Алматы ауасын ластайтын негізгі көз – автокөліктер. Алайда қаладағы смогтың пайда болуына тек көлік түтіні әсер етпейді. Көмір жағатын жеке үйлер, моншалар, кәуапханалар мен өндіріс орындары да атмосфераға зиянды заттар шығарады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Алматы қаласының Экология және қоршаған орта басқармасы хабарлады. Ведомство мәліметінше, қалада жыл сайын атмосфераға шамамен 189 мың тонна ластаушы зат таралады. Соның 113 мың тоннасы немесе 60 пайызы автокөліктердің үлесіне тиеді.
Ал қалған 40 пайызы басқа көздерден бөлінеді. Әсіресе қыста олардың ауа сапасына әсері күшейеді.
Алматы ауасын көліктерден басқа не ластайды?
Қаладағы зиянды шығарындылардың негізгі бөлігі жеңіл және жүк көліктерінен, автобустардан және басқа да автокөліктерден бөлінеді. Бірақ Алматының экологиялық мәселесі жолдағы қозғалыспен ғана шектелмейді.
Ауаны ластайтын басқа көздердің қатарында көмір мен отын жағатын жеке үйлер, өнеркәсіп кәсіпорындары, энергетика нысандары, моншалар және қатты немесе сұйық отын пайдаланатын қоғамдық тамақтану орындары бар.
Мамандар әсіресе кәуапханалар мен шағын бизнес нысандарына назар аударып отыр. Өйткені мұндай орындарда ас дайындау немесе ғимаратты жылыту үшін жағылатын отыннан атмосфераға ластаушы заттар бөлінеді.
Сондықтан жаңа экологиялық талаптар тек жүргізушілерге қатысты емес. Олар отын жағатын жабдықтарды пайдаланатын кәсіпкерлерге де әсер етеді.
Бұған дейін қала билігі де Алматыдағы зиянды шығарындылардың негізгі көздері туралы мәлімет жариялаған болатын. Олардың қатарында энергетика, өнеркәсіп, жеке тұрғын үйлер мен құрылыс нысандары аталған.
Неліктен Алматыда қыста смог күшейеді?
Қыс мезгілінде автокөліктердің түтініне көмір мен ағаш жағатын жеке үйлерден шығатын түтін қосылады. Оның үстіне Алматының географиялық орналасуы да ауаның тазаруына кедергі келтіреді.
Қала Іле Алатауының баурайында орналасқан. Қыста, әсіресе желсіз күндері, мұнда температуралық инверсия деп аталатын құбылыс жиі байқалады.
Қалыпты жағдайда жер бетінде қызған ауа жоғары көтеріліп, ластаушы заттардың таралуына көмектеседі. Ал инверсия кезінде жылы ауа қабаты суық ауаның үстінде орналасып, ауа массаларының тік бағытта араласуына кедергі жасайды.
Соның салдарынан көлік түтіні, пештен шыққан түтін және басқа да зиянды заттар жерге жақын ауа қабатында жиналады.
Сондықтан кейбір қысқы күндері шығарындылар көлемі күрт артпаса да, ауа сапасы айтарлықтай нашарлауы мүмкін.
Көмір жағатын үйлер мен кәсіпкерлерге жаңа талаптар қойылады
2025 жылғы 30 желтоқсанда Алматы қаласының мәслихаты Атмосфералық ауаны қорғаудың жаңа қағидаларын бекітті.
Құжатта ауаны ластайтын тұрақты көздерге бақылауды күшейту, газ тазарту жабдықтарын пайдалану және газ тартылған аудандарда қатты әрі сұйық отынды қолдануды шектеу қарастырылған.
Бұл талаптар монша, кәуапхана және жылыту жабдықтарын пайдаланатын өзге де кәсіпкерлер үшін өзекті.
Әсіресе табиғи газға қосылу мүмкіндігі бар аудандарда әлі күнге дейін көмір, отын немесе сұйық отын қолданатын нысандарға қатысты өзгерістер маңызды.
Жаңа экологиялық талаптар кезең-кезеңімен енгізіледі. Қағидалардың жекелеген ережелері кейінірек күшіне енеді.
Алматыдағы шығарындылардың 113 мың тоннасы көліктерден бөлінеді
Ауаны ластайтын басқа көздер көп болғанымен, автокөлік әлі де Алматыдағы ең ірі ластаушы болып отыр.
Қалалық Экология басқармасының бағалауынша, жыл сайынғы зиянды шығарындылардың шамамен 60 пайызы көлік құралдарына тиесілі.
Бұл көрсеткішті азайту үшін Алматыда автобус паркі жаңартылып, қоғамдық көлікке арналған арнайы жолақтар көбейтіліп жатыр.
Қала билігі қоғамдық көлікті жеке автокөлікке балама ретінде дамытуды көздейді.
Сонымен қатар көліктердің экологиялық көрсеткіштеріне бақылау күшейтілуде. Бұған дейін біз Алматыда техникалық байқау кезінде автокөлік шығарындыларына қойылатын талаптардың өзгергені туралы жазған едік.
Алматыдағы LEZ аймағына кіру әзірге тегін
Ауаның ластануын азайтуға бағытталған тағы бір бастама – шығарындылар деңгейі төмен аймақ, яғни LEZ жобасы.
Пилоттық жоба 2026 жылғы 28 сәуірде іске қосылды. Оның мақсаты – көлік құралдарына экологиялық бақылау жүргізу тетіктерін сынақтан өткізу және болашақ талаптарды енгізуге дайындық жасау.
2026 жылы LEZ аймағы тестілік режимде жұмыс істейді. Пилоттық кезеңде жобаға қатысу ерікті түрде жүзеге асырылады.
Әзірге аймаққа кіру үшін арнайы төлем алынбайды, айыппұл салынбайды және көлік қозғалысына шектеу қойылмайды.
Дегенмен бұл автокөліктердің техникалық жағдайы мен зиянды шығарындыларына қатысты қолданыстағы талаптар күшін жойды дегенді білдірмейді.
Біз бұған дейін Алматыдағы LEZ аймағының қалай жұмыс істейтіні және жүргізушілерге қандай талаптар қойылатыны туралы да хабарлаған болатынбыз.
Көлік түтіні жойылса да, 76 мың тонна шығарындылар қалады
Алматыдағы жылдық 189 мың тонна шығарындылардың шамамен 76 мың тоннасы автокөліктен басқа көздерге тиесілі.
Бұл – жалпы шығарындылар көлемінен көлік үлесін алып тастағанда шығатын есептік көрсеткіш. Яғни қала осы деңгейге жетті деген сөз емес.
Сондықтан Алматыдағы смогпен күрес тек автокөліктердің санын азайтумен немесе қоғамдық көлікті дамытумен шектелмейді.
Қала ауасына көмір жағатын үйлер, өнеркәсіп кәсіпорындары және отын пайдаланатын бизнес нысандары да әсер етеді.
Оған қоса, температуралық инверсия кезінде зиянды заттар ауада ұзақ сақталып, жер бетіне жақын қабатта шоғырланады.
Алматыдағы 189 мың тонна шығарындылардың 76 мың тоннасы көліктен тыс көздерге тиесілі. Демек, қаладағы ауа сапасын жақсарту үшін автокөліктермен қатар жылу өндіру және отын жағу жүйелерінен шығатын ластаушы заттарды да азайту қажет.
