Қазақстанда дәрі-дәрмек өндірісі қарқын алды: нарықта кім көш бастап тұр

Қазақстанда дәрі-дәрмек өндірісі қарқын алды. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында отандық кәсіпорындар 172,4 млрд теңгенің фармацевтикалық өнімін шығарды. Ал ірі компаниялар жаңа зауыттар салуға жүздеген миллион доллар инвестиция құюға дайындалып жатыр. Дегенмен нарықтағы бәсеке де күшейіп келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қаңтар–қыркүйек айларында фармацевтикалық өнім өндірісінің ақшалай көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22,7%-ға ұлғайған. Ал өндірістің нақты көлем индексі бойынша өсім 30,9%-ды құрады. Бұл жалпы өңдеу өнеркәсібінің көрсеткішінен едәуір жоғары.

Қазақстанда 158 млрд теңгенің дәрісі өндірілді

Фармацевтика өнеркәсібінің негізгі бөлігін дәрілік препараттар өндірісі құрайды.

2026 жылдың тоғыз айында елімізде 158,1 млрд теңгенің дәрісі шығарылды. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 127,1 млрд теңге болған.

Ақшалай мәндегі өсім 24,4%-ға жетті.

Салыстыру үшін, 2025 жылдың қорытындысында Қазақстандағы фармацевтикалық өндіріс көлемі 191,2 млрд теңгені құраған. Биылғы тоғыз айдың өзінде сала былтырғы жылдық көрсеткішке айтарлықтай жақындады.

Әзірге рекорд 2021 жылға тиесілі. Сол кезде елімізде 198,7 млрд теңгенің фармацевтикалық өнімі өндірілген.

Бұған COVID-19 пандемиясы кезінде вакциналарға, дәрі-дәрмекке және медициналық өнімдерге сұраныстың күрт артуы әсер етті.

Пандемиядан кейін өндіріс көлемі төмендеді. Алайда 2024 жылдан бастап сала қайта өсе бастады.

Мемлекет дәрілік препараттарды тіркеу мерзімін қысқартып, отандық өндірушілерді қолдау шараларын күшейтті. Сондай-ақ ауруханаларға дәрі сатып алуға бөлінетін қаражат ұлғайтылды.

Нәтижесінде фармацевтика саласы өнеркәсіптің қарқынды дамып келе жатқан бағыттарының біріне айналды.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында өңдеу өнеркәсібіндегі нақты өсім 8,6% болса, фармацевтикалық өндірісте бұл көрсеткіш 30,9%-ға жеткен.

Отандық дәрі өндірушілер нарықтағы үлесін ұлғайтып жатыр

Қазақстанның фармацевтикалық нарығы соңғы екі жылда 31%-ға кеңейіп, 1,3 трлн теңгеге жетті.

Нарықтағы өзгеріс тек сатылым көлемімен шектелмейді. Жергілікті кәсіпорындар өнім түрлерін көбейтіп, дәріханалар мен ауруханалардағы позициясын нығайтып келеді.

Денсаулық сақтау министрлігінің деректерінде 2026 жылы отандық фармацевтикалық өнімдердің заттай көрсеткіштегі үлесі 40%-дан асқаны айтылған.

Сонымен қатар Қазақстанда тіркелген әрбір төртінші дәрілік препаратты жергілікті кәсіпорындар шығарады.

Бірақ сатылған дәрі қаптамаларының саны мен олардың ақшалай құны бірдей көрсеткіш емес. Отандық дәрілердің заттай үлесі жоғары болғанымен, бұл жергілікті компаниялардың нарықтағы табысы да сондай деңгейде дегенді білдірмейді.

Ірі өндірушілер арасындағы бәсекеде осы айырмашылық айқын байқалады.

PharmaXplorer аналитикалық жүйесінің мәліметінше, 2025 жылы Қазақстанның дәрі-дәрмек нарығындағы ақшалай сатылымның 54,1%-ы жетекші 20 фармацевтикалық компанияға тиесілі болды.

Нарықтағы ірі ойыншылардың үлесі төмендегідей:

Көш басында Santo тұр. Компания антибиотиктерді, жүрек-қан тамырлары және жүйке жүйесі ауруларын емдеуге арналған препараттарды қоса алғанда, дәрі-дәрмектің 380-нен астам түрін шығарады.

Нарықтағы ең ірі 20 компанияның сегізінде Қазақстан аумағында өндірістік қуаттар бар.

Бұл кәсіпорындар ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етуге қатысып қана қоймай, дәріханалар мен ауруханаларға дәрі жеткізу бойынша да бәсекеге түсіп отыр.

