Қазақстан ауруханалары көміртегі шығарындыларын есептей бастады. Астанадағы University Medical Center (UMC) мекемесіне қарасты үш клиниканың бір жылдағы тікелей және энергия тұтынуға байланысты жанама шығарындылары 21,8 мың тонна CO₂-ге жеткен. Енді медициналық мекемелер емдеу сапасын төмендетпей, қоршаған ортаға түсетін салмақты азайтудың жолдарын қарастырып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректер 5–6 қарашада Астанадағы Nazarbayev University қабырғасында өткен Планетарлық денсаулық және экологиялық тұрақты денсаулық сақтау жөніндегі II халықаралық конференцияда ұсынылды. Оған жеті елден 200-ден астам ғалым, дәрігер, мемлекеттік органдар мен халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты.
Астанадағы үш клиникадан 21,8 мың тонна CO₂: бұл қандай көрсеткіш?
Ауруханалар тәулік бойы жұмыс істейді. Электр қуаты, жылыту, желдету жүйелері, медициналық жабдықтар мен басқа да ресурстар үздіксіз пайдаланылады. Мұның бәрі науқастарды емдеу үшін қажет болғанымен, қоршаған ортаға да әсер етеді.
Халықаралық бағалаулар бойынша, әлемдегі парниктік газдар шығарындыларының шамамен 4–5 пайызы денсаулық сақтау саласына тиесілі.
Қазақстанда медициналық мекемелердің экологиялық әсерін жүйелі түрде бағалаудың нақты мысалдарының бірі University Medical Center тәжірибесі болды.
2025 жылы UMC жыл сайын бір миллионнан астам медициналық қызмет көрсететін үш клиниканың экологиялық ізін бағалады.
Нәтижесінде тікелей және энергия тұтынуға байланысты жанама шығарындылар көлемі 21,8 мың тонна CO₂ болғаны анықталды.
Бұл Қазақстанның бүкіл денсаулық сақтау жүйесіне қатысты көрсеткіш емес. Дегенмен бір ғана медициналық ұйымның қызметі қаншалықты ауқымды экологиялық жүктеме тудыруы мүмкін екенін көрсетеді.
Осы есептің негізінде UMC 2026–2028 жылдарға арналған үш жылдық UMC Go Green тұрақты даму бағдарламасын әзірледі.
1 100-ден астам терезе ауыстырылды, жарықтандырудың 97 пайызы жаңартылды
Экологиялық өзгерістер ең алдымен клиникалардың күнделікті жұмысынан басталған.
UMC мәліметінше, медициналық мекемелердегі үй-жайлардың 97 пайызы энергия үнемдейтін жарықтандыру жүйесіне көшірілген. Сонымен қатар 1 100-ден астам терезе ауыстырылып, жылу оқшаулауы жақсартылған.
Бұл шаралар энергия тұтынуды азайтуға бағытталған.
Ауруханалар үшін мұндай шешімдердің маңызы ерекше. Өйткені палаталарда қажетті температураны сақтау, операциялық бөлмелерді желдету және медициналық жабдықтардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету көп энергияны қажет етеді.
Қалдықтарды басқару тәсілі де өзгеріп жатыр.
Бір жыл ішінде 19,3 мың пластик бөтелке мен алюминий құты қайта өңдеуге жіберілген. Ал 650-ге жуық қызметкер экологиялық тәжірибелер бойынша оқудан өткен.
Клиникаларда қағаз тұтынуды азайту мақсатында электрондық құжат айналымы да дамытылып жатыр.
Алайда аталған шаралар энергия шығындарын немесе парниктік газдар шығарындыларын нақты қаншаға қысқартқаны туралы деректер әзірге жарияланған жоқ.
Операция кезінде де шығарындыларды азайтуға болады
UMC қолға алған өзгерістер тек жарықтандыру мен қалдықтарды сұрыптаумен шектелмейді. Экологиялық тәсілдер операциялық бөлмелерге де енгізіліп жатыр.
Медициналық орталық операция барысында қолданылатын материалдарды, энергияны және басқа ресурстарды ұтымды пайдалануға басымдық беруде.
Соның бірі — төмен ағынды анестезия.
Бұл әдіс ингаляциялық анестетиктердің шығынын азайтып, оларды қолдануға байланысты парниктік газдар шығарындыларын қысқартуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар клиникаларда көктамырішілік анестезияны кеңінен қолдану мүмкіндігі қарастырылып жатыр.
