Қазақстанда өнеркәсіпке арналған 24 салалық анықтамалық бекітілді. Олар энергетика, тау-кен өндірісі, металлургия, химия өнеркәсібі және экономиканың басқа да салаларын қамтиды. 2026 жылы ең үздік қолжетімді техникалар (ЕҚТ) жөніндегі бұл құжаттар экологиялық заңнаманың жаңартылған талаптарына сәйкес қайта бекітілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Анықтамалықтар кәсіпорындардың өндірістік технологияларды жаңғыртуына, ресурстарды тиімді пайдалануына және қоршаған ортаға әсерін азайтуына бағытталған. Сонымен қатар олар кешенді экологиялық рұқсаттар алу кезінде қолданылады.
24 анықтамалық өнеркәсіптің қандай салаларын қамтиды?
Ең үздік қолжетімді техникалар жүйесін дамыту жұмыстарын «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КЕАҚ (IGTIC) құрамындағы ЕҚТ бюросы жүргізеді.
Орталық салалық әдістемелік базаны жетілдіруге және кәсіпорындардың заманауи экологиялық стандарттарға көшуіне қолдау көрсетеді.
Анықтамалықтар Қазақстан өнеркәсібінің ерекшеліктерін, халықаралық тәжірибені және кәсіпорындардың нақты техникалық мүмкіндіктерін ескере отырып әзірленеді.
Құжаттарда өндірістің негізгі бағыттары қарастырылады:
- Энергетика және энергия ресурстарын пайдалану.
- Тау-кен өндіру өнеркәсібі.
- Металлургиялық өндіріс.
- Химия өнеркәсібі.
- Экономиканың басқа да өндірістік салалары.
Анықтамалықтарды әзірлеуге мемлекеттік органдар, өнеркәсіп кәсіпорындары, ғылыми ұйымдар мен тәуелсіз сарапшылар қатысады. Олар техникалық жұмыс топтары аясында технологиялардың тиімділігін және оларды Қазақстан жағдайында қолдану мүмкіндіктерін бағалайды.
Кәсіпорындар кешенді технологиялық аудиттен өтеді
ЕҚТ жүйесіне көшудің маңызды кезеңдерінің бірі – кешенді технологиялық аудит (КТА).
Бұл тексеру кәсіпорынның қазіргі технологиялық жағдайын бағалауға мүмкіндік береді. Мамандар өндірістік жабдықтарды, технологиялық процестерді және шикізат, су мен энергия ресурстарын пайдалану тиімділігін зерттейді.
Аудит барысында атмосфераға шығарылатын ластаушы заттар, өндірістік төгінділер мен қалдықтардың түзілуі де талданады.
Сонымен қатар кәсіпорында қолданылып жүрген табиғат қорғау шараларының тиімділігі бағаланып, өндірістің экологиялық көрсеткіштерін жақсарту мүмкіндіктері анықталады.
Кешенді технологиялық аудит нәтижелері ЕҚТ анықтамалықтарын әзірлеуге негіз болады. Бұл экологиялық талаптарды өндірістің нақты жағдайымен байланыстыруға көмектеседі.
Кешенді экологиялық рұқсат не үшін қажет?
Ең үздік қолжетімді техникалар жөніндегі анықтамалықтар кешенді экологиялық рұқсат (КЭР) алу кезінде пайдаланылатын негізгі құралдардың бірі саналады.
Қазақстанның Экология кодексіне сәйкес, мұндай рұқсат алу I санаттағы объектілер үшін көзделген. Бұл санатқа қоршаған ортаға елеулі әсер ететін өндірістік нысандар жатады.
Кешенді экологиялық рұқсат кәсіпорын қызметінің экологиялық шарттарын тиісті ЕҚТ талаптарын ескере отырып белгілейді.
Осылайша, экологиялық реттеу тек белгіленген нормативтердің сақталуын бақылаумен шектелмейді. Өндірісте қолданылатын технологиялар, ресурстарды пайдалану тиімділігі және қоршаған ортаға әсерді азайту мүмкіндіктері де ескеріледі.
Жаңа технологиялар кәсіпорындарға не береді?
ЕҚТ енгізу өнеркәсіп кәсіпорындары үшін өндірістік қуаттарды кезең-кезеңімен жаңғыртуға мүмкіндік береді.
Мұндай өзгерістер бірнеше бағыт бойынша жүзеге асырылуы мүмкін:
- Өндірістік жабдықтарды жаңарту.
- Энергия тиімділігін арттыру.
- Су мен шикізат тұтынуды қысқарту.
- Өндірістік қалдықтар мен шығарындыларды азайту.
- Экологиялық тәуекелдерді төмендету.
Алайда технологияларды жаңарту кәсіпорындардан инвестиция мен техникалық дайындықты талап етеді. Сондықтан экологиялық жаңғыртудың нақты нәтижесі өндірістің ерекшелігіне, қолжетімді технологияларға және оларды енгізу қарқынына байланысты болады.
Қазақстан Орталық Азияға ортақ ЕҚТ бюросын құруды ұсынды
Қазақстан экологиялық технологиялар саласындағы ынтымақтастықты өңірлік деңгейде кеңейтуді де көздеп отыр.
Қазіргі уақытта Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы Орталық Азия ЕҚТ бюросын құру мәселесін пысықтауда.
Бұл бастама алғаш рет БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы тараптарының 29-конференциясында (COP29) халықаралық қоғамдастыққа таныстырылған.
Өңірлік бюро құру идеясы Орталық Азия елдері арасында экологиялық технологиялар бойынша тәжірибе алмасуға, өнеркәсіпті жаңғырту тәсілдерін жетілдіруге және ЕҚТ жүйесін дамытуға бағытталған.
Әзірге бұл бастама пысықтау кезеңінде. Бюроның нақты қашан құрылатыны және оның жұмыс тәртібі туралы мәлімет берілген жоқ.
Қазақстан өнеркәсібін қандай өзгерістер күтіп тұр?
2026 жылы 24 салалық анықтамалықтың қайта бекітілуі кәсіпорындардың экологиялық талаптарға көшуіне арналған әдістемелік негізді жаңартты.
Ендігі маңызды міндет – осы құжаттарды өндірістік тәжірибеде қолдану, кәсіпорындардың технологиялық мүмкіндіктерін бағалау және экологиялық жаңғыртуды кезең-кезеңімен жүзеге асыру.
Бұған дейін біз Қазақстанның жасыл экономикаға көшуін жеделдету және ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына ең үздік қолжетімді техникаларды енгізу жоспарлары туралы жазған едік. Сол кезде өндірісті жаңғырту, зиянды шығарындыларды қысқарту және энергия тиімділігін арттыру мәселелері қаралған болатын.
