Автонесие алу оңай болмай тұр. Қазақстанда банктер автокредитке берілген өтінімдердің небәрі 17%-ын мақұлдайды. Соған қарамастан, автонесие нарығы өсіп келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Осындай жағдайда Ұлттық банк автокредиттеуге қатысты жеңілдіктердің мерзімін 2027 жылдың соңына дейін ұзартты.
Қазақстан Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктер арасында жүргізген сауалнамасына сәйкес, 2026 жылдың алғашқы алты айында қазақстандықтар автонесие алу үшін 2,7 миллионға жуық өтінім берген. Соның шамамен 450 мыңы ғана мақұлданған.
Демек, әрбір 100 өтінімнің шамамен 83-і оң шешімсіз қалған. Бұл халыққа берілетін кредиттердің негізгі түрлері арасындағы ең төмен көрсеткіш.
2,7 миллион өтінімнің неге әрбір алтыншысы ғана мақұлданған?
Қазақстандықтардың автокөлікті несиеге сатып алуға деген қызығушылығы жоғары күйінде қалып отыр.
2026 жылдың екінші тоқсанында автонесиеге өтінім бергендер саны бірінші тоқсанмен салыстырғанда 20%-ға артқан.
Бір өтінім бойынша сұралған орташа сома 7 миллион теңгеден асқан. Алайда сұраныстың өсуі мақұлданған кредиттер санының дәл сондай қарқынмен артуына әкелмеген.
Алты айдың қорытындысы бойынша банктер автонесие өтінімдерінің небәрі 16,9%-ын мақұлдаған.
Басқа кредит түрлерімен салыстырғанда айырмашылық айтарлықтай:
- Кепілсіз тұтынушылық кредиттер — 32,5%.
- Ипотекалық кредиттер — 28,1%.
- Кепілмен берілетін тұтынушылық кредиттер — 23,5%.
- Автонесиелер — 16,9%.
Яғни кепілсіз тұтынушылық кредиттің мақұлдану үлесі автонесиеге қарағанда екі есеге жуық жоғары.
Дегенмен банктердің қандай себеппен бас тартқаны туралы толық мәлімет жоқ. Сондықтан өтінімдердің қаншасы табыстың жеткіліксіздігінен, кредит тарихына байланысты немесе басқа талаптар бойынша мақұлданбағанын нақты айту мүмкін емес.
Автонесие көлемі 4,4 трлн теңгеге жетті
Банктер өтінімдердің басым бөлігін мақұлдамаса да, халықтың автонесие бойынша берешегі ұлғайып келеді.
2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Қазақстанның екінші деңгейлі банктеріндегі автонесие портфелі 4,4 трлн теңгеге жеткен.
Жыл басынан бері бұл көрсеткіш 8,5%-ға өсті.
Салыстыру үшін, осы кезеңде халыққа берілген кредиттердің жалпы портфелі 7,6%-ға ұлғайған.
Демек, автонесиелеу нарығы бөлшек кредиттеудің жалпы өсімінен жылдамырақ дамып жатыр.
Автонесиелердің халыққа берілген барлық кредиттер портфеліндегі үлесі 16,4%-ды құрады. Жыл басынан бері бұл көрсеткіш 0,2 пайыздық тармаққа артқан.
Алайда кредит портфелінің өсуі жаңа қарыз алушылар үшін автонесиенің қолжетімді бола түскенін білдірмейді.
Өтінімдердің мақұлдану статистикасы басқа жағдайды көрсетеді: автокөлік сатып алуға ниетті азаматтардың басым бөлігі банктен оң жауап ала алмай отыр.
Ұлттық банк автонесиеге қатысты жеңілдікті 2027 жылдың соңына дейін ұзартты
2026 жылғы 6 қарашада Қазақстан Ұлттық банкі автонесиелеудің жекелеген түрлері бойынша борыш жүктемесінің коэффициентіне қатысты қолданыстағы ерекшеліктердің мерзімін ұзарту туралы шешім қабылдады.
Бұл шешім ипотекалық және автомобиль кредиттері нарығындағы жағдайды талдау қорытындысы бойынша қабылданған.
Борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК) қарыз алушының ай сайынғы табысының қанша бөлігі кредит төлемдеріне жұмсалатынын көрсетеді.
Әдетте банктер бұл көрсеткішті клиенттің жаңа қарызды өтеу мүмкіндігін бағалау кезінде пайдаланады.
Алайда автонесиелердің кейбір түрлеріне БЖК бойынша белгіленген шектеуді міндетті түрде сақтау талабы қолданылмайды.