Қазақстанда жаңа дәрі зауыттарына 862 млн доллар салынады

Фармацевтикадағы келесі ірі өзгеріс инвестициямен байланысты.

2023 жылы Қазақстанның дәрі-дәрмек өндірісіне 46,9 млн доллар инвестиция салынған.

2025 жылы бұл көрсеткіш 142,8 млн долларға жетті. Яғни екі жылда салынған қаражат шамамен үш есеге өсті.

Ал 2026 жылдың алғашқы алты айында фармацевтика өнеркәсібіне 36,7 млн доллар бағытталды.

Ең ауқымды жобалар алдағы жылдарға жоспарланған.

Қазақстанның денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарованың мәліметінше, Үкімет ірі компаниялармен жалпы құны 862 млн доллар болатын сегіз инвестициялық келісімге қол қойған.

Осы жобалар аясында дәрілік препараттардың шамамен 500 атауын шығаратын өндіріс орындарын құру көзделіп отыр.

Бұл Қазақстанда шығарылатын дәрілердің түрін көбейтуге мүмкіндік береді.

Егер жобалар толық жүзеге асса, қазіргі кезде шетелден жеткізілетін кейбір препараттарды ел ішінде өндіруге жағдай жасалады.

Дегенмен инвестициялық келісімге қол қою барлық зауыт салынып, дәрі өндірісі басталды деген сөз емес.

Алатау қаласы фармацевтиканың жаңа орталығына айналуы мүмкін

Ірі инвестициялық жобалардың бір бөлігі Алматы облысындағы Алатау қаласында жүзеге асырылады.

Мұнда бірнеше фармацевтикалық өндіріс орнын орналастыру жоспарланған.

Khan Tengri Biopharma ЖШС жаңа зауыттың құрылысы мен жабдықталуына 103,4 млрд теңге инвестиция салуды көздеп отыр.

Ал «Нобель Алматы фармацевтикалық фабрикасы» АҚ өндірісін «Алатау» инновациялық технологиялар паркі арнайы экономикалық аймағына көшіруді жоспарлаған.

Бұл жобаның инвестициялық құны 39,2 млрд теңге деп бағаланып отыр.

Сондай-ақ аталған арнайы экономикалық аймақта «МСП-Ромфарм» ЖШС тағы бір фармацевтикалық кәсіпорын салмақ.

Жаңа өндірістер тек Алматы облысында ашылмайды.

Қарағандыда «Қарағанды фармацевтикалық кешені» ЖШС 42,5 млрд теңге инвестиция салуды жоспарлап отыр.

Шымкентте «Химфарм» АҚ-ның жобасына 39,5 млрд теңге бағытталмақ.

Осылайша Қазақстандағы дәрі өндірісінің географиясы кеңейеді. Ал Алатау қаласы жаңа фармацевтикалық кәсіпорындар шоғырланатын маңызды орталықтардың біріне айналуы мүмкін.

Қазақстан дәрілерінің экспорты 25%-ға артты

Отандық фармацевтикалық компаниялар шетел нарығындағы жұмысын да кеңейтіп келеді.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстаннан 58,3 млн доллардың фармацевтикалық өнімі экспортталған.

Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 25,1%-ға көп.

Соңғы бес жылда фармацевтикалық өнім экспортының жылдық ақшалай көлемі шамамен 26%-ға өсіп, 78,3 млн долларға жеткен.

Қазақстанда өндірілген дәрілер Ресейге, Қырғызстанға, Өзбекстанға, Моңғолияға, Молдоваға және Болгарияға жеткізіледі.

Ендігі бағыттардың бірі — Еуропа нарығы.

2026 жылы Шымкенттегі «Химфарм» зауыты GMP сертификатын алды. Бұл кәсіпорынның халықаралық талаптарға сәйкес өндіріс жүргізетінін растайтын маңызды құжаттардың бірі.

Сертификат Еуропалық одақ елдеріне экспортты кеңейтуге алғышарт жасайды.

Алайда GMP сертификатының болуы дәрілерді Еуропада бірден сатуға рұқсат бермейді. Ол үшін тиісті елдердің тіркеу және реттеу талаптарын орындау қажет.

Жоғары технологиялық өнімдер фармацевтикалық экспорттың 45%-ын құрады

Экспорт құрылымында да елеулі өзгеріс байқалады.

2026 жылдың алғашқы сегіз айында жоғары технологиялық фармацевтикалық өнімдердің экспорты 13,6 млн доллардан 26,4 млн долларға дейін өсті.

Яғни шетелге жеткізілген мұндай өнімдердің құны екі есеге жуық артқан.

Қазір жоғары технологиялық фармацевтикалық тауарлар саланың жалпы экспорттық түсімінің 45,3%-ын қамтамасыз етіп отыр.