Бірақ мұндай тәсіл тек медициналық тұрғыдан орынды және науқас үшін қауіпсіз болған жағдайда ғана қолданылуы тиіс.
Демек, экологиялық тиімділікке қол жеткізу үшін емдеу сапасы мен пациент қауіпсіздігіне нұқсан келмеуі керек.
200 кВт-тан астам күн панелі: UMC қандай өзгерістер жоспарлап отыр?
UMC Go Green бағдарламасының келесі кезеңі клиникалардың энергетикалық инфрақұрылымын жаңартуды көздейді.
Медициналық орталық жалпы қуаты 200 кВт-тан асатын күн панельдерін орнатуды жоспарлап отыр.
Бұдан бөлек, кір жуу бөлімшесінің жабдықтарын жаңғырту және жеткізушілерді таңдағанда экологиялық талаптарды ескеру қарастырылған.
Соңғы бастама медициналық ұйымдарға тауарлар мен қызметтер ұсынатын компанияларға да қатысты.
Егер экологиялық өлшемдер сатып алу үдерісіне енгізілсе, жеткізушілер өз ұсыныстарын дайындағанда қосымша талаптарды ескеруге мәжбүр болады. Алайда мұндай талаптардың нақты мазмұны әзірге жарияланған жоқ.
UMC басқарма төрағасының орынбасары Әйгерім Әбдіоразова ұйымның мақсаты жекелеген экологиялық іс-шаралар өткізумен шектелмейтінін айтты.
«Біздің міндетіміз — жекелеген экологиялық акцияларды өткізумен ғана шектелмей, аурухананы басқару тәсілінің өзін өзгерту. Біз сапалы медициналық көмек, ресурстарға ұқыпты қарау және экономикалық тиімділік бір-бірімен үйлесе алатынын көрсеткіміз келеді», — деді Әйгерім Әбдіоразова.
Ауаның ластануы, аптап ыстық және су тапшылығы денсаулыққа қалай әсер етеді?
Ауруханалардың экологиялық ізі халықаралық конференцияда талқыланған мәселелердің бір бөлігі ғана болды.
Ғалымдар мен дәрігерлер климаттың өзгеруі адам денсаулығына тікелей қандай қауіп төндіретініне де назар аударды.
Ауаның ластануы тыныс алу жолдары мен жүрек-қантамыр ауруларының қаупін арттырады.
Аптап ыстық адам ағзасына қосымша салмақ түсіреді. Ал таза ауызсудың тапшылығы санитариялық жағдайды нашарлатып, жұқпалы аурулардың таралу қаупін күшейтеді.
Орталық Азия үшін бұл мәселелердің өзектілігі жоғары. Өңірде экологиялық жағдай, су ресурстарының қолжетімділігі және денсаулық сақтау жүйесінің климаттық өзгерістерге бейімделуі өзара тығыз байланысты.
Nazarbayev University вице-президенті Хак Хуэй Нг мұндай сын-қатерлерді тек медицина саласының күшімен шешу мүмкін емес екенін айтты.
«Климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның тозуы, ауаның ластануы және су ресурстарының тапшылығы тек медицинаның күшімен шешілмейді. Бұл мәселелер әртүрлі ғылыми салалардың, мекемелер мен мемлекеттердің бірлескен жұмысын талап етеді. Біз медициналық мамандарды даярлау, ғылыми зерттеулер жүргізу және медициналық көмек көрсету тәсілдерін де қайта қарауымыз қажет. Денсаулық сақтаудың болашағы ауруларды қаншалықты тиімді емдейтінімізге ғана емес, адам денсаулығын әуел бастан айқындайтын жағдайларға қаншалықты нәтижелі ықпал ете алатынымызға да байланысты», — деді Хак Хуэй Нг.
Климаттық өзгерістердің салдары медицинамен шектелмейді. Бұған дейін біз Қазақстанның су ресурстарын басқару жүйесіндегі өзгерістер мен климаттық қауіптерге қарсы қабылданып жатқан шаралар туралы жазған едік.
Жеті елдің ғалымдары Орталық Азиядағы экологиялық қауіптерді талқылады
«Орталық Азиядағы планетарлық денсаулық іс жүзінде» тақырыбындағы конференцияға Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Испания, Жапония, Сингапур және Ұлыбританиядан мамандар қатысты.
Басты назар климат, қоршаған орта және адам денсаулығы арасындағы байланысты зерттеуге, сондай-ақ ғылыми нәтижелерді медициналық тәжірибеде пайдалануға аударылды.
