Қазақстанда дәрігер тапшылығы 20,4%-ға азайды. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 28,3%-ға төмендеген. Мемлекет медицина қызметкерлеріне әлеуметтік қолдауды кеңейтіп, мамандар даярлау жүйесін жаңартып, денсаулық сақтау саласына жасанды интеллект енгізу бағытында жұмыс жүргізіп жатыр, деп хабарлайды ҚР Үкіметінің ресми ақпараттық ресурсы.
Өзгерістер Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауларында берген тапсырмалары аясында жүзеге асырылуда. Негізгі мақсат – дәрігер мамандығының беделін арттыру, өңірлердегі кадр тапшылығын қысқарту және медициналық білім беру сапасын жақсарту, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанда 280 мыңнан астам медицина қызметкері бар
Қазіргі уақытта еліміздің денсаулық сақтау жүйесінде 280 мыңнан астам маман еңбек етеді. Олардың шамамен 84 мыңы – дәрігер, ал 196 мыңға жуығы – орта медициналық білімі бар қызметкерлер.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, еңбек нарығында жалпы практика дәрігерлеріне, терапевтерге, педиатрларға, кардиологтарға, хирургтерге және анестезиолог-реаниматологтарға сұраныс жоғары.
Мемлекет бұл мамандарды, әсіресе ауылдық жерлерге тарту және тұрақтандыру үшін тұрғын үй, көтерме жәрдемақы және басқа да әлеуметтік қолдау тетіктерін қолданып келеді.
Ауылға барған дәрігерлерге қандай қолдау көрсетіледі?
Медицина қызметкерлеріне арналған қолдау шаралары тұрғын үй мәселесін шешуден бастап кәсіби және әлеуметтік кепілдіктерге дейінгі бағыттарды қамтиды.
Негізгі мүмкіндіктер:
- Аудан орталығы саналатын ауылдық елді мекенге келген мамандарға тұрғын үй сатып алу немесе салу үшін 2500 АЕК көлемінде бюджеттік кредит беру.
- Басқа ауылдық елді мекендерге келген мамандарға тұрғын үй үшін 2000 АЕК көлемінде бюджеттік кредит беру.
- Ауылға жұмыс істеуге және тұруға келген мамандарға 100 ең төменгі жалақы мөлшерінде көтерме жәрдемақы төлеу.
- Медицина қызметкерлерінің балаларына мектепке дейінгі ұйымдардан басым тәртіппен орын беру.
- Қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапқан немесе мүгедектік алған медицина қызметкерлерінің балаларын жоғары оқу орындарына конкурстан тыс қабылдау.
- Медициналық мамандығы бойынша әскери қызмет өткеру немесе әскерге шақыруды кейінге қалдыру және көлік шығындарын өтеу.
2026 жылы бір айлық есептік көрсеткіш 4325 теңге болғандықтан, тұрғын үйге арналған 2500 АЕК шамамен 10,81 млн теңгеге, ал 2000 АЕК 8,65 млн теңгеге тең.
Ең төменгі жалақы 85 мың теңге болған жағдайда 100 ЕТЖ мөлшері 8,5 млн теңгені құрайды. Алайда нақты қолдау түрі мен оны алу шарттары тиісті бағдарламаға және маманның жұмыс орнына байланысты.
2025 жылы 1760 дәрігер әлеуметтік қолдау алды
2025 жылы әлеуметтік қолдау шараларымен қамтылған дәрігерлер саны 2,2 есе өсіп, 1760 маманға жетті.
Тұрғын үймен қамтамасыз етілген дәрігерлер саны 3,3 есе артып, 727 адамды құрады.
Сонымен қатар ауылдық жерлерде кемінде бес жыл жұмыс істеу шартымен тапшы мамандықтар бойынша 529 дәрігерге 8,5 млн теңгеден біржолғы көтерме жәрдемақы төленді. Бұл көрсеткіш 2024 жылмен салыстырғанда екі еседен астам жоғары.
Осылайша, қолдау шараларының негізгі бөлігі дәрігерлерді өңірлерге тартуға және олардың ұзақ мерзім жұмыс істеуіне жағдай жасауға бағытталған.