Бұл отандық кәсіпорындардың сыртқы нарыққа шығаратын өнімдерінің құрылымы өзгеріп жатқанын көрсетеді.

Күрделі дәрілік препараттарды өндіру үшін заманауи технология, сапаны бақылау жүйесі және халықаралық стандарттарға сай өндірістік жағдай қажет.

Жаңа инвестициялық жобалар аясында осындай өндірістік мүмкіндіктерді кеңейту жоспарланып отыр.

Бірақ шетел нарығында орнығу үшін өндірісті ұлғайту жеткіліксіз. Кәсіпорындар дәрілерді тіркеу, сапаны растау, өнім түрлерін көбейту және жеткізілімнің тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелерін де шешуі керек.

Алматы экспортта көш бастап тұр, Астанада өсім 13 еседен асты

Қазақстанның фармацевтикалық экспорты өңірлер арасында біркелкі дамып жатқан жоқ.

Ең ірі экспорттаушы қала — Алматы.

2026 жылдың алғашқы сегіз айында мегаполистен шетелге 21,2 млн доллардың фармацевтикалық өнімі жөнелтілді.

Бұл елдің жалпы фармацевтикалық экспортынан түсетін табыстың үштен бірінен астамын құрайды.

Ал ең жоғары өсім Астанада тіркелді.

Бір жыл ішінде елордадан экспортталған фармацевтикалық өнімдердің құны 1,1 млн доллардан 14,7 млн долларға дейін өскен.

Яғни көрсеткіш 13 еседен астам ұлғайды.

Осы уақытта Қарағанды облысында фармацевтикалық өнім экспорты айтарлықтай қысқарған.

Шымкентте де төмендеу байқалды. Қаланың фармацевтикалық экспорты 13,6%-ға азайды.

Демек, ел бойынша экспорт өскенімен, оның нәтижесі өңірлерге әртүрлі әсер етіп отыр.

Бір қалалар сыртқы нарыққа жеткізілімін еселеп арттырса, басқаларында экспорт көлемі төмендеген.

Сондықтан жаңа зауыттардың салынуы шетелге сатылатын дәрі көлемі де бірден өседі дегенді білдірмейді. Өндірушілерге тұрақты сатып алушылар тауып, халықаралық нарықтағы бәсекеге бейімделу қажет.

Дәрі өндірісінің өсуі қазақстандықтарға не береді?

Отандық фармацевтикалық кәсіпорындардың көбеюі Қазақстанның импорттық дәрілерге тәуелділігін азайтуға ықпал етуі мүмкін.

Әсіресе жаңа зауыттарда бұрын шетелден әкелінген препараттарды шығару жолға қойылса, ішкі нарықтағы жеткізілім көздері көбейеді.

Бірақ тұрғындар үшін өндірілген дәрілердің жалпы құнынан гөрі нақты препараттардың дәріханалар мен ауруханаларда болуы, сапасы және бағасы маңызды.

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, соңғы жылдары отандық және импорттық дәрілерге мемлекеттік бақылау күшейтілген.

Оның ішінде өнімдерді жоспардан тыс тексеру, заңбұзушылықтарға жедел әрекет ету және өрескел талап бұзылған жағдайда лицензияларды қайтарып алу тетіктері бар.

Өндірушілер үшін GMP стандарттарына сәйкестік мемлекеттік сатып алуларға қатысу және халықаралық нарықтарға шығу кезінде маңызды талаптардың бірі болып саналады.

Сонымен бірге дәрі өндірісінің артуы дәріханалардағы баға міндетті түрде төмендейді дегенді білдірмейді.

Препараттардың құнына сатып алу жүйесі, тасымалдау шығындары, нарықтағы бәсеке және басқа да факторлар әсер етеді.

Сондықтан 862 млн долларлық инвестициялық келісімдердің нақты нәтижесі жаңа зауыттардың қанша дәрі шығарғанымен ғана емес, сол препараттардың қазақстандық пациенттерге қаншалықты қолжетімді болғанымен де бағаланбақ.

Ал әзірге сыртқы нарықтағы ең назар аударарлық көрсеткіштердің бірі Астанаға тиесілі. Сегіз айда елорданың фармацевтикалық экспорты 13 еседен астам ұлғайғанымен, бірқатар дәстүрлі өнеркәсіп орталықтарында керісінше төмендеу тіркелді.

Бұған дейін біз Қазақстанда дәрі-дәрмек өндірісінің 2026 жылдың алғашқы бес айында 40%-ға жуық өскені туралы жазған едік. Тоғыз айдың қорытындысы саланың өсімі жалғасқанын, алайда оның қарқыны өзгергенін көрсетіп отыр.