Қазақстанда сайлауалды үгіт 28 қарашада тоқтайды. 29 қарашаға белгіленген мәслихат депутаттарын сайлау қарсаңында Орталық сайлау комиссиясы кандидаттар мен саяси партияларға қойылатын талаптарды түсіндірді. ОСК-ның ресми хабарламасына сәйкес, үгіт науқаны 1 қараша күні сағат 18:00-ден кейін басталып, 28 қараша күні сағат 00:00-де аяқталады, деп хабарлайды DKNews.kz.
28 қараша тыныштық күні болып белгіленді. Бұл күні және 29 қарашадағы дауыс беру кезінде кез келген сайлауалды үгітке тыйым салынады.
Сайлауалды үгіттің негізгі мерзімдері
Орталық сайлау комиссиясының мүшесі Ләззат Сүйіндік сайлау науқаны барысында заңнама талаптарын қатаң сақтау қажеттігін атап өтті.
2026 жылғы қарашадағы сайлау науқанының негізгі мерзімдері:
- 1 қараша, сағат 18:00-ден кейін – сайлауалды үгіттің басталуы.
- 28 қараша, сағат 00:00 – үгіт кезеңінің аяқталуы.
- 28 қараша – тыныштық күні.
- 29 қараша – мәслихат депутаттарын сайлау күні.
Белгіленген мерзім аяқталғаннан кейін кандидаттар мен саяси партиялар сайлаушыларды өздерін қолдауға немесе қарсы дауыс беруге шақыратын үгіт жұмыстарын жүргізе алмайды.
Тыныштық күні интернеттегі үгіт материалдары өшіріле ме?
ОСК түсіндірмесіне сәйкес, бұрын жарияланған үгіт материалдарын міндетті түрде жою талап етілмейді. Олар бұрынғы орындарында қала алады.
Бұл талап баспа материалдарына да, интернетте жарияланған ақпаратқа да қатысты. Алайда тыныштық күні мен дауыс беру күні мұндай материалдарды қайтадан белсенді насихаттауға болмайды.
Атап айтқанда, интернет-ресурстарда бұрын орналастырылған үгіт материалдарын сайттардың басты беттеріне шығаруға тыйым салынады.
Ләззат Сүйіндік осы талаптарды түсіндіре отырып, қоғамдық пікір сауалнамаларына қатысты шектеулерді де еске салды.
«Дауыс беру күні және оның алдындағы күні кез келген сайлау алдындағы үгітке тыйым салынатынын еске салғым келеді. Бұған дейін орналастырылған үгіттік баспа материалдары бұрынғы орындарында сақталуы мүмкін. Интернет желісінде орналастырылған үгіт материалдары да бұрынғы орындарында қала береді. Алайда оларды интернет-ресурстардың басты беттеріне шығаруға жол берілмейді. Дауыс беру күнінің алдындағы бес күн ішінде және дауыс беру күні бұқаралық ақпарат құралдарында және онлайн-платформаларда қоғамдық пікірге сауал салу нәтижелерін, сайлау қорытындыларының болжамдарын, сайлауға байланысты өзге де зерттеулерді, сондай-ақ саяси партияларды қолдау мақсатындағы дауыс беру нәтижелерін жариялауға жол берілмейді», – деп атап өтті Ләззат Сүйіндік.
Сайлау алдындағы сауалнамаларға қандай шектеу қойылады?
Сайлау күніне дейінгі бес күн ішінде және дауыс беру күні бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформаларда сайлауға байланысты қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижелерін жариялауға болмайды.
Тыйым сайлау қорытындысына қатысты болжамдарға, сайлаумен байланысты өзге зерттеулерге және саяси партияларды қолдау мақсатындағы дауыс беру нәтижелеріне де қолданылады.
Бұл шектеу үгіттің аяқталу мерзімінен бөлек белгіленген. Сондықтан ақпарат жариялайтын ұйымдар мен онлайн-платформа пайдаланушылары сауалнамаларға қатысты талаптарды алдын ала ескеруі қажет.
Толтырылған сайлау бюллетенін суретке түсіруге болмайды
Орталық сайлау комиссиясы дауыс беру күніне қатысты тағы бір маңызды талапты еске салды.
Сайлаушы толтырған бюллетеньді фотоға немесе бейнеге түсіруге, сондай-ақ мұндай материалдарды таратуға тыйым салынады.
Бұл шектеу дауыс беру құпиясын қорғауға бағытталған. Яғни сайлаушының нақты кімге дауыс бергенін көрсететін толтырылған бюллетеньді жариялауға жол берілмейді.
Әлеуметтік желілерде үгіт жүргізудің қандай тәртібі бар?
ОСК саяси партиялар мен кандидаттардың өз интернет-ресурстары және онлайн-платформалардағы аккаунттары арқылы үгіт жүргізу тәртібін де түсіндірді.
Егер партия немесе кандидат өзінің ресми интернет-ресурсын не әлеуметтік желідегі аккаунтын пайдаланса, оған үгіт материалдарын шарт негізінде орналастыру туралы талап қолданылмайды.
Дегенмен бұл сайлауалды үгіттің белгіленген мерзімдері мен өзге заңнамалық шектеулерін сақтамауға болады деген сөз емес.
Қандай үгіт материалдарын пайдалануға тыйым салынады?
Орталық сайлау комиссиясы үгіт материалдарын әзірлеу мен таратуға қатысты бірнеше тыйымды атап өтті:
- Қазақстан Республикасынан тыс жерде үгіт материалдарын дайындауға болмайды.
- Анонимді үгіт материалдарын таратуға тыйым салынады.
- Ағымдағы сайлау науқаны үшін арнайы әзірленбеген материалдарды пайдалануға жол берілмейді.
- Тыныштық күні мен дауыс беру күні сайлауалды үгіт жүргізуге болмайды.
Бұл талаптар сайлау науқанына қатысушылардың барлығына заңда белгіленген тәртіппен қолданылады.
29 қарашадағы сайлау қарсаңында нені ескеру керек?
ОСК түсіндірмесіндегі басты мәселе – сайлауалды үгіт пен дауыс беру кезеңдерінің ара-жігін сақтау.
Кандидаттар мен саяси партиялар 28 қараша басталғанға дейін заңда рұқсат етілген үгіт жұмыстарын жүргізе алады. Ал тыныштық күні басталғаннан кейін жаңа үгіт жариялауға және бұрынғы материалдарды қайта ілгерілетуге тыйым салынады.
Сайлаушылар үшін де дауыс беру құпиясын сақтау маңызды. Атап айтқанда, толтырылған бюллетеньнің фото немесе бейнежазбасын түсіруге және таратуға болмайды.
Бұған дейін біз Қазақстандағы сайлауалды науқан кезінде партиялардың өңірлерде кездесулер, форумдар мен ашық пікірталастар өткізгені туралы жазған едік. Ал 29 қарашадағы мәслихат сайлауы қарсаңында ОСК үгіт жүргізудің нақты мерзімдері мен шектеулерін тағы бір мәрте түсіндірді.
