Қазақстанда 40 мыңнан астам адам созылмалы бүйрек ауруымен диспансерлік есепте тұр. Ал ауруы алғаш анықталған әрбір үшінші пациент дәрігерге бүйрек қызметін алмастыру терапиясы қажет болатын соңғы сатыда жүгінеді. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, ведомство басшысы Ақмарал Әлназарова 2026 жылдың соңына дейін өңірлерде нефрология бойынша құзыреттілік орталықтарын ашуды және гемодиализ қызметінің сапасын бақылауды күшейтуді тапсырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселелер Алматыда өткен Денсаулық сақтау министрлігі алқасының көшпелі отырысында қаралды. Жиында бүйрек ауруларын ерте анықтау, медициналық көмектің қолжетімділігі, диализді қаржыландыру және ағза трансплантациясын дамыту мәселелері талқыланды.
Әрбір үшінші пациент дәрігерге аурудың соңғы сатысында келеді
Қазақстандағы нефрологиялық көмектің негізгі мәселелерінің бірі – созылмалы бүйрек ауруларын кеш анықтау.
Министрлік дерегінше, ауруы алғаш рет анықталған әрбір үшінші пациент медициналық көмекке бүйрек қызметі айтарлықтай төмендеген кезде жүгінеді. Мұндай жағдайда бүйрек функциясын алмастырушы терапия, соның ішінде диализ немесе трансплантация қажет болуы мүмкін.
Ақмарал Әлназарова бүйрек ауруларын ерте диагностикалау жүйесін күшейтудің маңызын атап өтті.
«Қаржыландыру көлемі жыл сайын 10–12%-ға артып келеді. Алайда пациенттердің бір бөлігі ауруды дер кезінде анықтап, емдеген жағдайда бүйрек функциясын сақтап қалуы мүмкін еді. Сондықтан емханадан бастап мамандандырылған орталықтарға дейінгі нефрологиялық қызметтің тиімді жүйесін қалыптастыру қажет», – деді Ақмарал Әлназарова.
Министрдің айтуынша, медициналық көмектің тиімділігі тек қаржыландыру көлеміне байланысты емес. Ауруды ерте анықтау және пациентті уақытында емдеуге жіберу де маңызды.
Бүйрек ауруы анықталған пациенттер саны артты
Денсаулық сақтау министрлігі қосымша зертханалық зерттеулер енгізілгеннен кейін созылмалы бүйрек ауруын анықтау көрсеткіші айтарлықтай өскенін хабарлады.
2025 жылы 26 мың жағдай тіркелсе, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында бұл көрсеткіш 40 мыңнан асты.
Алайда бұл сандарды аурушаңдықтың дәл осындай қарқынмен өсуі деп түсіндіруге болмайды. Министрлік анықталған жағдайлар санының артуын қосымша зертханалық тексерулердің енгізілуімен байланыстырады.
Диагностиканың кеңеюі бұрын анықталмай келген пациенттерді медициналық бақылауға алуға мүмкіндік береді. Бұл аурудың асқынуын болдырмауға бағытталған емді уақытында бастау үшін маңызды.
Жыл соңына дейін жаңа нефрология орталықтары ашылмақ
Қазір Қазақстанның тоғыз өңірінде нефрология бойынша құзыреттілік орталықтары жұмыс істейді.
Ақмарал Әлназарова 2026 жылдың соңына дейін мұндай орталықтар жетіспейтін өңірлерде тиісті медициналық құрылымдарды ашуды тапсырды.
Жаңа орталықтар нефрологиялық көмектің қолжетімділігін арттыруға және пациенттерді тұрғылықты жеріне жақын жерде бақылау мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған.
Негізгі міндеттер қатарында:
- Бүйрек ауруларын ерте диагностикалауды күшейту.
- Емханалар мен өңірлік медициналық ұйымдардағы нефрологиялық көмекті дамыту.
- Мамандандырылған құзыреттілік орталықтарын ашу.
- Нефрология саласындағы кадрлық әлеуетті нығайту.
- Диализ және трансплантациядан кейінгі медициналық бақылауды жетілдіру.
Бұл шаралар пациенттердің медициналық көмекті дер кезінде алуына және аурудың ауыр асқынуларының алдын алуға бағытталған.
6 400 пациенттің гемодиализ деректері тексерілді
Алқа отырысында гемодиализ қызметінің сапасы мен медициналық ақпараттық жүйелердегі мәліметтердің дұрыстығына ерекше назар аударылды.
Министрлік жүргізген талдау барысында медициналық қызметтерді электрондық есепке алуда қосымша тексеруді қажет ететін жекелеген сәйкессіздіктер анықталған.
Атап айтқанда, 6 400 пациенттің деректерін талдау кезінде соңғы гемодиализ емшарасы жүргізілген күн мен пациенттің қайтыс болған күні сәйкес келетін жазбалар кездескен.
