Қазақстанда тұрғын үйді міндетті сақтандыру енгізіледі: қанша төлейміз

Тұрғын үйді сақтандыру міндетті болмақ. Қазақстанда 2030 жылға дейін сақтандыру нарығын ауқымды реформалау жоспарланып отыр. Жаңа өзгерістер пәтер мен үй иелеріне, жүргізушілерге, кәсіпкерлерге және сақтандыру төлемін алатын азаматтарға қатысты болады, деп хабарлайды DKNews.kz.

2026 жылғы 30 қазанда Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банк бірлескен қаулымен сақтандыру нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасын бекітті. Құжат алты стратегиялық бағыт бойынша 18 бастаманы қамтиды.

Қазақстандықтар үшін ең елеулі жаңалықтардың бірі — тұрғын үйді табиғи апаттардан міндетті сақтандыру жүйесін енгізу жоспары.

Алайда жаңа талап бірден бүкіл елге таралмайды. Алдымен пилоттық жоба іске қосылып, кейін табиғи апат қаупі жоғары өңірлер қамтылады.

Тұрғын үйді сақтандыру қанша тұрады?

Жаңа жүйе тұрғын үй иелерін жер сілкінісі, су тасқыны, су басу және орман өрттерінің қаржылық зардаптарынан қорғауға бағытталған.

Сақтандыру жарнасын есептеу кезінде өңірдегі табиғи апат қаупін ескеру көзделіп отыр.

Бұған дейін талқыланған сақтандыру модельдерінде жылдық жарнаның бірнеше мың теңгеден 20 мың теңгеге дейінгі ықтимал мөлшері қарастырылған. Алайда бұл сомалар түпкілікті бекітілген тарифтер емес.

Жаңа полистің нақты бағасы, сақтандыру өтемінің шекті мөлшері және төлем жасау тәртібі тиісті нормативтік құжаттар қабылданғаннан кейін белгілі болады.

Мұнда тұрғын үй иелері үшін екі мәселе өзекті: жыл сайын қанша төлеу қажет және апат болған жағдайда сақтандыру компаниясы шығынның қандай бөлігін өтейді?

Өйткені сақтандыру өтемі бүлінген немесе қираған баспананың толық нарықтық құнын міндетті түрде жабады деген сөз емес.

Міндетті сақтандыру алдымен үш өңірде енгізіледі

Бағдарламада жаңа жүйені кезең-кезеңімен іске қосу көзделген.

Алдымен үш облыста пилоттық жоба жүргізіледі. Кейін сақтандыру жүйесін табиғи апат қаупіне ұшырауы мүмкін 16 облысқа кеңейту жоспарланған.

Мұндай тәсіл сақтандыру тарифтерін, тәуекелдерді бағалау және өтемақы төлеу тетіктерін тәжірибе жүзінде тексеруге мүмкіндік береді.

Дегенмен бағдарламаның бекітілуі азаматтар ертеңнен бастап міндетті түрде полис сатып алуы керек дегенді білдірмейді.

Тұрғын үйді міндетті сақтандыру әзірге қолданысқа енгізілген жоқ. Ол үшін заңнамалық өзгерістер қабылданып, жүйенің нақты шарттары белгіленуі тиіс.

Қазақстанда бұл мәселенің өзектілігі жоғары. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің бұрын жариялаған деректеріне сәйкес, елдегі тұрғын үй қорының небәрі 3,2%-ы табиғи апаттардан сақтандырылған.

Демек, үйлер мен пәтерлердің басым бөлігі мұндай сақтандыру қорғанысымен қамтылмаған.

Жер сілкінісі немесе ірі су тасқыны кезінде бұл азаматтардың едәуір қаржылық шығынға ұшырау қаупін арттырады.

Автосақтандыру тарифтері де өзгеруі мүмкін

Реформа көлік жүргізушілерін де айналып өтпейді.

Бағдарламада міндетті автосақтандыру тарифтерін есептеу тәртібін жетілдіру қарастырылған.

