Қазақстан мен Қырғызстан өзара сауда көлемін $3 млрд-қа жеткізуді көздеп отыр. Бұл мақсатқа жету үшін екі ел шекара маңындағы сауда-логистикалық инфрақұрылымды дамытып, ауыл шаруашылығы, көлік және өнеркәсіп салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтпек. ҚР Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы хабарлағандай, бұл мәселелер Бішкекте өткен Қазақ-қырғыз үкіметаралық кеңесінің 14-ші отырысында талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Келіссөздерге Қазақстан Премьер-министрі Олжас Бектенов пен Қырғызстан Министрлер кабинетінің төрағасы – Президент Әкімшілігінің басшысы Адылбек Касымалиев қатысты. Жиын шағын және кеңейтілген құрамда өтіп, екі ел президенттері Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров айқындаған міндеттерді іске асыруға арналды.
$3 млрд сауда айналымы: екі ел қандай қадам жасамақ?
Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы экономикалық байланыстардың негізгі басымдығы – өзара сауданы ұлғайту. Ол үшін шекара маңындағы индустриялық-сауда-логистикалық кешенді іске қосу және экономиканың негізгі салаларындағы өндірістік кооперацияны тереңдету жоспарланып отыр.
Олжас Бектенов Қырғызстанның Қазақстан үшін тату көрші, бауырлас ел және маңызды сауда-экономикалық серіктес екенін атап өтті. Оның айтуынша, екі ел арасындағы сауда тұрақты өсіп келеді, алайда экономикалық ынтымақтастықтың пайдаланылмаған мүмкіндіктері әлі де бар.
«Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев пен Қырғыз Республикасының Президенті Садыр Нургожоевич Жапаровтың бірлескен күш-жігері мен тікелей қолдауының арқасында елдеріміз арасындағы одақтастық байланыстар жаңа деңгейге көтерілді. Біздің мақсатымыз – мемлекеттеріміздің басшылары айқындап берген барлық міндеттерді толық жүзеге асыру. Сауда қатынастарын одан әрі арттыру үшін көлік-транзит, ауыл шаруашылығы және экономиканың басқа да салаларындағы ықпалдастықты дамыта түсу керек. Жалпы Қазақстан мен Қырғызстан арасында екіжақты қатынастардың барлық спектрі бойынша үлкен әлеует бар. Біз оларды нақты жүзеге асыруға дайын екенімізді растаймыз», — деп атап өтті Олжас Бектенов.
Шекара маңындағы логистикалық кешен екі ел арасындағы тауар қозғалысын ұйымдастыруда маңызды рөл атқаруы мүмкін. Алайда $3 млрд көрсеткіші әзірге мемлекет басшылары белгілеген мақсат екенін ескерген жөн.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің саудасы 41,5%-ға өсті
Агроөнеркәсіп кешені екіжақты ынтымақтастықтың қарқынды дамып келе жатқан бағыттарының бірі болып отыр.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің саудасы 41,5%-ға өсіп, $500 млн-ға жетті.
Екі ел арасындағы келісілген Жол картасына сәйкес Қазақстан Қырғызстанға жеткізілетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің түрлерін кеңейтуді жоспарлап отыр.
Экспортты ұлғайту көзделген негізгі тауарлар:
- Дәнді дақылдар;
- Майлы дақылдар;
- Күнжара;
- Күнбағыс майы;
- Балмұздақ және басқа да азық-түлік өнімдері.
Бұл бағыт қазақстандық ауыл шаруашылығы өндірушілері мен тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары үшін көрші нарықтағы өткізу мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.
Сонымен бірге тараптар агроөнеркәсіп кешеніндегі кооперацияны тереңдетуге және өзара жеткізілетін өнімдердің номенклатурасын көбейтуге мүдделі.
Шекарадағы сегіз өткізу пункті жаңғыртылып жатыр
Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы жүк тасымалының көлемі теміржол және автомобиль көлігі бағыттарында өсіп келеді.
Қазіргі уақытта ортақ шекарада электрондық рұқсаттар алмасу жүйесі енгізілген. Тараптар мұндай рұқсаттардың санын 5 мың бірлікке дейін ұлғайтуға келісті.
Бұдан бөлек, екі ел шекарасындағы сегіз автомобиль өткізу пункті кезең-кезеңімен жаңғыртылып жатыр.
Бұл жұмыстар шекарадан өтетін көлік ағындарын ұйымдастыруды жақсартуға және сауда-логистикалық байланыстарды дамытуға бағытталған.
Өткізу пункттерін жаңғырту мен электрондық рұқсаттарды кеңінен қолдану тасымалдаушылар үшін әкімшілік рәсімдерді жеңілдетуге мүмкіндік беруі мүмкін. Дегенмен нақты нәтижелер жаңғырту жұмыстарының аяқталуына және жаңа жүйелердің тиімді қолданылуына байланысты болады.
Қазақстан мен Қырғызстан арасында аптасына 19 рейс орындалады
Авиация саласында да оң өзгеріс тіркелді. Екі ел арасындағы тұрақты әуе рейстерінің саны 19%-ға өсіп, аптасына 19 рейске жетті.
Әуе қатынасының кеңеюі іскерлік сапарлар мен туристік байланыстарды дамыту үшін маңызды.