Сондай-ақ кейбір медициналық жазбаларда көмек көрсету хронологиясын нақтылау қажеттігі анықталды.
Мұндай сәйкессіздіктердің болуы өздігінен заңбұзушылықты немесе медициналық көмектің көрсетілмегенін білдірмейді. Олардың себептерін анықтау үшін электрондық мәліметтерді бастапқы медициналық құжаттамамен салыстыру қажет.
«Мұндай жағдайлардың барлығын толық қайта тексеру қажет», – деп атап өтті министр.
Ақмарал Әлназарова бейінді комитетке анықталған жағдайларды қосымша тексеруді және медициналық қызметтердің электрондық есебіндегі ақпараттың дұрыстығын қамтамасыз етуді тапсырды.
Қазақстандағы барлық диализ орталығы бағаланбақ
Денсаулық сақтау министрлігі меншік нысанына қарамастан еліміздегі барлық диализ орталығының қызметіне кешенді бағалау жүргізуді жоспарлап отыр.
Тексеру барысында медициналық көмектің сапасы, пациенттердің қауіпсіздігі және емдеудің үздіксіздігі басты назарда болады.
Гемодиализ – бүйрек қызметі жеткіліксіз болған кезде қанды арнайы аппарат арқылы тазартуға арналған емшара. Оны қажет ететін пациенттер үшін емнің тұрақты жүргізілуі аса маңызды.
Сондықтан медициналық қызметтің сапасын бақылау тек құжаттаманы тексерумен шектелмеуі тиіс. Емшаралардың қауіпсіздігі, клиникалық нәтижелері және пациенттердің қажетті емді үздіксіз алуы да ескеріледі.
Гемодиализді қаржыландыру тәсілдері өзгереді
Министрлік диализдік көмекті қаржыландыру жүйесін жетілдіруді де көздеп отыр.
Қазіргі уақытта бұл бағыттағы қаржыландыру көлемі жыл сайын 10–12%-ға артып келеді. Алайда ведомство медициналық қызметтің нақты сапасы мен емдеу нәтижелеріне көбірек көңіл бөлу қажет деп есептейді.
Жаңа тәсілдерді әзірлеу кезінде көрсетілетін көмектің сапасы және емдеудің клиникалық нәтижелері ескерілмек.
Әзірге нақты тарифтік өзгерістер мен оларды енгізу мерзімдері жарияланған жоқ. Сондықтан бұл бастама қолданыстағы қаржыландыру жүйесінің өзгергенін емес, оны жетілдіру жөніндегі жоспарды білдіреді.
4,2 мыңнан астам қазақстандық трансплантация күтіп отыр
Нефрологиялық көмекті дамытудағы тағы бір маңызды бағыт – ағза трансплантациясы.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, бүгінде трансплантацияны күту парағында 4,2 мыңнан астам қазақстандық бар.
Министр әсіресе балаларға жасалатын бүйрек трансплантациясын дамыту қажеттігін атап өтті.
Осыған байланысты балаларды шетелде трансплантация жасауға жіберу өлшемшарттарын қайта қарау және қажетті қаржылық есептеулерді әзірлеу тапсырылды.
Бұл бағыттағы шешімдер мамандандырылған медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға және күрделі операцияларды қажет ететін пациенттерді емдеу мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.
Медициналық қызметкерлердің даярлығы да күшейтіледі
Алқа отырысының қорытындысы бойынша нефрологиялық қызметтің кадрлық әлеуетін нығайту міндеті қойылды.
Соның ішінде гемодиализ емшараларын жүргізуге арнайы даярланған орта буын медицина қызметкерлерін кеңінен тарту көзделіп отыр.
Бұдан бөлек, трансплантациядан кейінгі пациенттерді бақылау жүйесін жетілдіру, амбулаториялық орталықтарды дамыту және өңірлердегі мамандандырылған медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру тапсырылды.
Жоспарланған өзгерістердің негізгі мақсаты – бүйрек ауруларын ерте кезеңде анықтап, ауыр асқынулар қаупін азайту. Бұл әсіресе ауруы кеш анықталатын пациенттер үшін маңызды.
Нефрологиялық қызметті жаңғыртудың нақты нәтижесі жаңа орталықтардың ашылуына ғана емес, олардың мамандармен қамтамасыз етілуіне, диагностика сапасына және пациенттердің үздіксіз ем алуына байланысты болады.
Бұған дейін біз Қазақстанда алғаш рет бүйректі айқас трансплантаттау операциясының жасалғаны туралы жазған едік. Бұл әдіс ұзақ уақыт гемодиализ қабылдаған, донорымен медициналық сәйкестігі болмаған пациенттерге бүйрек алмастырудың қосымша мүмкіндігін ұсынды.
