12,9%-ға өсіп, 51,6 млрд теңгеге жетті. 2025 жылдың сәйкес кезеңінде бұл шығын 45,7 млрд теңге болған.

Сөйтіп, мал ұстауға кеткен жалпы шығын өнім сатудан түскен ақшамен дерлік теңесті. Екеуінің айырмасы небәрі 300 млн теңге шамасында.

Дегенмен бұл соманы таза пайда деп есептеуге болмайды. Өйткені үй шаруашылықтары малды тек сату үшін емес, өз қажеттілігі үшін де өсіреді. Оның үстіне аталған статистика табыс пен шығынның барлық құрамдас бөлігін қамтымайды.

Мал азығына 43,8 млрд теңге жұмсалды

Мал өсіретін отбасылар үшін ең үлкен шығын — жемшөп сатып алу.

Алты айда қазақстандық үй шаруашылықтары мал азығына 43,8 млрд теңге жұмсаған. Бұл мал ұстауға кеткен барлық шығынның шамамен 85%-ын құрайды.

Бір жыл ішінде жемшөпке жұмсалған қаражат 14%-ға артты.

Ветеринариялық қызметке кететін шығын бұдан да жылдам өскен. Оның көлемі 53,1%-ға ұлғайып, 1,8 млрд теңгеге жетті.

Ал жалдамалы жұмысшыларға төленген қаржы 8,5%-ға азайып, 2,9 млрд теңгені құрады. Көлік қызметіне жұмсалған шығын 8,4%-ға қысқарып, 655,8 млн теңге болды.

Демек, кейбір қызмет түрлеріне жұмсалатын қаражаттың азаюы жемшөп пен ветеринариялық қызмет шығындарының өсуін өтей алмаған.

Сиыр етінің сатылымы үштен бірге, құс еті екі еседен аса қысқарды

Ет сатылымындағы өзгеріс те айтарлықтай.

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында қазақстандық үй шаруашылықтары 4,2 мың тонна сиыр етін сатқан. Бұл былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 32,9%-ға аз. 2025 жылдың алғашқы алты айында 6,3 мың тонна сиыр еті өткізілген еді.

Шошқа етінің сатылымы 27,3%-ға төмендеп, 2,7 мың тоннаны құрады.

Құс етінің көрсеткіші одан да қатты құлдырады. Сатылым көлемі 51%-ға азайып, небәрі 47,4 тонна болды.

Алайда еттің барлық түріне сұраныс бірдей төмендеген жоқ. Кейбір өнімдердің сатылымы артқан:

Сатылым көлемі қысқарғанына қарамастан, сиыр еті үй шаруашылықтары үшін негізгі табыс көздерінің бірі болып қалды.

Оны сатудан 14,2 млрд теңге түскен. Бұл өткен жылғыдан 6,6%-ға төмен.

Сүт көп сатылғанымен, одан түсетін табыс 31,5%-ға құлдырады

Сүт нарығындағы жағдай ерекше назар аударады.

Биылғы қаңтар–маусым аралығында үй шаруашылықтары 114,8 млн литр жаңа сауылған сүт сатқан. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 4,7%-ға көп.

Бірақ сатылған сүт көлемі артқанымен, одан түскен табыс күрт азайған.

2025 жылдың алғашқы жартысында сүт сатудан 24,2 млрд теңге түскен болса, биыл бұл көрсеткіш 16,6 млрд теңгеге дейін төмендеді.

Құлдырау 31,5%-ды құрады.

Соған қарамастан, сүт үй шаруашылықтарына ең көп ақша әкелген мал шаруашылығы өнімі болып отыр.

Сиыр етімен бірге бұл екі өнім жалпы сатылымнан түскен табыстың шамамен 59%-ын қамтамасыз еткен.

Сатылған сүт көлемінің өсуі мен табыстың төмендеуі бір литрге шаққандағы орташа түсімнің азайғанын көрсетеді. Алайда қолда бар статистика мұның нақты себебін анықтауға мүмкіндік бермейді.

