Қазақстандық дәмдеуіштер көрші елдердің нарығын бағындырып жатыр. Елде дәмдеуіш өндірісі күрт өсіп, экспорт көлемі 5 миллион долларға жақындады. Отандық брендтер Орталық Азия нарығында белсенділік таныта бастады. Алайда бұл жетістіктің екінші жағы да бар: Қазақстан дәмдеуіштер мен тұздықтарды сыртқа сатқаннан гөрі, шетелден сатып алуға шамамен он есе көп қаржы жұмсайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенген Energyprom.kz ақпараттық-талдау порталы хабарлады. 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларындағы көрсеткіштер Қазақстандағы дәмдеуіш нарығының қалай өзгеріп жатқанын және шетелдік жеткізушілердің неге әлі де басымдыққа ие екенін көрсетеді.
Қазақстанда дәмдеуіш өндірісі 81,3%-ға артты
2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандық кәсіпорындар шамамен 1,2 мың тонна аралас дәмдеуіш пен татымдық өндірді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 81,3%-ға көп.
Соңғы жылдары сала мұндай жоғары көрсеткішке жеткен емес.
Өндіріс екінші жыл қатарынан өсіп келеді. 2025 жылы өсім 47,7%-ды құраған. Дегенмен сол кездегі жоғары көрсеткішке 2024 жылғы өндіріс көлемінің төмен болуы да әсер еткен.
Қазір қазақстандық кәсіпорындар шетелден әкелінген дәмдеуіштерді қаптап сатумен ғана шектелмейді. Олар импорттық татымдықтарды жергілікті шикізатпен араластырып, өз өнімдерін шығара бастады.
Отандық шаруалар өсірген көкөністер мен көк шөптер де дәмдеуіш қоспаларының құрамына кіреді.
Кейбір компаниялар өндірістің толық циклін меңгеріп жатыр. Соның арқасында етке, балыққа, палауға және басқа да тағамдарға арналған дайын қоспаларды Қазақстанның өзінде өндіруге мүмкіндік туды.
Ал тұздықтар, оларды дайындауға арналған өнімдер мен аралас дәмдеуіштер кіретін кеңірек тауар санаты бойынша өндіріс көлемі қаңтар–тамыз айларында 43,1 мың тоннаға жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 12,5%-ға артық.
Қазақстан дәмдеуіш экспортынан 5 млн долларға жуық табыс тапты
Сыртқы саудадағы өзгеріс одан да айқын байқалады.
2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстан шетелге 5 миллион долларға жуық сомаға дәмдеуіштер, дайын тұздықтар, тұздық жасауға арналған өнімдер мен тағамның дәмін жақсартатын қоспалар экспорттады.
Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда экспорттан түскен түсім 87,3%-ға артқан.
Бұл өсім тек бағаның қымбаттауынан болған жоқ. Экспорттың нақты көлемі 63,6%-ға ұлғайып, шамамен 2,1 мың тоннаға жетті.
Демек, қазақстандық өндірушілер көрші елдерге бұрынғыдан әлдеқайда көп өнім сата бастаған.
Әсіресе Орталық Азия елдеріне жеткізілетін өнім көлемі қарқынды өсіп келеді. Өңір қазақстандық дәмдеуіштер мен тұздықтардың негізгі экспорттық нарығына айналды.
Тәжікстан қазақстандық дәмдеуіш сатып алудан Өзбекстанды басып озды
2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандық дәмдеуіштер мен тұздықтарды ең көп сатып алған ел Тәжікстан болды.
Бұл мемлекетке 568,7 тонна өнім жеткізілген. Яғни Қазақстан экспорттаған өнімнің төрттен бірінен астамы Тәжікстанға жөнелтілді.
Екінші орында Өзбекстан тұр. Көрші ел Қазақстаннан 502,4 тонна өнім сатып алған. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 2,4 есе көп.
Ірі сатып алушылар қатарында тағы екі мемлекет бар:
- Қырғызстан — 401 тонна.
- Түрікменстан — 201,5 тонна.
Осы төрт елдің өзі Қазақстаннан шамамен 1,7 мың тонна дәмдеуіш пен тұздық сатып алған.
Отандық кәсіпорындар үшін көрші мемлекеттердегі сұраныс жаңа өткізу нарығын қалыптастырып отыр. Дегенмен бұл бағытта да бәсеке жоғары. Қазақстандық өндірушілер өңірде бұрыннан орныққан ресейлік компаниялармен бәсекелесуге мәжбүр.
Қазақстан импортқа экспорттан он есе көп ақша жұмсайды
Отандық өндіріс қарқынды өскенімен, Қазақстан шетелдік дәмдеуіштер мен тұздықтарға тәуелділіктен әлі арыла қойған жоқ.
2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында осы санаттағы өнімдердің импорты 15,5 мың тоннаны құрады.
Ақшалай есептегенде шетелден жеткізілген өнімнің құны 48,7 миллион долларға жеткен. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 8,1%-ға көп.
Ал Қазақстанның осы кезеңдегі экспорты 5 миллион долларға да жетпеген.
Яғни ел шетелге дәмдеуіштер мен тұздықтар сатудан тапқан әр долларына шамамен он доллар көлемінде импорттық өнім сатып алады.
