Отбасының табысы бәрін шешпейді. Қазақстанда отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде мемлекет жылжымайтын мүлікті, автокөлікті, несиелерді, кәсіпкерлік қызметті және тұрмыстық жағдайды ескереді. Өйткені табысы бірдей екі отбасының нақты қаржылық мүмкіндіктері әртүрлі болуы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің түсіндіруінше, бұл мақсатта Отбасының цифрлық картасы қолданылады. Жүйе 6,2 миллион отбасы туралы мәліметті біріктіріп, 30-дан астам мемлекеттік ақпараттық жүйедегі деректерге сүйенеді.
Пәтер мен көліктің болуы отбасы ауқатты дегенді білдірмейді
Отбасының өз пәтері, автокөлігі немесе шағын жер телімі болуы мүмкін. Бірақ мұндай мүліктің болуы оның міндетті түрде ауқатты екенін көрсетпейді.
Отбасының цифрлық картасы бірнеше көрсеткішті қатар талдайды. Бағалау кезінде мүліктің бар-жоғы ғана емес, оның сипаттамалары, отбасының қаржылық жағдайы мен қолданыстағы міндеттемелері де ескеріледі.
Атап айтқанда, тұрғын үй, автокөлік, жер телімдері, коммерциялық жылжымайтын мүлік, кәсіпкерлікке қатысу және несиелік жүктеме назарға алынады.
Мәселен, отбасында автокөлік болса, бұл оның мүліктік жағдайын бағалау кезінде есепке алынады. Алайда жалғыз осы көрсеткіш отбасыны ауқаттылар қатарына жатқызуға негіз бола алмайды.
Дәл осындай тәсіл жылжымайтын мүлік пен бизнеске де қатысты қолданылады. Қорытынды баға бір ғана көрсеткішке емес, отбасының жалпы әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты қалыптасады.
Табысы бірдей отбасылардың тұрмыс деңгейі әртүрлі болуы мүмкін
Бағалаудың екінші бағыты отбасы құрамына және өмірлік жағдайларға қатысты.
Мысалы, екі отбасының ай сайынғы жиынтық табысы бірдей делік. Бірінші отбасында ата-ананың екеуі де жұмыс істейді. Ал екіншісінде бүкіл отбасының қажеттілігін бір адам қамтамасыз етеді.
Түсетін ақша көлемі бірдей болғанымен, қаржылық жүктеме әртүрлі болуы мүмкін.
Сонымен қатар отбасында кішкентай балалардың, мүгедектігі бар адамдардың немесе созылмалы ауруға шалдыққан мүшелердің болуы да ескеріледі. Мұндай жағдайлар қосымша шығынды талап етіп, отбасының нақты қаржылық мүмкіндіктеріне әсер етеді.
Сондықтан цифрлық жүйе отбасы мүшелерінің жасын, балалардың санын және басқа да әлеуметтік ерекшеліктерін назарға алады.
Бұл тәсіл табысы ұқсас болғанымен, тұрмыстық жағдайы әртүрлі отбасылардың қажеттіліктерін дәлірек анықтауға мүмкіндік береді.
Отбасының цифрлық профилі 30-дан астам дерекқор негізінде жасалады
Отбасының цифрлық картасы Қазақстанда 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істейді.
Жүйе 6,2 миллион отбасын қамтиды. Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, бұл шамамен 20,4 миллион адам деген сөз.
Ақпарат мемлекеттік ақпараттық жүйелерден автоматты түрде түседі. Осы деректер негізінде әр отбасының материалдық жағдайын, құрамын және әлеуметтік ерекшеліктерін көрсететін цифрлық профиль қалыптасады.
Бағалау кешенді түрде жүргізіледі. Отбасының цифрлық картасы туралы ресми ақпаратқа сәйкес, жүйеде 59 көрсеткіш пайдаланылады. Олардың қатарында отбасының қаржылық жағдайы, жұмыспен қамтылуы, мүлкі, тұрғын үй жағдайы, несиелері және басқа да сипаттамалары бар.
Бұл мемлекеттік органдарға азаматтар көмек сұрап жүгінген кезде ұсынатын ақпаратпен ғана шектелмей, қолдауға мұқтаж отбасыларды қолда бар деректер арқылы анықтауға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы отбасылар әл-ауқат деңгейіне қарай бес санатқа бөлінеді
Жиналған ақпарат өңделгеннен кейін әр отбасы бес санаттың біріне жатқызылады:
- А санаты — әл-ауқаты жоғары отбасылар.
- B санаты — ауқатты отбасылар.
- C санаты — әл-ауқаты қанағаттанарлық отбасылар.
- D санаты — экономикалық тұрғыдан осал отбасылар.
- E санаты — экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасылар.
Бұл санаттар отбасының жалпы жағдайын көрсетеді және уақыт өте өзгеруі мүмкін.
Орталық коммуникациялар қызметінің мәліметінше, отбасылар туралы ақпарат күн сайын жаңартылып, әл-ауқат деңгейі ай сайын анықталады.
Демек, отбасыға берілген баға тұрақты болып қалмайды. Табыс мөлшері, мүліктік жағдай немесе өмірлік мән-жай өзгерсе, оның санаты да қайта қаралуы мүмкін.
Отбасының әл-ауқат деңгейі әлеуметтік төлемдерге қалай әсер етеді?
Отбасының цифрлық картасы азаматтардың мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екенін анықтау үшін пайдаланылады.
Алайда жүйенің өзі барлық жәрдемақыны автоматты түрде тағайындамайды. Ол мемлекеттік органдарға әлеуметтік көмек алуға құқығы болуы мүмкін азаматтарды анықтауға көмектеседі.
Отбасының әл-ауқат санаты мұқтаждық деңгейі ескерілетін әлеуметтік төлемдерге құқықты айқындау кезінде назарға алынады.
Әлеуметтік көмек алушылар үшін бұл айырмашылықтың мәні зор. Отбасында автокөлік немесе пәтер болуы жәрдемақы беруден автоматты түрде бас тартуға негіз болмайды.
Түпкілікті шешім нақты төлемнің заңнамада белгіленген талаптарына және отбасының жалпы жағдайына байланысты қабылданады.
Бұған дейін біз Отбасының цифрлық картасы қазақстандықтарға өтініш бермей-ақ жәрдемақы алуға қалай көмектесетінін жазған едік. 2026 жылдың алғашқы айларында мемлекеттік қызмет алу мүмкіндігі туралы SMS-хабарлама 3 828 адамға жіберілген. Олардың 1 218-і төлемдерді өтінішсіз рәсімдеу мүмкіндігін пайдаланған.
Отбасының әлеуметтік жағдайын бағалауда мемлекеттік дерекқорлардағы ақпараттың өзектілігі де рөл атқарады. Себебі цифрлық жүйе осы мәліметтерге сүйеніп, отбасының әл-ауқат санатын анықтайды. Ал бұл санат жекелеген әлеуметтік қолдау шараларына қол жеткізу мүмкіндігіне әсер етуі мүмкін.
