Қазақстанның өңделген аграрлық өнім экспорты 3 млрд доллардан асты. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында бұл көрсеткіш 3,04 млрд АҚШ долларына жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 35,1%-ға өсті. ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, өңделген өнімдердің аграрлық экспорттағы үлесі 54,1%-ға жетті. Яғни ауыл шаруашылығы экспортының жартысынан астамы енді өңделген тауарлардан түсіп отыр.
Бұл Қазақстанның аграрлық экспорт құрылымындағы маңызды өзгеріс. Ел шетелге астық пен басқа да ауыл шаруашылығы шикізатын сатумен қатар, ұн, өсімдік майы, мал азығы және басқа да өңделген өнімдерді көбірек жеткізе бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Аграрлық экспорттың 54,1%-ы өңделген өнімге тиесілі
2026 жылғы қаңтар–тамыз аралығында Қазақстанның өңделген агроөнеркәсіп өнімдерінің экспорты 3,04 млрд долларды құрады. Бұл бір жыл бұрынғы сәйкес кезеңнен 35,1%-ға жоғары.
Нәтижесінде өңделген тауарлардың аграрлық экспорттың жалпы құнындағы үлесі 54,1%-ға дейін көтерілді.
Бұл көрсеткіш маңызды, өйткені шикізатты өңдеу арқылы дайындалған өнімнің қосылған құны жоғары болуы мүмкін. Мұндай өндіріс ауыл шаруашылығы өнімдерін ел ішінде өңдеуге, кәсіпорындардың жұмысын кеңейтуге және экспорттан түсетін кірісті арттыруға мүмкіндік береді.
Дегенмен экспорттың құндық өсімі тек сатылған өнім көлеміне емес, халықаралық нарықтағы бағаларға да байланысты. Сондықтан жекелеген тауарлар бойынша ақшалай түсім мен нақты жеткізілім көлемін бөлек қарастырған жөн.
Астық пен ұн экспорты рекордтық деңгейге жетті
Аграрлық экспорттың өсуіне астық өңдеу саласы елеулі үлес қосып отыр.
2025/2026 маркетингтік жылында Қазақстанның астық пен ұн экспорты астық баламасында рекордтық 16 млн тоннаға жетті.
Ал 2026 жылдың алғашқы сегіз айында шетелге 1,38 млн тонна бидай және бидай-қара бидай ұны экспортталды. Бұл өнімдердің жалпы құны шамамен 400 млн доллар болды.
2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда:
- Экспорттың заттай көлемі 23%-ға өсті.
- Экспорттан түскен түсім 36%-ға артты.
- Ұн экспортының құны шамамен 400 млн долларға жетті.
Бұл көрсеткіштер ұн экспортының көлемі де, ақшалай түсімі де артқанын көрсетеді.
Сонымен бірге 16 млн тонналық көрсеткіш толық маркетингтік жылға, ал 1,38 млн тонна 2026 жылдың қаңтар–тамыз кезеңіндегі ұн экспортына қатысты. Сондықтан оларды бір кезеңнің нәтижесі ретінде салыстыруға болмайды.
Өсімдік майының экспорты 673 млн долларға жетті
Қазақстанның май және тоңмай өнеркәсібінде де экспорттық өсім тіркелді.
Күнбағыс, мақсары және мақта майларының экспорты 49%-ға ұлғайып, 453 млн доллардан 673 млн долларға жетті.
Ал рапс және қыша майларының экспорты 2,3 есе өсіп, 40 млн доллардан 90 млн долларға дейін артты.
Бұл саладағы өсім Қазақстанның майлы дақылдарды өңдеу әлеуетін көрсетеді. Өсімдік майын өндіру шикізатты дайын өнімге айналдыруға және сыртқы нарыққа жоғарырақ қосылған құны бар тауар шығаруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар май өңдеу кезінде алынатын күнжара мен шроттың экспорты да ұлғайған.
Бұл өнімдердің экспорттық құны 42%-ға өсіп, 79 млн доллардан 113 млн долларға жетті. Жеткізілім көлемі 39%-ға артып, 430 мың тоннадан 597 мың тоннаға дейін көбейді.
Мал азығының экспорты 578 млн долларға жетті
Қазақстанның аграрлық экспортында мал азығына арналған өнімдердің де үлесі артып келеді.
Министрлік дерегінше, мал азығына арналған ұн экспортының құны 61%-ға өсіп, 359 млн доллардан 578 млн долларға жеткен.
Ал заттай жеткізілім көлемі 44%-ға ұлғайып, 2,5 млн тоннаны құрады.
Бұл бағыттағы өсім ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеудің қосымша мүмкіндіктерін көрсетеді. Астық және басқа да дақылдарды өңдеу нәтижесінде алынатын өнімдер ішкі нарықта да, экспортта да сұранысқа ие.
Сиыр етінің экспорты 78%-ға өсті
Өңделген аграрлық өнімдермен қатар, ет экспорты бойынша да айтарлықтай өсім тіркелді.
2026 жылдың сегіз айында Қазақстанның сиыр еті экспортының құны 92 млн доллардан 164 млн долларға дейін ұлғайды. Өсім 78%-ды құрады.
Алайда заттай көлемдегі өсім әлдеқайда төмен болды.
Өткен жылдың сәйкес кезеңінде 26 мың тонна сиыр еті экспортталса, биыл бұл көрсеткіш 29 мың тоннаға жетті. Яғни нақты жеткізілім көлемі 13%-ға артты.