Мұнда тек құрғақ дәмдеуіштер емес, тұздықтар мен тағамдық қоспалар да қамтылған.
Бір қызығы, импорттың нақты көлемі бір жыл ішінде айтарлықтай өзгермеген. Соған қарамастан, шетелден әкелінген өнімдердің жалпы құны өскен. Бұл импорттық тауарлардың орташа бағасы қымбаттағанын көрсетеді.
Қазақстан әзірге барлық қажетті дәмдеуішті өз күшімен өндіре алмайды.
Өйткені тағам дайындауда қолданылатын көптеген татымдық өсімдіктер ел аумағында өсірілмейді. Сондықтан тіпті жергілікті өндірушілердің өзі кейбір шикізатты шетелден сатып алуға мәжбүр.
Ресей Қазақстанға импортталатын дәмдеуіштердің 73%-ын жеткізеді
Қазақстан нарығындағы ең ірі шетелдік жеткізуші — Ресей.
2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында елге импортталған дәмдеуіштер мен тұздықтардың 73%-ы Ресейдің үлесіне тиесілі болды.
Оның үстіне ресейлік өнім жеткізу көлемі бір жылда 14%-ға артқан.
Бұл қазақстандық өндіріс ұлғайып жатқанымен, Ресейдің ішкі нарықтағы ықпалы әлі де күшті екенін көрсетеді.
Ал басқа ірі жеткізушілердің көрсеткіштері төмендеген.
Қытайдан әкелінген өнім көлемі шамамен төрттен біріне қысқарды. Германиядан жеткізілім 45,3%-ға, Италиядан 6,5%-ға азайды.
Импорттың басым бөлігінің бір елге тәуелді болуы қазақстандық бизнес үшін белгілі бір тәуекел туғызады.
Ресейдегі тауар бағасы, тасымал құны немесе жеткізу шарттары өзгерсе, оның әсерін қазақстандық импорттаушылар мен тамақ өнеркәсібіндегі кәсіпорындар да сезінуі мүмкін.
Дәмдеуіш өндірушілердің салық төлемдері 27 есеге дейін өсті
Қазақстандағы дәмдеуіш бизнесінің кеңейіп жатқанын кәсіпорындардың бюджетке төлейтін салықтары да аңғартады.
Ең жоғары өсім көрсеткен компаниялардың бірі — ASYL spice center.
2021 жылдан 2025 жылға дейін кәсіпорынның салық аударымдары 27 есе артқан.
Royal Food компаниясында бұл көрсеткіш 15 есе, ал «Омега-Специи» ЖШС-де 14 есе өскен.
Аталған кәсіпорындар негізінен дәмдеуіштер мен татымдықтар өндіруге маманданған.
Ірі азық-түлік өндірушілерінің де салық төлемдері көбейген.
Мәселен, Eurasian Foods Corporation компаниясының салық аударымдары 14,7 миллиард теңгеге жеткен. Бұл 2021 жылғы көрсеткіштен шамамен алты есе көп.
Бірақ компания тек дәмдеуіш шығармайды. Оның өнімдері арасында тұздықтар, маринадтар, өсімдік майлары, ірімшік, жарма және макарон өнімдері де бар.
Сондықтан төленген салықтың барлығын дәмдеуіш өндірісінен түскен табыс деп есептеуге болмайды.
Салық төлемдерінің өсуі компания пайдасының дәл сондай қарқынмен артқанын да білдірмейді. Оған айналым көлемі, кәсіпорын қызметінің құрылымы және салық міндеттемелері әсер етеді.
Соған қарамастан, дәмдеуіш өндіруге маманданған компаниялардың көрсеткіштері бұл нарықтағы іскерлік белсенділіктің айтарлықтай артқанын аңғартады.
Қазақстан 2,1 мың тонна экспорттап, 15,5 мың тонна импорттады
Қазақстанның дәмдеуіш нарығында қарама-қайшы жағдай қалыптасқан.
Бір жағынан, аралас дәмдеуіш өндірісі бір жылда 80%-дан астам өсті. Экспорттан түскен түсім де екі есеге жуық артты.
Екінші жағынан, импорттың нақты көлемі азаймай отыр. Ал Ресей шетелден әкелінетін өнімнің төрттен үшіне жуығын жеткізуді жалғастыруда.
Отандық өндірушілер үшін бұл жағдай екі түрлі міндет жүктейді: көрші елдерге экспортты арттыру және Қазақстанның ішкі нарығында шетелдік брендтермен бәсекелесу.
Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан мен Түрікменстанда қазақстандық өнімдерге сұраныс өсіп келеді. Бірақ сыртқы нарықтағы жетістік әзірге импорт көлемінің елеулі қысқаруына алып келген жоқ.
Мұны сегіз айдың қорытындысы анық көрсетеді.
Қазақстан шетелге шамамен 2,1 мың тонна дәмдеуіш, тұздық және тағамдық қоспа сатса, сырттан 15,5 мың тонна осындай өнім сатып алған.
Демек, Қазақстан экспорттаған әр тонна дәмдеуіш пен тұздыққа шетелден әкелінген жеті тоннадан астам өнім сәйкес келеді.
