Қазақстанда тұрғын үйлердегі өрт саны 16%-ға азайды. 2025–2026 жылдардағы жылыту маусымында ел бойынша 3,3 мың өрт тіркелген. Жаңа маусымда да төмендеу үрдісі сақталып отыр. Дегенмен 10 қарашада өткен Үкімет отырысында жарияланған мәліметтер алдағы суық айларда қауіпсіздік шараларын күшейту қажеттігін көрсетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәселе тек пеш жағылатын үйлерге қатысты емес. Төтенше жағдайлар министрлігінің деректеріне сәйкес, тұрғын үй секторындағы өрттердің 39,2%-ы электр құралдарын орнату және пайдалану талаптарының бұзылуынан туындайды. Ал пешпен жылыту кезіндегі қауіпсіздік ережелерін сақтамау өрттердің 29,6%-ына себеп болады.
Қазақстанда өрттен болатын өлім-жітім азайып келеді
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері Қазақстандағы жағдайды басқа посткеңестік елдермен салыстыруға мүмкіндік береді.
2022 жылы Қазақстанда түтіннің, оттың және жалынның әсерінен болатын өлім-жітімнің жас ерекшелігі бойынша стандартталған коэффициенті 100 мың адамға шаққанда 1,56 жағдайды құрады.
Бұл ТМД бойынша орташа көрсеткіштен төмен. Салыстыру үшін:
- Қазақстан — 100 мың адамға 1,56 жағдай.
- Ресей — 1,91 жағдай.
- Беларусь — 5,09 жағдай.
- Грузия — 1,8 жағдай.
- ТМД бойынша орташа көрсеткіш — 1,8 жағдай.
Бұл салыстыруда әр ел бойынша соңғы қолжетімді деректер пайдаланылған. Олардың барлығы бір жылға сәйкес келмеуі мүмкін, сондықтан нәтижелерді осы ерекшелікті ескере отырып бағалау қажет.
Қазақстан бойынша кейінгі жылдардағы жағдайды бағалау үшін ТЖМ мәліметтеріндегі өрттен қаза тапқандар саны халық санына шаққанда қайта есептелген.
Нәтижесінде 2023 жылы 100 мың адамға шамамен 1,9 өлім жағдайы тіркелсе, 2024 жылы көрсеткіш 1,6-ға, 2025 жылы 1,5-ке дейін төмендеген.
Бұл есептеулерді ДДҰ көрсеткіштерімен тікелей салыстыруға болмайды, өйткені әдістемелері әртүрлі. Дегенмен Қазақстанның өз ішіндегі динамика өрттен болатын өлім-жітімнің азайғанын көрсетеді.
Өткен жылыту маусымында 3,3 мың өрт тіркелді
ТЖМ деректеріне сәйкес, 2025–2026 жылдардағы жылыту маусымында Қазақстанның тұрғын үй секторында 3,3 мың өрт болған. Бұл алдыңғы маусыммен салыстырғанда 16%-ға аз.
Ең көп өрт тіркелген өңірлердің қатарында Шығыс Қазақстан және Ақмола облыстары бар.
- Шығыс Қазақстан облысы — 340 өрт.
- Ақмола облысы — 325 өрт.
Жаңа жылыту маусымында да оң өзгерістер байқалады. Маусым басталғалы өрт саны 12,2%-ға, жарақат алғандар саны 19%-ға, қаза тапқандар саны 8,7%-ға қысқарған.
Алайда жылыту маусымы енді басталды. Алдағы аязды күндері пештерге, қазандықтарға және электр желілеріне түсетін жүктеме артады. Сондықтан алғашқы айлардағы жақсы көрсеткіштер қауіптің толық жойылғанын білдірмейді.
Қазақстанның қай өңірлерінде пешпен жылыту кең таралған?
Өрт қаупін бағалауда тұрғын үйлердің қалай жылытылатынын ескеру маңызды.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2024 жылы қазақстандық үй шаруашылықтарының 58,3%-ы орталықтандырылған жылу жүйесін пайдаланған.
Тағы шамамен төрттен бірі газбен жылытылатын үйлерде тұрған. Үй шаруашылықтарының 17,3%-ы көмір жағатын пештерді, ал 0,6%-ы электр энергиясын жылу көзі ретінде қолданған.
Дегенмен өңірлер арасындағы айырмашылық өте үлкен.
Мысалы, Ақмола облысында пешпен жылытылатын үйлерде тұратын үй шаруашылықтарының үлесі 53,5%-ды құраған. Солтүстік Қазақстан облысында да көрсеткіш 53,5%, ал Абай облысында 51,5% болған.
Бұл өңірлерде орталықтандырылған жылумен қамтылған тұрғын үйлердің де үлесі айтарлықтай жоғары.
Ал Түркістан облысында жағдай басқаша. Мұнда үй шаруашылықтарының небәрі 4,8%-ы орталықтандырылған жылу жүйесін пайдаланған.
Облыстағы отбасылардың 76,4%-ы баспанасын газбен, ал 19,1%-ы көмір жағатын пештермен жылытқан.
Мұндай айырмашылықтар өңірлердің газдандыру деңгейіне, тұрғын үй қорының құрылымына және жеке сектордың үлесіне байланысты.
Пеші көп өңірлерде өрт те көп бола ма?