Жүн сатудан 6,3 млрд теңге түсті, жұмыртқа саудасы төмендеді

Сүттен түсетін табыс күрт қысқарған тұста жүн мен түбіт сатылымы айтарлықтай өскен.

Алты айда үй шаруашылықтары 4,8 мың тонна жүн мен түбіт өткізген. Бұл өткен жылғыдан 45,9%-ға көп.

Оларды сатудан түскен табыс 47,4%-ға артып, 6,3 млрд теңгеге жетті.

Жылқы мен қой етінен түскен кіріс те көбейген.

Жылқы етін сатудан түскен табыс 43,1%-ға өсіп, 5 млрд теңгені құрады. Қой еті бойынша көрсеткіш 40,3%-ға артып, 2,6 млрд теңгеге жетті.

Қызығы, қой етінің сатылған көлемі небәрі 7%-ға өскен.

Ал 2026 жылдың шілдесінде Қазақстанда қой етінің бөлшек саудадағы бағасы бір жыл ішінде 27,9%-ға қымбаттаған. Дегенмен дүкендегі баға мен үй шаруашылықтарының өнімді өткізу бағасы бірдей емес.

Бірқатар басқа өнім бойынша көрсеткіштер төмендеген:

Жұмыртқа сатудан түскен табыс 20%-ға азайып, 1,7 млрд теңгені құрады.

Бал сатудан небәрі 18,8 млн теңге түскен.

Бес жылда мал өнімдерін сатудан түсетін табыс 25,9%-ға қысқарды

Биылғы төмендеу бір жылдың ғана мәселесі емес. Соңғы бес жылдағы статистика үй шаруашылықтарының мал шаруашылығы өнімдерін сатудан алатын табысы бұрынғы деңгейіне орала алмағанын көрсетеді.

2021 жылдың алғашқы алты айында қазақстандық отбасылар мал өнімдерін сатудан 70 млрд теңге тапқан.

Одан кейінгі жылдары көрсеткіш мынадай болды:

Бес жыл ішінде табыс 25,9%-ға азайған.

Ең төменгі көрсеткіш 2024 жылы тіркелген. Сол кезде алғашқы жартыжылдықтағы түсім 42,2 млрд теңгеге дейін түскен еді.

2025 жылы табыс қайта өскенімен, 2026 жылы тағы төмендеді.

Өндірілген қой етінің 77%-дан астамын отбасылар өздері тұтынған

Мал шаруашылығына қатысты статистиканы түсіну үшін тағы бір жайтты ескеру қажет.

Қазақстандағы үй шаруашылықтары өндірген ет пен сүттің барлығын нарыққа шығармайды. Өнімнің едәуір бөлігі отбасылардың өз тұтынуына жұмсалады.

Мысалы, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында үй шаруашылықтары 14,6 мың тонна қой етін өндірген.

Соның 11,3 мың тоннасы немесе 77,2%-ы отбасылардың өз қажетіне пайдаланылған.

Ал сатылымға небәрі 780,5 тонна қой еті шығарылған. Бұл жалпы өндірілген көлемнің 5,3%-ы ғана.

Сондықтан өнім сатудан түскен ақшаның азаюы отбасылар өндірген немесе тұтынған ет көлемі дәл сондай мөлшерде қысқарды дегенді білдірмейді.

Дегенмен қаржылық көрсеткіштер мал ұстауға кететін шығынның өсіп, өнім сатудан түсетін табыстың азайып жатқанын аңғартады.

Бұған дейін біз Қазақстанда ет бағасының өсуі мен ауыл шаруашылығы нарығындағы өзгерістер туралы жазған едік. 2026 жылғы шілдедегі деректерге сәйкес, негізгі ет түрлерінің ішінде ең қатты қымбаттағаны — қой еті.