Қазақстандықтар өз азаматтығынан барған сайын сирек бас тартып жатыр. 2019 жылмен салыстырғанда азаматтықтан шығу туралы өтініштер саны шамамен 40 есе азайған. Ал Қазақстан азаматтығын алуға қызығушылық артып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл үрдіске журналист әрі блогер Сырым Иткулов назар аударды. Ол Instagram парақшасында 2019 және 2026 жылдардағы көрсеткіштерді салыстырып, қазақстандықтардың ел паспортына деген көзқарасы өзгергенін жазды.
«Қазақстандықтар көк паспортын бұрынғыдан да берік ұстай бастады. ҚР азаматтығынан бас тартатындар азайып келеді», — деп жазды Иткулов.
1700-ден 43-ке дейін: азаматтықтан бас тартушылар қалай азайды?
2019 жылы Қазақстанда азаматтықтан шығу туралы 1700 өтініш тіркелген. Ал 2026 жылғы көрсеткіш небәрі 43 өтінішті құрады.
Айырмашылық шамамен 40 есе. Оның үстіне бұл өзгеріс бір жылдың ішінде болған жоқ. Өтініштер саны бірнеше жыл қатарынан төмендеп келген.
Ақорданың ресми мәліметіне сәйкес, азаматтықтан шығу туралы өтініштер саны мынадай болған:
- 2019 жылы — 1700;
- 2020 жылы — 944;
- 2021 жылы — 123;
- 2022 жылы — 114;
- 2023 жылы — 107;
- 2024 жылы — 77;
- 2025 жылы — 68;
- 2026 жылы — 43.
Ең үлкен өзгеріс 2020 және 2021 жылдардың арасында байқалды. Осы кезеңде өтініштер саны 944-тен 123-ке дейін қысқарған.
Кейінгі жылдары да төмендеу жалғасты, бірақ қарқыны біршама баяулады.
Дегенмен бұл көрсеткіштер азаматтықтан шығу туралы өтініштерге ғана қатысты. Олар басқа елдің азаматтығын алуына байланысты Қазақстан азаматтығынан айырылған адамдардың барлығын қамтымайды.
Алты айда 9500-ден астам адам Қазақстан азаматтығын алды
Біреулер Қазақстан азаматтығынан шығуға өтініш беріп жатқанда, енді біреулер еліміздің паспортын алып жатыр.
Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, 2026 жылдың алғашқы алты айында 9522 адам Қазақстан азаматтығын алған.
Олардың 279-ы Президент жарлықтары негізінде азаматтыққа қабылданған. Тағы 9243 адам жеңілдетілген тәртіппен Қазақстан азаматы атанды.
Жеңілдетілген тәртіппен азаматтық алғандардың басым бөлігі — қандастар. Олардың саны 7518 адамға жеткен.
Бұдан бөлек, 972 адам Қазақстан, Беларусь, Қырғызстан және Ресей арасындағы келісім негізінде азаматтық алған. Ал 710 адам тұрмыстағы әйелдердің азаматтығы туралы конвенция аясында Қазақстан азаматы атанды.
Бұл сандар Қазақстан азаматтығын кімдердің алып жатқанын да көрсетеді. Жаңа азаматтардың едәуір бөлігін тарихи отанына оралған қандастар құрайды.
Сондықтан азаматтық алғандардың жалпы санын шетелдік инвесторлар мен білікті мамандардың Қазақстанға жаппай көшіп келуімен тікелей байланыстыру дұрыс болмайды.
Сырым Иткулов өз жазбасында Қазақстан азаматтығын алғысы келетіндер саны алты есе өскенін де мәлімдеді. Алайда мұндай өсімді нақты бағалау үшін алдыңғы жылдардың сәйкес кезеңдерімен салыстырылған деректер қажет.
Қазақстан паспортымен 80-ге жуық елге визасыз баруға болады
Блогер қазақстандық паспорттың халықаралық мүмкіндіктеріне де тоқталды.
