Қазақстан банктерін ауқымды кибержаттығулар күтіп тұр. Қаржы ұйымдары кибершабуылды дер кезінде анықтап, оның салдарын жоя алатынын және маңызды ақпараттық жүйелердің жұмысын қалпына келтіруге дайын екенін іс жүзінде дәлелдеуі тиіс. 2027 жылы мұндай тексерулермен еліміздегі барлық екінші деңгейлі банкті қамту жоспарланып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл талаптар Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) бекіткен жаңа ережелерде қарастырылған. Ведомствоның мәліметінше, тиісті №151 қаулы 2026 жылғы 30 қазанда қабылданған.
Жаңа тәртіп банктердің киберқауіпсіздігін бағалау тәсілін өзгертеді. Енді қаржы ұйымдарында қорғаныс жүйелері мен қажетті құжаттардың болуы ғана жеткіліксіз. Қызметкерлердің нақты кибершабуыл жағдайында қаншалықты жылдам әрі тиімді әрекет ететіні де тексеріледі.
Үш банкке жасалған кибершабуыл имитациясы қалай аяқталды?
Жаңа тәсіл тәжірибе жүзінде сынақтан өтіп үлгерді. Агенттік үш екінші деңгейлі банктің қатысуымен пилоттық кибержаттығулар өткізді.
Жаттығу барысында зиянды шифрлау бағдарламасы банктің аса маңызды ақпараттық ресурсына зақым келтірген жағдай модельденді. Осыдан кейін мамандар жүйені резервтік көшірмеден арнайы сынақ алаңында қалпына келтіруге тиіс болды.
Үш банк те тапсырманы сәтті орындады.
Реттеушінің мәліметінше, қалпына келтірілген жүйелердің жұмысқа қабілеттілігі расталып, қалпына келтіру уақыты бойынша белгіленген мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізілген.
Дегенмен үш банктің сынақтан сәтті өтуі бүкіл банк секторының осындай қауіпке толық дайын екенін білдірмейді. Сондықтан келесі жылы киберқауіпсіздік деңгейін бағалау барлық екінші деңгейлі банкті қамтымақ.
Мобильді банкинг, төлем жүйелері мен клиенттер деректері тексеріледі
Жаңа ережелер киберқауіпсіздік деңгейін бағалаудың үш түрін қарастырады.
Құжаттамалық тексеру. Банктің ішкі нұсқаулықтары, ақпараттық қауіпсіздік жоспарлары және киберинциденттерге әрекет ету тәртібі бағаланады. Мамандар қаржы ұйымының төтенше жағдайға қаншалықты дайындалғанын анықтайды.
Функционалдық жаттығулар. Қызметкерлер мен бөлімшелердің дағдарыс кезінде бірлесіп әрекет ету қабілеті тексеріледі. Мұнда жауапты мамандардың өзара үйлесімді жұмысына басымдық беріледі.
Техникалық имитациялық жаттығулар. Киберқауіптер модельденіп, банктің шабуылды анықтау, оған қарсы әрекет ету және маңызды жүйелерді қалпына келтіру мүмкіндіктері сыналады.
Таңдалған сценарийге қарай мобильді қосымшалар, интернет-банкинг, төлем жүйелері, клиенттердің деректер базасы және басқа да маңызды цифрлық сервистер қамтылуы мүмкін.
Бұл ретте клиенттердің күнделікті банк операцияларына кедергі келтірілмеуге тиіс. Техникалық жаттығулар жұмыс істеп тұрған ақпараттық жүйелерден бөлек, арнайы бақыланатын сынақ ортасында өткізіледі.
Банктің шабуылға қанша уақытта жауап бергені есепке алынады
Кибершабуылдан кейін жүйені қалпына келтірудің өзі жеткіліксіз болады.
Жаттығу барысында банктің қауіп-қатерді қаншалықты жылдам анықтағаны, оның салдарын жою үшін қандай шаралар қабылдағаны және жүйені қалпына келтіруге қанша уақыт жұмсағаны бағаланады.
Сондай-ақ бөлімшелер арасындағы өзара іс-қимыл, белгіленген рәсімдердің сақталуы және басшылық пен реттеуші органға ақпараттың уақтылы жеткізілуі тексеріледі.