Негізгі бағыттардың бірі — жүргізушінің жеке тәуекелдерін ескеретін бағалау жүйесіне көшу.

Бұл ретте сақтандыру компаниялары тарифтердің қалай қалыптасатыны туралы ақпаратты ашық ұсынуы тиіс.

Жаңа тәсіл әр жүргізушінің сақтандыру құнын оның тәуекел деңгейіне қарай есептеуге мүмкіндік беруі мүмкін.

Сондай-ақ сақтандыру жағдайларын реттеу және азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіру жоспарланған.

Көлік иелері үшін басты мәселе — сақтандыру бағасының негізді болуы және жол-көлік оқиғасынан кейін келтірілген залалды өтеу рәсімінің түсінікті жүргізілуі.

Сақтандыру нарығы 3,9 трлн теңгеге жетті

Соңғы бес жылда Қазақстанның сақтандыру секторы айтарлықтай өскен.

Сақтандыру ұйымдарының активтері 1,8 трлн теңгеден 3,9 трлн теңгеге дейін ұлғайған. Яғни екі еседен астам өскен.

Сақтандыру сыйлықақылары 815 млрд теңгеден 1,9 трлн теңгеге жетіп, 2,4 есе артқан.

Ал сақтандыру төлемдерінің көлемі 127 млрд теңгеден 461 млрд теңгеге дейін көбейген. Бұл — 3,6 еселік өсім.

Соған қарамастан, сақтандырушылар активтерінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі әлі де төмен.

Нарықтағы қаражат көлемі артқанымен, сақтандыру қызметтері халықтың барлық тобына бірдей кең таралған жоқ.

Сондықтан жаңа бағдарлама сақтандыру өнімдерінің санын көбейтумен қатар, олардың қолжетімділігін арттыруға да бағытталған.

Медициналық сақтандыру мен зейнетақы аннуитеттері кеңейеді

Бағдарламада ерікті медициналық сақтандыруды дамытуға ерекше көңіл бөлінген.

Бұл жүйе міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруды (МӘМС) алмастырмайды. Керісінше, азаматтарға қосымша медициналық қызметтер алу мүмкіндігін ұсынуға бағытталады.

Мұндай сақтандыру өнімдері медициналық қызметтерді таңдау аясын кеңейтуі мүмкін.

Сонымен бірге қосымша зейнетақы табысын қалыптастыруға арналған жаңа құралдар әзірленбек.

Олардың қатарында кепілдендірілген, инвестицияға байланысты және гибридті зейнетақы аннуитеттері бар.

Бұл өнімдер азаматтарға тұрақты төлем мен инвестициялық мүмкіндіктердің әртүрлі үйлесімін таңдауға жағдай жасайды.

Алайда инвестициялық табысқа байланысты өнімдердің тәуекелі де әртүрлі болады. Сондықтан нақты шарттар мен кепілдіктердің мазмұны маңызды.

Сақтандыру полисін онлайн рәсімдеу жеңілдейді

Сақтандыру қызметтерін цифрландыру да бағдарламаның негізгі бағыттарының бірі саналады.

Ерікті сақтандыру шарттарын электронды түрде жасасу және сақтандыру жағдайларын онлайн реттеу мүмкіндіктері кеңейтіледі.

Бұл азаматтардың кеңсеге бармай-ақ құжат рәсімдеуіне, өтініш жіберуіне және сақтандыру жағдайына қатысты мәселелерді қашықтан шешуіне жағдай жасауы тиіс.

Сақтандыру маркетплейстерін дамыту да жоспарланған.

Мұндай платформаларда тұтынушылар әртүрлі компаниялардың ұсыныстарын салыстырып, өздеріне қолайлы өнімді таңдай алады.

Сақтандыру агенттері мен брокерлерінің жұмысына қойылатын талаптар да өзгереді.

Агенттерге бірнеше сақтандыру компаниясымен жұмыс істеу мүмкіндігін беру көзделген. Сонымен қатар олардың кәсіби даярлығы мен біліктілігін жыл сайын растауға қатысты талаптар күшейтіледі.