«Біздің паспортпен 80 елге визасыз баруға болады. Іс жүзінде Орталық Азиядағы ең мықты паспорт біздікі», — деп жазды Иткулов.
Қазақстандық паспорттың шамамен 80 елге визасыз сапар жасауға мүмкіндік беретіні ресми мәлімдемелерде де айтылып жүр.
2026 жылғы 5 қарашада Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссия отырысында Қазақстанның вице-президенті Ерлан Қарин де халықаралық индекстерге сүйене отырып, қазақстандық паспортты өңірдегі ең ықпалды паспорт деп атады.
Визасыз сапардың қарапайым азаматтар үшін нақты артықшылықтары бар. Ол туристік саяхаттарды, шетелдегі іскерлік кездесулерді және халықаралық байланыстарды жеңілдетеді.
Дегенмен әр елдің кіру талаптары әртүрлі. Сондықтан визасыз бағыттардың өзінде сапар алдында қолданыстағы ережелерді тексерген жөн.
Сырым Иткулов қазақстандық паспорттың халықаралық мүмкіндіктерінің кеңеюін Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың дипломатиялық қызметімен байланыстырды.
255 адам азаматтық алуға ұсынылды, 43 адамның өтініші қаралды
Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның соңғы отырысындағы шешімдер де назар аударарлық.
Ерлан Қариннің төрағалығымен өткен отырыста комиссия 255 адамды Қазақстан азаматтығына қабылдау жөнінде Президентке ұсыныс енгізу туралы шешім қабылдады.
Сонымен қатар азаматтықтан шығуға ниет білдірген 43 адамның өтінішін қанағаттандыру ұсынылды.
Яғни осы отырыста қаралған мәселелер бойынша азаматтық алуға ұсынылғандар саны азаматтықтан шығуға өтініш бергендерден шамамен алты есе көп.
Бірақ бұл бір отырыстың нәтижесі ғана. Оны елдегі азаматтық алу мен азаматтықтан айырылудың толық статистикасы ретінде қабылдауға болмайды.
Ақорданың хабарлауынша, Қазақстан азаматтығына шетелдік IT мамандары, кәсіпкерлер, инвесторлар, ғалымдар мен мәдениет қайраткерлері де қызығушылық танытып отыр.
Қазақстандықтар неге азаматтығынан сирек бас тарта бастады?
Билік өкілдері азаматтықтан шығу туралы өтініштердің азаюын мемлекетке деген сенімнің артуымен және елдің даму бағытына берілген оң бағамен байланыстырады.
Алайда статистика әр адамның азаматтығын сақтап қалу себебін ашып көрсетпейді. Мұндай шешімге отбасы жағдайы, тұрақты тұрғылықты жері, жұмысы және басқа да жеке жағдайлар әсер етуі мүмкін.
Сондықтан азаматтықтан шығу туралы өтініштердің азаюы елден көшіп кететін адамдар саны да дәл осындай қарқынмен қысқарды дегенді білдірмейді.
Мәселенің құқықтық жағы да бар. Қазақстан қос азаматтықты мойындамайды. Басқа мемлекеттің азаматтығын алу Қазақстан азаматтығынан айырылуға негіз болуы мүмкін.
Бұған дейін біз Шығыс Қазақстан облысында жүздеген адамның өзге елдің азаматтығын алғаны анықталғаны туралы жазған едік. Олардың кейбірі шетелдік паспорт алғаннан кейін де Қазақстан құжаттарын пайдалануды жалғастырған, соның ішінде әлеуметтік төлемдер алған жағдайлар болған.
Сол себепті 2026 жылы азаматтықтан шығуға қатысты 43 өтініштің қаралуы Қазақстан азаматтығынан айырылғандардың жалпы саны да 43 адам болды деген сөз емес.
Соған қарамастан, ресми деректердегі өзгеріс айқын көрінеді. 2019 жылы азаматтықтан шығу туралы 1700 өтініш түссе, 2025 жылы олардың саны 68-ге дейін азайған.
Ал 2026 жылы комиссия азаматтықтан шығуға қатысты небәрі 43 өтінішті қараған.
