Балқаш көліне үш жылда 40 млрд текше метрге жуық су келіп түсті. Бұл көл деңгейін тұрақтандыруға мүмкіндік берді. Су ресурстары және ирригация министрлігінің мәліметінше, 2026 жылдың басынан бері көлге 9,7 млрд текше метрден астам су жіберілген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазір Балқаштың су деңгейі Балтық биіктік жүйесі бойынша 341 метр белгісінде сақталып отыр. Министрлік Іле өзені арқылы келетін су көлемі көпжылдық орташа көрсеткішке сәйкес екенін хабарлады.
Балқашқа жыл сайын қанша су келіп жатыр?
Соңғы үш жылдағы деректер көлге келетін су көлемінің жоғары деңгейде сақталғанын көрсетеді. Алайда жылдық көрсеткіштер бірдей емес.
Министрлік ұсынған мәліметтер мынадай:
- 2024 жылы – шамамен 15,9 млрд текше метр су.
- 2025 жылы – шамамен 13,9 млрд текше метр су.
- 2026 жылдың басынан бері – 9,7 млрд текше метрден астам су.
Осылайша, 2024–2025 жылдары Балқашқа жалпы 29,8 млрд текше метр су келіп түскен. Биылғы көрсеткішті қосқанда, жиынтық көлем 39,5 млрд текше метрден асады.
Мұнда маңызды бір жайт бар: 2024 және 2025 жылдардың деректері толық жылды қамтиды, ал 2026 жылғы көрсеткіш жыл басынан бергі кезеңге қатысты. Сондықтан биылғы көлемді өткен жылдардың қорытындысымен тікелей салыстыру дұрыс емес.
Қапшағай су қоймасы 98 пайызға толды
Балқаштың су деңгейі ең алдымен трансшекаралық Іле өзеніне байланысты. Өзен ағыны Қапшағай су қоймасы арқылы реттеліп, су Балқаш көліне жіберіледі.
Биыл Қапшағай су қоймасының толу деңгейі 98 пайызға жеткен. Ал 2024 және 2025 жылдары су қоймасы толық, яғни 100 пайызға толтырылған болатын.
Қапшағай су қоймасы Балқашқа келетін су көлемін реттеуде маңызды рөл атқарады. Сондықтан оның толу деңгейі көлдің су балансын бақылау үшін де маңызды көрсеткіш саналады.
Дегенмен су қоймасының 98 пайызға толуы Балқаш көлінің де дәл осындай деңгейде толғанын білдірмейді. Бұл – екі бөлек су нысанының көрсеткіштері.
Балқаштың қазіргі деңгейі қандай?
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің айтуынша, Іле өзенінен келетін су ағыны көл деңгейін тұрақты ұстап тұруға мүмкіндік беріп отыр.
«Іле өзені арқылы Балқашқа келетін су көлемі көпжылдық орташа көрсеткішке сай. Бұл көлдегі су деңгейін тұрақты ұстап тұруға мүмкіндік беріп отыр. Қазір Балқаштың су деңгейі Балтық биіктік жүйесі бойынша теңіз деңгейінен 341 метр белгісінде сақталуда. Сонымен қатар француз сарапшыларымен бірлесіп, Балқаш көлін 2040 жылға дейін сақтауға арналған бас жоспар әзірленіп жатыр. Далалық зерттеулер жүргізілді. Қазіргі уақытта алынған нәтижелерге талдау жасалып жатыр», – деді Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов.
341 метр көрсеткіші Балтық биіктік жүйесі бойынша есептеледі. Бұл көлдегі судың тереңдігін емес, оның қабылданған биіктік жүйесіндегі деңгейін білдіреді.
Министрліктің қазіргі мәліметтері Балқаш деңгейінің тұрақтанғанын көрсетеді. Алайда көлдің ұзақ мерзімді жағдайы алдағы жылдардағы су ағынына және су ресурстарын басқару шараларына да байланысты болады.
Француз сарапшылары Балқашты сақтаудың жоспарын әзірлеп жатыр
Қазақстан Балқаш көлін сақтау мәселесін халықаралық сарапшылармен бірлесіп қарастырып жатыр. Қазір француз мамандарының қатысуымен 2040 жылға дейінгі кезеңге арналған бас жоспар әзірленуде.
Бұл бағытта далалық зерттеулер жүргізілген. Қазіргі уақытта мамандар жиналған нәтижелерді талдап жатыр.
Әзірге жоспарды әзірлеу жұмыстары аяқталған жоқ. Сондықтан оның нақты қорытындылары мен ұсынылатын шаралары туралы түпкілікті шешім қабылданды деуге ерте.
Бас жоспар Балқаш көлін ұзақ мерзімде сақтау мәселелерін жүйелі қарастыруға бағытталған. Мұнда көлге келетін су көлемін тұрақты бақылау және оның экологиялық жағдайын бағалау маңызды орын алады.
Балқаш үшін 40 млрд текше метр судың маңызы қандай?
Балқаш – Қазақстанның ірі су айдындарының бірі. Оның су режимі Іле өзенімен тығыз байланысты болғандықтан, трансшекаралық су ресурстарын басқару көлдің болашағы үшін ерекше маңызға ие.
Соңғы үш жылда келген 40 млрд текше метрге жуық су көл деңгейін тұрақтандыруға мүмкіндік берген. Бірақ бұл көлемді Балқаштағы су қорының дәл осынша ұлғаюы деп түсінуге болмайды.
Көлге келетін су мен оның жалпы су қоры әртүрлі көрсеткіштер. Су балансына булану және басқа да табиғи факторлар әсер етеді.
Сондықтан Балқашты сақтауда бір реттік мол су ағынынан гөрі, өзеннен келетін судың ұзақ мерзімді тұрақтылығы маңызды.
Бұған дейін біз 2025 жылдың алғашқы жартысында Балқаш көлінің деңгейі 32 сантиметрге көтерілгені туралы жазған едік. Сол кезеңде Қапшағай су қоймасынан көлге 8,52 млрд текше метр су жіберілген болатын. Қазіргі мәліметтер Балқаштың су деңгейін тұрақтандыру жұмыстары жалғасып жатқанын көрсетеді.