Ақшалай түсімнің жеткізілім көлемінен жылдамырақ өсуі экспорттық құнға баға факторының да әсер еткенін көрсетеді. Дегенмен министрлік бұл айырмашылықтың нақты себептерін бөлек түсіндірмеген.
Өңдеуші кәсіпорындарға 230 млрд теңге бағытталды
Қазақстан агроөнеркәсіп өнімдерін өңдеуді дамыту үшін мемлекеттік қолдау шараларын іске асырып жатыр.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2024–2026 жылдары өңдеуші кәсіпорындардың айналым қаражатын толықтыруға шамамен 230 млрд теңге бағытталған.
Мемлекеттік қолдаудың негізгі тетіктері:
- Жеңілдетілген кредит беру.
- Инвестициялық субсидиялау.
- Салықтық преференциялар ұсыну.
- Кәсіпорындардың айналым қаражатын толықтыру.
Бұл шаралар өңдеу кәсіпорындарының өндірісті үздіксіз жүргізуіне, қолданыстағы қуаттарды тиімді пайдалануына және сұранысқа ие өнім түрлерін көбейтуіне бағытталған.
Астықты терең өңдеуге $4 млрд инвестиция жоспарланған
Ауыл шаруашылығы министрлігі астықты терең өңдеуді аграрлық сектордың маңызды даму бағыттарының бірі ретінде қарастырып отыр.
Қазір Қазақстанда жылына жалпы 510 мың тонна шикізатты өңдеуге қабілетті үш мамандандырылған кәсіпорын жұмыс істейді.
Соңғы бес жылда крахмал өнімдерінің өндірісі 2,1 есе артқан. Ал биоэтанол өндірісінің көлемі 21,2 мың тоннаға жеткен.
Саланы одан әрі дамыту үшін жалпы құны шамамен 4 млрд доллар болатын алты ірі инвестициялық жоба әзірленді.
Бұл жобалардың жиынтық қуаты жылына 5,8 млн тонна шикізатты өңдеуге есептелген.
Жоспарланған өндірістерде крахмал, глютен, аминқышқылдары және биоэтанол шығару көзделіп отыр.
Аталған өнімдер ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу арқылы алынады және өнеркәсіптің әртүрлі саласында қолданылуы мүмкін.
Алайда 5,8 млн тонна – қазіргі өндірістің нақты көлемі емес, жоспарланған алты жобаның іске асқаннан кейінгі жиынтық қуаты.
Түркістанда жаңа зауыт ашылды, Жамбылда құрылыс жалғасуда
Астықты терең өңдеу саласындағы инвестициялық жобалардың бір бөлігі қазірдің өзінде жүзеге асырылып жатыр.
2026 жылы Түркістан облысында жылына 150 мың тонна жүгеріні өңдеуге арналған «Қазкрахмал» зауыты пайдалануға берілді.
Жамбыл облысында Fufeng Group компаниясының өндірістік кешені құрылысының бірінші кезеңі аяқталды.
Сонымен қатар Qostanai Grain Industry және Tiryaki Agro жобаларын іске асыру жалғасып жатыр.
Ақмола облысында тағы екі жаңа өндіріс орнын іске қосу жоспарланған.
Бұл жобалар Қазақстанда ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдейтін кәсіпорындар желісін кеңейтуге бағытталған.
Жүгері егістігі 60%-ға ұлғайды
Жаңа өңдеу кәсіпорындарын тұрақты шикізатпен қамтамасыз ету үшін егістік құрылымына да өзгерістер енгізілуде.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, Қазақстанда жүгері егісінің көлемі 60%-ға ұлғайып, 106 мың гектарға жетті.
Бұл өзгеріс жүгеріні өңдейтін кәсіпорындардың шикізатқа деген қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Жаңа өндірістердің тиімді жұмыс істеуі үшін зауыт салумен қатар, жеткілікті шикізат көлемі, тұрақты логистика және өнімді өткізу нарықтары қажет.
Қазақстан шикізат экспортынан дайын өнімге басымдық бермек
Қазақстанның аграрлық экспортындағы өңделген өнім үлесінің 54,1%-ға жетуі – саланың қазіргі құрылымын сипаттайтын маңызды көрсеткіш.
Мемлекет ауыл шаруашылығы шикізатын ел ішінде өңдеу көлемін арттыру арқылы экспорттан түсетін табысты көбейтуді көздеп отыр.
Бұл бағыттың экономикалық маңызы бірнеше міндетпен байланысты: жаңа өндірістерді іске қосу, отандық шикізатқа тұрақты сұраныс қалыптастыру, фермерлер үшін өткізу мүмкіндіктерін кеңейту және қосылған құны жоғары өнімдердің экспортын ұлғайту.
Сонымен бірге жоспарланған инвестициялық жобалардың нақты нәтижесі олардың іске қосылу мерзіміне, өндірістік қуаттарының жүктелуіне және сыртқы нарықтағы сұранысқа байланысты болады.
Әзірге 2026 жылдың алғашқы сегіз айындағы деректер Қазақстанның өңделген аграрлық өнім экспорты ақшалай мәнде өсіп отырғанын көрсетеді. Алдағы міндет – осы өсімді жаңа өндірістермен және тұрақты экспорттық нарықтармен қамтамасыз ету.
Бұған дейін біз Қазақстанда 2026 жылғы егін жинау науқанының қорытындысы бойынша 24,3 млн тонна астық бастырылғаны және мол өнімді тиімді өткізу мәселесі туралы жазған едік. Астықты терең өңдеу жобалары ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттаудың қосымша мүмкіндіктерін дамытуға бағытталған.
