Әлеуметтік қорғауға жаңа технологиялар келмек. Алматыда өткен халықаралық қатысуымен ұйымдастырылған республикалық ғылыми-практикалық конференцияда жасанды интеллектіні, цифрлық шешімдерді және заманауи оңалту құралдарын азаматтардың өмір сапасын жақсарту үшін пайдалану жолдары талқыланды. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми ақпаратында айтылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Басты мақсат – ғылыми жаңалықтарды зертханалар мен ғылыми мақалалар шеңберінде қалдырмай, адамдардың күнделікті өмірінде қолданылатын нақты шешімдерге айналдыру. Әсіресе мүгедектігі бар адамдарды оңалту, балалар мен отбасыларға қолдау көрсету, әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігі мен сапасын арттыру мәселелеріне басымдық берілді.
Алматыда әлеуметтік қорғаудың болашағы талқыланды
«Әлеуметтік қорғау жүйесіндегі инновациялар, ғылым және пәнаралық әріптестік: зерттеуден тәжірибеге дейін» атты конференцияны Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы ұйымдастырды.
Іс-шара Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Алматы қаласы әкімдігі және әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қолдауымен өтті.
Конференцияға мемлекеттік органдардың, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, БҰҰ Даму бағдарламасының және ЮНИСЕФ-тің өкілдері қатысты. Сондай-ақ жоғары оқу орындарының басшылары, ғалымдар, дәрігерлер, әлеуметтік қызметкерлер, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері мен шетелдік сарапшылар бас қосты.
Талқылаудың негізгі өзегі – ғылым, медицина, әлеуметтік қорғау және білім беру салаларының мүмкіндіктерін біріктіру. Өйткені адамның оңалтуға немесе әлеуметтік көмекке деген қажеттілігі көбіне бір ғана мекеменің қызметімен шектелмейді.
Асқарбек Ертаев: Ғылым адамдардың өмірін жақсартуы керек
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев конференцияға бейнебайланыс арқылы қатысты. Ол ғылыми зерттеулердің нәтижесі азаматтар күнделікті пайдалана алатын нақты шешімдерге айналуға тиіс екенін атап өтті.
«Ғылым тек зерттеулер мен ғылыми жарияланымдар аясында қалып қоймауы керек. Оның әлеуметтік қорғау саласындағы басты құндылығы – ғылыми білімді адамдардың өмірін жақсартатын нақты шешімдерге айналдыру мүмкіндігі», – деп атап өтті ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев.
Бұл ұстаным әлеуметтік қорғау саласындағы зерттеулерді бағалаудың маңызды өлшемін көрсетеді. Жаңа технологияның қаншалықты күрделі немесе заманауи екенінен бұрын, оның нақты адамға қандай пайда әкелетіні маңызды.
Мәселен, оңалту құралын таңдағанда оның техникалық сипаттамасымен қатар, адамның қозғалу мүмкіндігіне, тұрмыстық жағдайына және жеке қажеттіліктеріне сәйкестігін ескеру қажет.
Жасанды интеллект әлеуметтік қорғауда қалай қолданылуы мүмкін?
Конференцияның негізгі тақырыптарының бірі жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың мүмкіндіктеріне арналды. Сарапшылар оларды ұзақ мерзімді күтім көрсету, әлеуметтік қолдауды ұйымдастыру және оңалту қызметтерінің тиімділігін арттыру бағытында пайдалануды қарастырды.
Талқыланған технологиялық бағыттар:
- Азаматтардың жеке қажеттіліктерін бағалауға арналған цифрлық шешімдер.
- Ұзақ мерзімді күтім көрсету саласында жасанды интеллектіні пайдалану.
- Оңалту құралдарын адамның жағдайына қарай таңдауды жетілдіру.
- Балалар мен олардың отбасыларына үздіксіз қолдау көрсету тетіктері.
- Әлеуметтік қызметтердің сапасы мен тиімділігін бағалау.
Мұндай шешімдер әлеуметтік көмек көрсету кезінде әр адамның жағдайын толығырақ ескеруге мүмкіндік беруі мүмкін. Дегенмен конференцияда қарастырылған барлық технология ел көлемінде енгізілді деген сөз емес.
Әзірге олардың бір бөлігі ғылыми зерттеу, тәжірибелік сынақ және қолдану мүмкіндіктерін бағалау кезеңінде қарастырылып отыр.
3D-технологиялар мен жаңа протездер: оңалтуда не өзгереді?
Конференцияда ерекше назар аударылған бағыттардың бірі – оңалту құралдарын адамның жеке қажеттіліктеріне бейімдеу.