Сингапур ұлттық университетінің Ён Лу Лин медицина мектебіне қарасты Тұрақты медицина орталығының директоры, профессор Ник Уоттс (Nick Watts) денсаулық сақтау жүйесін экологиялық тұрғыдан жаңғырту тәсілдерін таныстырды.
Оның жұмысы тұрақты даму қағидаттарын медициналық тәжірибеге және денсаулық сақтау ұйымдарының қызметіне енгізуге бағытталған.
Испаниялық зерттеуші Рафаэль Марсе (Rafael Marcé) Global Lake Ecological Observatory Network (GLEON) халықаралық ғылыми желісінің тәжірибесімен бөлісті.
Бұл желі жиырма жылдан бері көл экожүйелеріндегі экологиялық үдерістерді зерттеу үшін ғалымдарды, ғылыми деректер мен сараптамалық әлеуетті біріктіріп келеді.
Жапониядағы Institute of Science Tokyo профессоры Нобутоши Нава (Nobutoshi Nawa) Орталық Азияда планетарлық денсаулық мәселелері бойынша ғылыми-зерттеу және саясат алаңын қалыптастыру тақырыбын көтерді.
Ол Қырғызстандағы ауаның ластануын зерттейтін SATREPS жобасына тоқталды. Ғылыми нәтижелерді өңірлік саясатты әзірлеуде пайдалану мүмкіндігі де талқыланды.
Ал Испанияның отбасылық және қауымдық медицина қоғамындағы (semFYC) планетарлық денсаулық бағдарламасының өкілі Мириам Наварро Бельтра (Miriam Navarro Beltrá) экологиялық қағидаттарды алғашқы медициналық-санитариялық көмек жүйесіне енгізу тәжірибесін таныстырды.
Баяндамалардың ортақ бағыты айқын: қоршаған орта мен адам денсаулығына қатысты мәселелерді шешу үшін медицина, экология, ғылыми зерттеулер және мемлекеттік саясат арасындағы байланысты күшейту қажет.
Қазақстан ауруханаларына бірыңғай экологиялық стандарт не үшін қажет?
UMC тәжірибесі медициналық ұйымдардың өз шығарындыларын есептеп, оларды азайтуға бағытталған нақты бағдарламалар әзірлей алатынын көрсетіп отыр.
Алайда мұндай тәжірибені бүкіл денсаулық сақтау жүйесіне тарату үшін бірқатар мәселені шешу қажет.
Соның бірі — медициналық мекемелердің көміртегі ізін бағалайтын бірыңғай ұлттық стандарттардың қажеттілігі.
Мұндай әдістеме болмаса, ауруханалардың экологиялық көрсеткіштерін өзара салыстыру қиынға соғады.
Қай медициналық ұйым энергияны тиімді пайдаланып отырғанын, қай жерде шығындарды азайтуға болатынын және қандай технологияларды кеңінен енгізу керектігін анықтау үшін ортақ есептеу тәсілі қажет.
Тағы бір мәселе — қалдықтарды қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту.
Медициналық мекемелер қалдықтарды сұрыптағанымен, оларды қауіпсіз жинау, тасымалдау және қайта өңдеу жүйесі қатар дамуы тиіс.
Сонымен бірге экологиялық тұрақтылық қағидаттарын денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатқа енгізу қажеттігі айтылды.
Бұл бағыттағы өзгерістер ауруханалардың энергия тұтынуына, медициналық жабдықтарды сатып алуына, қалдықтарды басқаруына және клиникалық жұмысты ұйымдастыруына әсер етуі мүмкін.
Қазақстан үшін су қауіпсіздігі де осы мәселелермен тығыз байланысты. Бұған дейін елімізде су тапшылығына қарсы жасанды интеллект пен спутниктік бақылау технологияларын қолдану жоспарлары туралы хабарлаған болатынбыз.
UMC қазірдің өзінде 2025 жылғы экологиялық көрсеткіштерін есептеп, 2026–2028 жылдарға арналған жұмыс жоспарын әзірледі.
Ендігі шешуші мәселе — қабылданған шаралардың нақты нәтижесі.
Бастапқы көрсеткіш белгілі: үш клиникадан 21,8 мың тонна CO₂. Алдағы жылдары осы көлемді қаншалықты азайтуға болатыны және оған медициналық көмектің сапасын сақтай отырып қол жеткізу мүмкіндігі UMC Go Green бағдарламасының тиімділігін көрсетеді.