Ал делдалдардың алатын комиссиялық сыйақылары туралы ақпарат ашығырақ болуы тиіс.

Бұдан бөлек, Бірыңғай сақтандыру дерекқорының мүмкіндіктері кеңейтіледі. Жүйе сақтандыру шарттарын есепке алу, ақпарат алмасу және алаяқтықтың алдын алу үшін пайдаланылады.

Шағын бизнеске жаңа сақтандыру өнімдері ұсынылады

Бағдарлама кәсіпкерлердің қаржылық тәуекелдерін азайтуға да бағытталған.

Әсіресе шағын және орта бизнес үшін күтпеген шығындардан және қызметтің тоқтап қалуына әкелуі мүмкін жағдайлардан қорғайтын сақтандыру өнімдерін дамыту жоспарланып отыр.

Кейбір кәсіпкерлік тәуекелдер бойынша тұтынушылар алдындағы жауапкершілікті сақтандыру аясын кеңейту мүмкіндігі де қарастырылады.

Бұған қоса, Қазақстанда исламдық сақтандыруды дамыту көзделген.

Бағдарламада исламдық қаржыландыру қағидаттарына негізделген такафул жүйесі мен исламдық сақтандыру қызметтерін ұсынатын арнайы бағыттарды енгізу қарастырылған.

Бұл азаматтар мен кәсіпкерлердің сақтандыру өнімдерін таңдау мүмкіндігін кеңейтуге арналған.

Қазақстан нарығына шетелдік сақтандырушылар көбірек келуі мүмкін

Реформа сақтандыру нарығына жаңа қатысушыларды тартуды да көздейді.

Шетелдік сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының филиалдарын Қазақстанда ашу рәсімдерін жеңілдету жоспарланған.

Мұнда компаниялардың қаржылық тұрақтылығы, кредиттік рейтингі және қадағалау органдары арасындағы ақпарат алмасу мүмкіндігі негізгі талаптардың бірі болады.

Жоғары рейтингке ие сенімді ұйымдар үшін нарыққа кіру рәсімдерін оңайлату ұсынылып отыр.

Жаңа қатысушылардың келуі сақтандыру компаниялары арасындағы бәсекені күшейтіп, азаматтар мен бизнеске ұсынылатын өнім түрлерін көбейтуі мүмкін.

Сонымен бірге сақтандырушылардың қаржылық тұрақтылығына қойылатын талаптар жетілдіріледі.

Атап айтқанда, Solvency II қағидаттарына негізделген тәуекелге бағдарланған қадағалау жүйесін дамыту көзделген.

18 бастаманың 12-сі жаңа заң жобасына енгізіледі

Бағдарламаның негізгі бөлігі заңнамалық өзгерістер арқылы жүзеге асырылады.

18 стратегиялық бастаманың 12-сін «Сақтандыру нарығы туралы» жаңа заң жобасында қамту жоспарланып отыр.

Құжатты 2026 жылдың соңына дейін Қазақстан Республикасы Құрылтайының қарауына енгізу көзделген.

Заң қабылданып, тиісті нормалар күшіне енгенге дейін сақтандырудың қолданыстағы тәртібі сақталады.

Тұрғын үй иелері үшін ең өзекті мәселе әлі де ашық: міндетті сақтандырудың нақты бағасы қандай болады және табиғи апаттан зардап шеккен азамат қанша өтемақы ала алады?

Бұл сұрақтардың жауабы жаңа жүйенің заңнамалық талаптары мен сақтандыру шарттары бекітілген кезде нақтыланады.

Бұған дейін біз Қазақстанда тұрғын үйді табиғи апаттардан міндетті сақтандыру қалай ұсынылғанын және оның азаматтарға қандай шығын әкелуі мүмкін екенін жазған едік. Енді бұл бастама 2030 жылға дейінгі сақтандыру нарығын дамыту бағдарламасында бекітіліп, заңнамалық өзгерістер кезеңіне өтті.