Қатысушылар ортопедияда 3D-технологияларды пайдалану, протездік-ортопедиялық бұйымдарды жеке өлшемдерге сай әзірлеу және көру қабілеті бұзылған адамдарға арналған заманауи көмекші құралдарды қолдану мәселелерін талқылады.
Оңалту саласындағы негізгі технологиялық бағыттар:
- Ортопедиялық бұйымдарды әзірлеуде 3D-технологияларды қолдану.
- Адамның жеке қажеттіліктеріне сәйкес протездік-ортопедиялық құралдар жасау.
- Көру қабілеті бұзылған адамдарға арналған көмекші технологияларды дамыту.
- Кохлеарлық имплантациядан кейін балалардың есту және сөйлеу дағдыларын дамыту.
- Оңалту нәтижелерін ғылыми негізде бағалау.
Жеке қажеттілікке бейімделген оңалту құралдары адамның күнделікті әрекеттерін орындауын жеңілдетуге бағытталған. Алайда олардың тиімділігі әр адамның жағдайына, оңалту бағдарламасына және мамандардың сүйемелдеуіне байланысты.
Сарапшылар сондықтан жаңа құралдарды жасаумен ғана шектелмей, оларды сынақтан өткізу, қолдану жағдайларын бағалау және нәтижесін бақылау маңызды екенін атап өтті.
Балалар мен отбасыларға үздіксіз қолдау көрсету
Конференцияда балаларды оңалту және олардың отбасыларына көрсетілетін көмектің сабақтастығы жеке қарастырылды.
Әсіресе кохлеарлық имплантациядан кейінгі оңалту мәселесіне назар аударылды. Мұндай жағдайда медициналық көмектен кейін баланың есту қабілетін пайдалануын және сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған жүйелі жұмыс қажет.
Бұл үдеріске медицина қызметкерлерімен қатар педагогтер, оңалту мамандары және отбасы мүшелері қатысады.
Қатысушылар медицина, білім беру және әлеуметтік қорғау салалары арасындағы байланысты күшейту қажеттігін талқылады. Мұндағы мақсат – әр мекеменің қызметін бөлек ұйымдастырумен шектелмей, бала мен оның отбасына қажетті қолдаудың үздіксіздігін қамтамасыз ету.
ДДҰ мен БҰҰ сарапшылары қандай ұсыныстарды талқылады?
Пленарлық отырыста халықаралық тәжірибе мен қазақстандық ғылыми әзірлемелер қатар таныстырылды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілдері көмекші технологиялардың қолжетімділігін арттыру мәселесіне тоқталды. Ал БҰҰ Даму бағдарламасының сарапшылары тұрақты әлеуметтік қолдау үлгілерін дамыту бағытындағы тәсілдерді ұсынды.
Халықаралық қатысушылар ғылыми ұйымдар, мемлекеттік мекемелер және тәжірибелі мамандар арасындағы ынтымақтастықтың маңызын атап өтті.
Астанадағы Канада халықаралық мектебі директорының орынбасары Аббас Хазаал түрлі сала өкілдерінің бірлескен жұмысы нақты нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік беретінін айтты.
«Зерттеушілердің, мемлекеттік мекемелер өкілдерінің және тәжірибелі мамандардың басын қосу тәжірибе алмасуға әрі адамдардың өмірін жақсы жаққа өзгерте алатын шешімдерді талқылауға мүмкіндік береді», – деді Астанадағы Канада халықаралық мектебі директорының орынбасары Аббас Хазаал.
Мұндай әріптестік ғылыми идеяларды тәжірибеде тексеруге, олардың тиімділігін бағалауға және әлеуметтік қызмет көрсету жүйесіне бейімдеуге бағытталған.
Әлеуметтік қызметкерлерді даярлау да назардан тыс қалмады
Жаңа технологияларды енгізу үшін техникалық құралдармен қатар, оларды қолдана алатын білікті мамандар қажет.
Осыған байланысты конференцияның жеке бағыты әлеуметтік сала қызметкерлерінің кәсіби әлеуетін дамытуға арналды.
Қатысушылар әлеуметтік қызметкерлерді даярлау, олардың кәсіби біліктілігін тану және балалармен, отбасылармен, мүгедектігі бар адамдармен жұмыс істеуге қажетті дағдыларды қалыптастыру мәселелерін талқылады.
Сонымен қатар әлеуметтік қызметтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, қызмет алушылардың құқықтарын қорғау және түрлі сала мамандарының өзара іс-қимылын жақсарту мәселелері қарастырылды.