Дәрігерлерге жаңа марапаттар мен құқықтық кепілдіктер берілді
Медицина қызметкерлерінің еңбегін қоғамдық мойындау мақсатында «Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері» құрметті атағы енгізілді. Онымен бірге 1000 АЕК мөлшерінде біржолғы төлем қарастырылған.
2024 жылы бұл атаққа үш дәрігер, 2025 жылы тоғыз дәрігер, ал 2026 жылы бес дәрігер ие болды.
«Кәсібі бойынша үздік» республикалық байқауының жеңімпаздарына 500 АЕК көлемінде біржолғы төлем беріледі. 2024 жылы мұндай марапатты 16 маман, 2025 және 2026 жылдары 17 маманнан алды.
2026 жылы медицина қызметкерлерінің құқықтық және физикалық қорғалуын күшейтуге, сондай-ақ олардың кәсіби жауапкершілігін сақтандыруға бағытталған заңнамалық өзгерістер енгізілді.
Бес жылда 1003 медициналық мекеме ашылды
Кадрларды қолдаумен қатар, Қазақстанда медициналық инфрақұрылымды жаңғырту жалғасып жатыр.
Соңғы бес жылда елде 1003 жаңа медициналық мекеме ашылған. Олардың құрылымы:
- 10 аурухана.
- 14 емхана.
- 967 дәрігерлік амбулатория мен медициналық пункт.
- 3 ғылыми медициналық орталық.
- Қан орталықтары мен оңалту орталықтарын қоса алғанда, өзге де 9 ұйым.
Осы нысандардың 655-і «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында пайдалануға берілген.
Бұл жұмыс ауыл тұрғындары үшін медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға және өңірлердегі денсаулық сақтау инфрақұрылымын нығайтуға бағытталған.
Қазақстанда 72 мыңнан астам адам медициналық білім алуда
Елімізде дәрігерлерді даярлаумен сегіз медициналық университет, жеті көпсалалы жоғары оқу орнының факультеті және 17 ғылыми ұйым айналысады.
Білім алушылардың жалпы саны 72 мыңнан асады. Оның ішінде 61 мыңнан астам студент дипломға дейінгі деңгейде, ал 11 мыңнан астам адам жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларында оқиды.
Бұдан бөлек, медициналық колледждерде 110 мыңға жуық болашақ орта буын маманы білім алуда.
Қазіргі уақытта жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық білім берудің 760 бағдарламасы тіркелген.
Олардың арасында төрт инновациялық бағыт бар: «Кинезитерапия», «ІТ-медицина», «Иммунобиологиялық препараттардың фармациясы және биотехнологиясы», «Мейіргер ісі ғылымы».
Медициналық университеттерге қабылдау тәртібі өзгереді
Медициналық білім беру реформасының негізгі бағыттарының бірі – практикалық даярлықты күшейту.
Қазақстан базалық медициналық білімге, бейіндік даярлыққа және тереңдетілген интернатураға негізделген жаңа модельге көшіп жатыр.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, бұл тәсіл Дүниежүзілік медициналық білім беру федерациясының халықаралық стандарттарына және Еуропалық Одақ елдерінің тәжірибесіне сәйкес келеді.
Болашақ дәрігерлерді даярлау үшін симуляциялық орталықтарды жабдықтау нормативтері енгізіліп, олардың ұлттық желісі қалыптастырылуда.
Сонымен қатар клиникалық тәлімгерлік институты енгізіліп жатыр. Кемінде бес жыл еңбек өтілі бар тәжірибелі дәрігерлер интерндер мен резиденттердің практикалық дайындығына қатысады. Тәлімгерлердің еңбегіне ақы төлеу әдістемесі әзірленуде.
Медициналық жоғары оқу орындарына қабылдау кезінде олардың оқытушылар саны, клиникалық базалары және инфрақұрылымдық мүмкіндіктері ескерілмек.
Ақылы негізде оқуға түсетіндер мен шетелдік студенттер үшін де бірыңғай шекті талаптар белгілеу жоспарланып отыр.