Ұлттық банк осы ерекшеліктердің қолданылу мерзімін 2027 жылғы 31 желтоқсанға дейін ұзартты.
Бұл белгілі бір талаптарға сай келетін азаматтарға автонесие берудің қолданыстағы тәртібін сақтауға мүмкіндік береді.
Бірақ жеңілдік банктің барлық өтінімді мақұлдауға міндетті екенін білдірмейді. Қаржы ұйымдары клиенттің төлем қабілетін тексеруді жалғастырады.
Қандай көліктерді БЖК шектеуінсіз несиеге алуға болады?
Ұлттық банк бекіткен ерекшеліктер автонесиенің барлық түріне бірдей қолданылмайды.
Жеңілдік үш санаттағы кредитке қатысты сақталады.
Біріншісі — жаңа автокөліктер.
Бұған бұрын пайдаланылмаған, Қазақстанда алғаш рет тіркелетін және кредит бойынша кепілге қойылатын автомобильдер жатады.
Екіншісі — бастапқы жарнасы кемінде 50% болатын қолданыстағы көліктер.
Мұндай жағдайда сатып алушы автомобиль құнының кемінде жартысын өз қаражатынан төлеуі тиіс. Көлік кредит бойынша кепілге қойылады.
Үшіншісі — шығарылғанына үш жыл толмаған қолданыстағы автомобильдер.
Бұл санаттағы көліктер үшін бастапқы жарна кемінде 30% болуы керек. Автомобиль де банкке кепіл ретінде ұсынылады.
Мысалы, құны 10 миллион теңге болатын автокөлікті алайық.
Егер бастапқы жарна 30% болса, сатып алушыға 3 миллион теңге қажет.
Ал 50% мөлшеріндегі бастапқы жарна талап етілсе, 5 миллион теңге жинауы керек.
Бұл сомалар БЖК талаптарынан босатылатын автонесиелердің шарттарын түсіндіруге арналған. Нақты кредит беру талаптары банкке байланысты өзгеруі мүмкін.
БЖК жеңілдігі автонесиенің міндетті түрде мақұлданатынын білдірмейді
Ұлттық банктің шешімі белгілі бір санаттағы автокөлік сатып алушылар үшін қолданыстағы жеңілдіктерді сақтап отыр.
Алайда БЖК шектеуінің қолданылмауы мен банктің кредит беруге келісуі екі бөлек мәселе.
Банк өтінімді өз талаптарына сәйкес бағалайды. Қарыз алушының төлем қабілеті мен басқа да көрсеткіштері ескеріледі.
2026 жылдың алғашқы жартыжылдығындағы статистика қолданыстағы жеңілдіктерге қарамастан, автонесие бойынша мақұлдау деңгейінің төмен екенін көрсетті.
Өтінімдердің тек 16,9%-ы оң шешім алған.
Дегенмен бас тартулардың басым бөлігі дәл борыш жүктемесінің коэффициентіне байланысты болды деп айтуға негіз жоқ. Ұлттық банктің сауалнамасында мұндай нақты мәлімет келтірілмеген.
2027 жылы Ұлттық банк кредит нарығын бақылауды жалғастырады
Реттеушінің шешімі борыш жүктемесіне қатысты бақылау толық тоқтайды дегенді білдірмейді.
Ұлттық банк 2027 жылы да кредит нарығындағы жағдайға мониторинг жүргізуді жоспарлап отыр.
Егер жекелеген сегменттерде жүйелік тәуекелдер күшейсе, қарыз алушылардың борыш жүктемесі мен қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерін ескере отырып, қосымша реттеу шаралары қабылдануы мүмкін.
Сондықтан автонесие нарығындағы қазіргі жеңілдіктер 2027 жылдың соңына дейін сақталғанымен, олардың одан әрі ұзартылатынына кепілдік жоқ.
Бұған дейін біз Қазақстанда Ұлттық банктің ипотека мен автонесие бойынша қандай жеңілдіктерді ұзартқаны туралы жазған болатынбыз.
Ал әзірге автокөлікті несиеге алғысы келетін қазақстандықтар үшін негізгі мәселе шешілген жоқ. Алты айда берілген 2,7 миллионға жуық өтінімнің шамамен 450 мыңы ғана мақұлданған.
Яғни автонесие бойынша жеңілдіктер тағы бір жылға ұзартылғанымен, банкке жүгінген әрбір алты адамның тек біреуі ғана оң шешім алып отыр.