Бұл бағыттағы талқылаулар технологияның тиімділігі оны пайдаланатын мамандардың дайындығына да байланысты екенін көрсетті.
Ғылыми әзірлемелер көрмеде таныстырылды
Конференция тек баяндамалармен шектелген жоқ. Іс-шара аясында ғылыми әзірлемелер мен практикалық шешімдердің көрмесі ұйымдастырылды.
Көрмеде оңалтуға арналған техникалық құралдар, көмекші және цифрлық технологиялар, білім беру мен әдістемелік әзірлемелер ұсынылды.
Қатысушылар Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы мен оның серіктестерінің жұмыстарымен танысты. Сондай-ақ әзірлемелерді сынақтан өткізу және әлеуметтік қорғау жүйесінде пайдалану мүмкіндіктерін талқылады.
Ұлттық ғылыми орталықтың бас директоры Сырым Нәси жаңа технологияларды бағалау кезінде олардың күнделікті өмірдегі нақты пайдасын ескеру қажеттігін айтты.
«Біздің міндетіміз зерттеу, әзірлемені сынақтан өткізу және оны әлеуметтік салада қолдану арасындағы байланысты қалыптастыру. Жаңа шешімдерді бағалау кезінде олардың адамның күнделікті өміріне қаншалықты көмектесетінін және мамандарға қаншалықты қолайлы екенін ескеру маңызды. Сондықтан біз ғылыми ұйымдар мен тәжірибелі мамандарды біріктіріп, технологиялардың мүмкіндіктерін ғана емес, оларды қолдану шарттарын да талқылаймыз», – деді Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығының бас директоры Сырым Нәси.
2027–2030 жылдарға арналған Алматы декларациясы талқыланды
Конференция жұмысы төрт тақырыптық секцияда жалғасты. Олардың әрқайсысы әлеуметтік қорғау жүйесінің маңызды бағыттарына арналды.
Секцияларда мына мәселелер қарастырылды:
- Ғылыми дәлелдерге негізделген әлеуметтік саясатты дамыту.
- Әлеуметтік оңалту мен инклюзияны жетілдіру.
- Инновациялық техникалық құралдар мен көмекші технологияларды қолдану.
- Әлеуметтік сала мамандарының кәсіби дамуын қамтамасыз ету.
Конференция қорытындысы бойынша осы төрт бағытқа қатысты ұсыныстар әзірленді.
Сонымен қатар 2027–2030 жылдарға арналған ынтымақтастық туралы Алматы декларациясы талқыланды. Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы мен серіктес ұйымдар арасында меморандумдарға қол қойылды.
Қол жеткізілген келісімдер бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуді, жаңа технологияларды сынақтан өткізуді, оларды тәжірибеге енгізуді және мамандар арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуді көздейді.
Бұл ретте Алматы декларациясының талқыланғанын және ынтымақтастық меморандумдарының қол қойылғанын ажырату маңызды. Ресми ақпаратта декларацияның түпкілікті қабылданғаны туралы айтылмайды.
Жаңа технологиялар азаматтарға қандай пайда әкелуі мүмкін?
Алматыдағы конференция әлеуметтік қорғау саласындағы технологиялық өзгерістердің негізгі бағытын көрсетті: көмек көрсету жүйесі адамның нақты қажеттіліктеріне көбірек бейімделуге тиіс.
Мұндай тәсіл оңалту құралдарын таңдауда, балаларды сүйемелдеуде, ұзақ мерзімді күтімді ұйымдастыруда және әлеуметтік қызметтердің сапасын бағалауда маңызды.
Дегенмен ғылыми әзірлеменің таныстырылуы оның барлық азаматқа қолжетімді болғанын білдірмейді. Жаңа шешімдердің нақты нәтижесі сынақтардың қорытындысына, мамандардың дайындығына және технологияларды әлеуметтік қорғау жүйесіне енгізу мүмкіндіктеріне байланысты болады.
Конференцияның басты нәтижесі – ғылым, мемлекеттік ұйымдар және тәжірибелі мамандар арасындағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған ұсыныстар мен келісімдер. Ендігі маңызды міндет – осы бастамаларды азаматтардың күнделікті өміріне пайда әкелетін нақты қызметтерге айналдыру.
Бұған дейін біз Қазақстанда жасанды интеллект арқылы әлеуметтік көмекті тағайындау және азаматтардың қажеттілігін бағалау тәсілдері дамып жатқанын жазған едік. Бұл бағыттағы цифрлық шешімдер әлеуметтік қолдауды неғұрлым атаулы әрі қолжетімді етуге арналған.
