Өзгенің жұмысын атқарғаны үшін қосымша ақы төленуі тиіс. Қазақстанда уақытша жұмыста жоқ әріптесінің міндетін атқарған қызметкерге қосымша ақы төлемеуге мүмкіндік берген Еңбек кодексінің нормасы өзгерді. Бұрын мұндай міндет лауазымдық нұсқаулықта көрсетілсе, жұмыс беруші қосымша төлем жасамауға құқылы болатын, деп хабарлайды DKNews.kz.
Заңнамадағы өзгерістер туралы Павлодар облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің департаменті түсіндірді. Қосымша жұмыстың ақысы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 111-бабымен реттеледі.
2026 жылғы 8 маусымнан бастап жаңа тәртіп күшіне енді
Бұрын еңбек заңнамасында арнайы ереже болған. Егер қызметкердің лауазымдық нұсқаулығында уақытша болмаған әріптесін алмастыру міндеті көрсетілсе, ол үшін бөлек қосымша ақы төленбейтін.
Алайда 2026 жылғы 7 сәуірдегі №277-VIII ҚР Заңымен бұл норма алынып тасталды. Өзгерістер 2026 жылғы 8 маусымда күшіне енді.
Енді қызметкердің лауазымдық нұсқаулығында әріптесін алмастыру міндетінің жазылуы қосымша ақы төлеуден бас тартуға негіз бола алмайды.
Мұнда қызметкердің нақты қандай жұмыс атқаратыны шешуші рөл атқарады. Егер ол өзінің негізгі міндеттерін орындаумен қатар жұмыста уақытша жоқ әріптесінің де жұмысын атқарса, Еңбек кодексінің 111-бабы қолданылады.
Бұл өзгеріс жұмыс берушілерге де қатысты. Компаниялар мен ұйымдар қызметкерге қосымша міндет жүктеген кезде оның нақты жұмыс көлемін ескеруі керек.
Демалыс, аурухана парағы немесе бос орын: қай кезде қосымша ақы төленеді?
Қосымша ақы тек еңбек демалысына шыққан қызметкерді уақытша алмастырған жағдайда ғана қарастырылмайды.
Қазақстанның Еңбек кодексінде қосымша жұмыстың үш түрі көзделген:
- Лауазымдарды қоса атқару. Қызметкер негізгі жұмысын жалғастыра отырып, басқа бос лауазым бойынша қосымша міндеттерді орындайды.
- Қызмет көрсету аймағын кеңейту. Қызметкер белгіленген жұмыс күні немесе ауысым ішінде өзінің негізгі міндеттерімен қатар қосымша жұмыс көлемін атқарады.
- Уақытша болмаған қызметкердің міндеттерін орындау. Қызметкер еңбек демалысында немесе ауруына байланысты жұмыста жоқ әріптесінің міндеттерін негізгі жұмысынан босатылмай атқарады.
Үш жағдайда да қызметкер негізгі жұмысын тоқтатпай, қосымша міндеттерді қатар орындайды.
Бұл ретте екі қызметкердің лауазымы бірдей болуы міндетті емес. Қосымша жұмыс өзге лауазым бойынша да, ұқсас лауазым бойынша да жүктелуі мүмкін.
Қосымша жұмыс үшін қанша ақша төленуі тиіс?
Еңбек кодексінде барлық қызметкерге бірдей қолданылатын 20, 30 немесе 50 пайыздық нақты қосымша ақы мөлшері белгіленбеген.
111-баптың 3-тармағына сәйкес, қосымша ақының мөлшерін жұмыс беруші қызметкермен келісім бойынша, орындалатын қосымша жұмыстың көлемін ескере отырып белгілейді.
Демек, әріптесін алмастырған барлық қызметкер бірдей мөлшерде қосымша ақы алады деген сөз емес. Төлем көлемі нақты жүктемеге және тараптардың келісіміне байланысты анықталады.
Ал қызметкерлердің жекелеген санаттары үшін еңбекақы төлеудің ерекшеліктері арнайы нормативтік құқықтық актілермен реттелуі мүмкін.
Еңбек инспекциясы қосымша жұмысты бастамас бұрын оның көлемін, орындалу мерзімін және төленетін ақыны алдын ала келісіп алуға кеңес береді.
Мұндай келісім кейін қызметкердің қанша жұмыс атқарғаны және оған қандай мөлшерде ақы төленуі тиіс екені жөнінде дау туындауының алдын алады.
Қосымша жұмыстан үш жұмыс күні бұрын ескертіп бас тартуға болады
Қызметкер әріптесі демалыстан немесе аурухана парағынан оралғанға дейін оның міндеттерін міндетті түрде атқаруға тиіс емес.
Еңбек кодексінің 111-бабының 4-тармағына сәйкес, қызметкер қосымша жұмысты орындаудан бас тартуға құқылы. Жұмыс беруші де қосымша жұмыс туралы тапсырманы тоқтата алады.
Бірақ екі тарап та белгіленген мерзімді сақтауы қажет. Қосымша жұмысты тоқтатуға бастамашы болған тарап екінші тарапты кемінде үш жұмыс күні бұрын хабардар етуге тиіс.
Егер қызметкер әріптесін алмастыруды мерзімінен бұрын тоқтатса, осы уақытқа дейін атқарған жұмысы үшін төленетін ақысынан айырылмайды.
Жұмыс беруші нақты жұмыс істеген кезең үшін тиісті төлемді жүргізуге міндетті.
Әріптесін алмастырмас бұрын қызметкер нені тексеруі керек?
Басшылық басқа қызметкердің міндеттерін уақытша орындауды тапсырса, ең алдымен үш мәселені нақтылап алған жөн: қандай жұмыс жүктеледі, оны қанша уақыт орындау қажет және ол үшін қанша қосымша ақы төленеді?
Лауазымдық нұсқаулыққа да назар аудару керек. 2026 жылғы өзгерістерден кейін бұл құжатта әріптесін алмастыру міндетінің көрсетілуі қосымша жұмыс үшін ақы төлеуден бас тартуға өздігінен негіз бола алмайды.
Жұмыс берушілер үшін де бұл талаптың маңызы бар. Қызметкерге қосымша міндет жүктеген кезде оның нақты жұмыс көлемін ескеріп, қосымша ақы мөлшерін келісу қажет.
Бұған дейін біз Қазақстандағы «конвертпен» төленетін жалақының қызметкерлерге қандай қаржылық қауіп төндіретіні туралы жазған едік. Ресми көрсетілмейтін табыс азаматтардың әлеуметтік төлемдері мен болашақ зейнетақы жинақтарына әсер етуі мүмкін.