Тұрақты рейстердің көбеюі екі ел азаматтарының сапарларын жоспарлау мүмкіндіктерін кеңейтеді. Сонымен қатар кәсіпкерлер мен туристік компаниялар арасындағы байланысты нығайтуға жағдай жасайды.
Су ресурстарын бірлесіп пайдалану мәселесі қаралды
Келіссөздердің маңызды бағыттарының бірі – су шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау.
Тараптар 2026 жылғы ақпанда Астанада қол қойылған Гидрометеорологиялық деректермен жедел алмасу бағдарламасы аясындағы ынтымақтастықты жалғастыру мәселелерін талқылады.
Сондай-ақ мемлекетаралық су шаруашылығы нысандарын пайдалану және осы саладағы шарттық-құқықтық базаны жетілдіру жұмыстары қаралды.
Қазақстан мен Қырғызстан үшін трансшекаралық су ресурстарын басқару ауыл шаруашылығы мен су қауіпсіздігі тұрғысынан маңызды. Сондықтан гидрометеорологиялық ақпаратпен жедел алмасу су жағдайын бақылау және тиісті шешімдерді жоспарлау үшін қажет.
Жасанды интеллект пен ғарыш саласында да ынтымақтастық дамиды
Бішкектегі кездесуде цифрландыру, жасанды интеллект және ғарыш технологиялары салаларындағы әріптестік мүмкіндіктері де талқыланды.
Қазақстанда жарияланған Цифрландыру жылы және 2029 жылға дейінгі Digital Qazaqstan стратегиясы аясында цифрлық инфрақұрылымды дамытуға, жасанды интеллект технологияларын енгізуге және мемлекеттік басқаруда цифрлық шешімдерді кеңінен қолдануға басымдық беріліп отыр.
Осы бағытта Қырғызстанмен тәжірибе алмасу және ықтимал бірлескен бастамаларды қарастыру көзделген.
Тараптар спутниктік деректермен алмасу және ғарыш саласындағы өңірлік ынтымақтастықты дамыту перспективаларына да назар аударды.
Бұл бағыттар әзірге талқылау деңгейінде. Нақты бірлескен жобалардың құны, іске асыру мерзімі немесе қаржыландыру көлемі жарияланған жоқ.
Мәдениет пен жастар байланысы да назардан тыс қалмады
Қазақстан мен Қырғызстан мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты жалғастыруға ниетті.
Кездесуде өткен және алдағы уақытта жоспарланған мәдени іс-шаралар бағдарламасы қаралды.
Олардың қатарында:
- Қазақстан музейлерінің IV конгресі;
- Роза Бағланова атындағы II халықаралық вокал байқауы;
- «Digital Nomads: Sana & Future» IV Қазақстан–Қырғызстан жастарының форумы;
- Екі елде өзара Кино күндерін өткізу бар.
Бұл бастамалар мәдени ұйымдар, шығармашылық қауымдастықтар және жастар арасындағы байланысты нығайтуға бағытталған.
Адылбек Касымалиев Қазақстанмен әріптестікті жоғары бағалады
Қырғызстан Министрлер кабинетінің төрағасы Адылбек Касымалиев екі ел арасындағы тарихи және мәдени байланыстардың маңызын атап өтті.
«Біз Қазақстан Республикасында экономикасы, әлеуметтік және мәдени салалары дамыған Күшті мемлекет құруға бағытталған реформалардың жүргізіліп жатқанын шынайы ризашылықпен бақылап отырмыз. Етене жақын қос елді екіжақты ынтымақтастықтың барлық әлеуетін толық жүзеге асыруға берік негіз қалаған ғасырлар бойғы тарихи, рухани және бауырластық байланыстар біріктіреді. Соңғы жылдары мемлекеттер басшыларының сенімді қарым-қатынастары негізінде елдеріміз арасындағы ықпалдастық жаңа деңгейге көтерілді. Біздің саяси, сауда-экономикалық, мәдени-гуманитарлық және басқа салалардағы қарым-қатынасымыз сындарлы түрде дамуда», — деді Адылбек Касымалиев.
Оның айтуынша, Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы ынтымақтастық саяси, экономикалық және мәдени бағыттарда дамып келеді.
Бішкектегі келіссөздер қандай нәтижемен аяқталды?
Қазақ-қырғыз үкіметаралық кеңесінің 14-ші отырысы қорытындысында тараптар қорытынды хаттамаға қол қойды.
Қазақстан мен Қырғызстан басшылары қол жеткізілген уағдаластықтарды нақты жүзеге асыруға және екіжақты ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға дайын екенін растады.
Олжас Бектеновтің ресми сапары аясында «Ата-бейіт» мемориалдық кешені мен жазушы Шыңғыс Айтматов ескерткішіне гүл шоқтарын қою рәсімі өтті.
Бішкектегі кездесудің экономикалық нәтижесі алдағы уақытта сауда айналымының өсуіне, шекара инфрақұрылымының жаңғыртылуына және бірлескен жобалардың іске асуына байланысты бағаланбақ.
Бұған дейін біз ЕАЭО елдерінің өзара саудасы $102 млрд-қа жетуі мүмкін екені және Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы тауар айналымының өсуі туралы жазған едік. Бұл мәселелер Шолпан-Атада өткен Еуразиялық үкіметаралық кеңестің отырысында да көтерілген болатын.