Медициналық гранттар өңірлердің сұранысына қарай бөлінеді
Мемлекеттік білім беру тапсырысын қалыптастыру тәсілі де жетілдірілуде. Енді дәрігерлерді даярлау көлемін айқындауда денсаулық сақтау жүйесінің нақты кадрлық қажеттіліктеріне басымдық беріледі.
Гранттарды бөлу кезінде өңірлердегі сырқаттанушылық деңгейі, кадр тапшылығы, мамандардың тұрақтамауы, демографиялық көрсеткіштер және басқа да факторлар ескеріледі.
Мемлекеттік білім беру тапсырысын жыл сайын қалыптастыру мамандықтар бойынша грант санын нақты қажеттілікке қарай түзетуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар мемлекеттік тапсырыс бойынша білім алған түлектерді жұмысқа орналастыруда жергілікті атқарушы органдардың жауапкершілігі күшейтілуде.
Педиатриялық мамандықтар мен алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін дәрігерлерді даярлауға ерекше көңіл бөлінуде.
94 медициналық колледжде оқыту жүйесі жаңартылуда
Қазақстанда орта буын медицина қызметкерлерін даярлаумен 94 медициналық колледж айналысады. Оның 42-сі жоғары медициналық колледж мәртебесіне ие.
Оқу бағдарламалары практикалық дағдыларды дамытуға бейімделіп, медициналық ұйымдардың қатысуымен дуальды оқыту моделі енгізілуде.
Медициналық университеттер мен клиникалық базалар арасындағы ынтымақтастықты нығайту үшін заңнамалық өзгерістер де қарастырылған.
Атап айтқанда, студенттерді даярлауға қатысатын медициналық ұйымдардың шығындарын өтеу, оқу инфрақұрылымына салықтық жеңілдіктер енгізу және үлгілік шарттар жасасу тетіктері әзірленуде.
Жасанды интеллект медицинада қалай қолданылмақ?
Қазақстанда медициналық білім беру мен ғылыми зерттеулерге жасанды интеллект технологияларын енгізу жұмыстары басталған.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде медицинадағы жасанды интеллект бағыты бойынша арнайы орталық ашылды. Сондай-ақ «Медицинадағы жасанды интеллект» атты монография баспаға дайындалды.
Қазіргі уақытта қала деңгейіндегі медициналық деректерді талдай алатын жасанды интеллект жүйесінің жобасы әзірленуде.
Жүйе медициналық ұйымдарға жүгіну деректерін, диагноздарды және эпидемиологиялық жағдай туралы ақпаратты өңдеуге бағытталған.
Ғылыми бастаманың мақсаты – денсаулық сақтау жүйесіндегі ықтимал тәуекелдерді алдын ала анықтауға, болжам жасауға және басқарушылық шешімдер қабылдауға қолдау көрсету.
Алайда бұл әзірге әзірлеу кезеңіндегі жоба. Оның медицина ұйымдарына жаппай енгізілгені туралы мәлімет берілген жоқ.
Реформалардың негізгі нәтижесі қандай?
Үкімет жариялаған мәліметтерге сәйкес, 2025 жылдың қорытындысында дәрігер кадрларына қажеттілік 2023 жылмен салыстырғанда 20,4%-ға, ауылдық жерлерде 28,3%-ға төмендеген.
Әлеуметтік қолдаумен қамтылған дәрігерлер саны 1760 адамға жетіп, медициналық инфрақұрылым кеңейтілді. Сонымен бірге білім беру жүйесінде практикалық даярлыққа және өңірлік кадр сұранысына негізделген өзгерістер жүргізілуде.
Алдағы кезеңдегі басты міндет – медициналық мамандардың өңірлерде тұрақты жұмыс істеуіне жағдай жасау, даярлау сапасын арттыру және жаңа технологияларды денсаулық сақтау жүйесінің нақты қажеттіліктеріне бейімдеу.
Бұған дейін біз Қазақстан медицинасын цифрландыру және ауылдық дәрігерлерге әлеуметтік қолдау көрсету нәтижелері туралы жазған едік. Сол материалда 2025 жылы 529 дәрігерге 8,5 млн теңгеден біржолғы төлем берілгені және медицинадағы цифрлық шешімдердің экономикалық әсері қарастырылған.