Дағдарыс кезінде қабылданған басқарушылық шешімдердің негізділігі де назардан тыс қалмайды.
Демек кибершабуылға дайындық тек IT-мамандардың жұмысына байланысты емес. Жаттығуларға ұйымдастырушылық шешім қабылдайтын басшылар мен жауапты бөлімшелер де тартылады.
Ал тексеру сценарийлері өзекті киберқауіптерді, технологиялық өзгерістерді және алдыңғы жаттығулардың нәтижелерін ескере отырып әзірленеді.
Банктер жыл сайын кибержаттығу өткізуге міндеттеледі
Жаңа ережелерге сәйкес, қаржы ұйымдары киберқауіпсіздік жағдайын бағалау шараларын күнтізбелік жылда кемінде бір рет өткізуі тиіс.
Әрбір тексеру төрт кезеңнен тұрады: жоспарлау, дайындық, өткізу және нәтижелерді талдау.
Жаттығу аяқталғаннан кейін қаржы ұйымы Агенттікке есеп ұсынуы қажет. Құжатта анықталған кемшіліктер, киберинцидентке әрекет ету көрсеткіштері, түзету шаралары және оларды орындау мерзімдері көрсетіледі.
Бірақ кемшіліктерді қағаз жүзінде түзету жеткіліксіз.
Банктер қабылданған шаралардың тиімділігін қайта тексеру арқылы растауға тиіс. Бұл анықталған осал тұстардың шынымен жойылғанын бағалауға мүмкіндік береді.
Агенттік жаттығуларға бақылаушы ретінде қатыса алады. Сонымен қатар бірлесіп ұйымдастырылатын іс-шараларда реттеуші қосымша ұйымдастырушы рөлін де атқара алады.
Алынған нәтижелер қаржы секторындағы жүйелік тәуекелдерді анықтау және қадағалау тәсілдерін жетілдіру үшін пайдаланылады.
Бұл өзгерістер банк клиенттеріне қалай әсер етеді?
Қарапайым клиенттер үшін жаңа тексерулер қосымша міндеттемелер жүктемейді.
Алайда олардың нәтижесі банк қызметтерінің тұрақтылығына тікелей қатысты.
Егер кибершабуыл төлем жүйесінің немесе интернет-банкингтің жұмысын бұзса, банктің қауіп-қатерді анықтау және жүйені қалпына келтіру жылдамдығы клиенттердің қызметтерді қайта пайдалана алуына әсер етеді.
Әсіресе ақпаратты шифрлап, жүйеге қолжетімділікті шектейтін зиянды бағдарламаларға қарсы дайындық маңызды.
Өйткені резервтік көшірменің болуы ақпараттық жүйені белгіленген мерзімде қалпына келтіруге болатынына өздігінен кепілдік бермейді. Мұны нақты жаттығу арқылы тексеру қажет.
Бұған дейін біз Қазақстан банктеріне қойылатын киберқауіпсіздік талаптарының күшейтілгені туралы жазған едік. 2026 жылғы 12 шілдеден бастап қаржы нарығына қатысушылар үшін ақпараттық қауіпсіздікке қатысты ең төменгі міндетті талаптар қолданылады. Олар кибертәуекелдерді басқару мен ақпараттық жүйелердің қорғалу деңгейін тексеруді де қамтиды.
Жаңа кибержаттығулар осы талаптарды іс жүзінде тексеруге бағытталған.
Тиісті құжаттың жобасымен Агенттіктің ресми сайтында танысуға болады.
Реттеушінің мәліметінше, кибержаттығулардың негізгі мақсаты банктерді оқу-жаттығу кезіндегі қателіктері үшін жазалау емес. Басты міндет — осал тұстарды анықтап, қаржы ұйымдарының нақты кибершабуылдарға дайындығын арттыру.
2027 жылы бұл дайындық Қазақстандағы барлық екінші деңгейлі банкте тексерілмек. Бағалау кезінде банктің шабуылға төтеп беру қабілетімен қатар, күрделі ақаудан кейін маңызды ақпараттық жүйелердің жұмысын қаншалықты жылдам қалпына келтіре алатыны да ескеріледі.