Бір қарағанда, пешпен жылытылатын үйлер неғұрлым көп болса, өрт те соғұрлым жиі болатын сияқты көрінеді. Алайда статистика мұндай тікелей байланыс әрдайым байқалмайтынын көрсетеді.
Мысалы, Жетісу облысында үй шаруашылықтарының 53,8%-ы пешпен жылытылатын баспаналарда тұрған. Соған қарамастан, өткен жылыту маусымында өңірде 132 өрт тіркелген.
Ал Қарағанды облысында пешпен жылытылатын үйлердің үлесі небәрі 19% болғанымен, өрт саны 298-ге жеткен.
Бұл айырмашылықтың бірнеше себебі болуы мүмкін. Олардың қатарында халық саны, тұрғын үйлердің жалпы саны, электр желілерінің жағдайы, жылыту жабдықтарының тозуы және профилактикалық жұмыстың тиімділігі бар.
Сондықтан өңірлерді тек тіркелген өрт саны бойынша салыстыру жеткіліксіз. Нақты қауіп деңгейін бағалау үшін тұрғын үй санына шаққандағы көрсеткіштер мен өрттің себептерін де талдау қажет.
Өрттің басты себебі — электр құралдарын дұрыс пайдаланбау
ТЖМ статистикасы тұрғын үйдегі ең үлкен қауіп тек пештерден туындамайтынын көрсетеді.
Өрттердің 39,2%-ы электр құралдарын монтаждау және пайдалану ережелерінің бұзылуынан болады.
Ал пешпен жылыту жүйелерін орнату және пайдалану талаптарының сақталмауы өрттердің 29,6%-ына себеп болған.
Демек, осы екі фактордың үлесіне тұрғын үйлердегі өрттердің 68,8%-ы тиесілі.
Әсіресе ескі электр сымдары, шамадан тыс жүктелген розеткалар, ақаулы жылытқыштар мен қараусыз қалдырылған электр құрылғылары қауіп төндіреді.
Пешпен жылытылатын үйлерде мұржаның бітелуі, пеш қабырғаларының жарылуы және жанғыш заттардың жылу көздеріне тым жақын орналасуы да қауіпті.
Екі айда 44 мың қауіпсіздік ережесін бұзу фактісі анықталды
15 тамыздан бастап Қазақстанның барлық өңірінде өрт қауіпсіздігіне арналған профилактикалық іс-шаралар жүргізіліп келеді.
ТЖМ бөлімшелері мен жергілікті атқарушы органдар жеке секторда тұратын 258 мыңнан астам адамға түсіндіру жұмыстарын жүргізген.
Екі ай ішінде тұрғын үйлерді аралау барысында 44 мыңға жуық қауіпсіздік ережесін бұзу фактісі анықталды.
Олардың шамамен 18 мыңы жойылған. Демек, анықталған кемшіліктердің едәуір бөлігі әлі де назар аударуды қажет етеді.
Тексеру кезінде жиі кездескен мәселелер:
- Пештер мен жылыту қазандықтарының ақаулы болуы.
- Электр сымдары мен тұрмыстық құрылғылардың жарамсыздығы.
- Мұржалардың уақытында тазаланбауы.
- Газ жабдықтарын пайдалану талаптарының бұзылуы.
- Қызмет ету мерзімі өткен газ баллондарын қолдану.
Мамандардың ескертуін орындау және ақауларды уақытында жою — өрттің алдын алудағы негізгі шарттардың бірі.
93 мың үй ерекше бақылауға алынды
Қазақстанда әлеуметтік осал топтарға жататын азаматтар тұратын 93 мыңнан астам үй есепке алынған.
Олардың қатарында жалғызбасты қарттар, мүмкіндігі шектеулі азаматтар және әлеуметтік қолдауға мұқтаж отбасылар бар.
Қазіргі уақытта осы үйлердің 79%-ында өрт туралы ескертетін датчиктер орнатылған.
Қалған баспаналарды да қажетті құрылғылармен қамтамасыз ету міндеті қойылды.
10 қарашадағы Үкімет отырысында Премьер-министр Олжас Бектенов әкімдіктерге қосымша қаражат қарастырып, әлеуметтік осал отбасылардың үйлеріне өрт хабарлағыштарын орнату жұмысын аяқтауды тапсырды.
Мұндай құрылғылар түтінді ерте анықтап, тұрғындарға қауіп туралы дыбыстық белгі береді. Бұл әсіресе түнгі уақытта немесе үйде жалғыз тұратын адамдар үшін маңызды.
350 мың ескі газ баллонын ауыстыру қажет
Жылыту маусымындағы тағы бір маңызды мәселе — тұрмыстық газ баллондарының қауіпсіздігі.
Үкімет мәліметінше, Қазақстанда шамамен 350 мың газ баллоны нормативтік қызмет ету мерзімінен әлдеқашан асып кеткен.
Олардың бір бөлігі 40–50 жылдан бері қолданылып келеді. Ал белгіленген пайдалану мерзімі — 20 жыл.
Өткен жылыту маусымында елде газ баллондарының жарылуына байланысты жеті оқиға тіркелген.
Бұл мәселені шешу үшін Көкшетауда жаңа газ баллондарын шығаратын зауыт іске қосылды. Кәсіпорын алғашқы өнімін өндіре бастады.
Алдағы уақытта Атырау мен Алматыда да осындай өндірістер ашу жоспарланып отыр.
Мемлекеттік органдар ескі баллондарды айналымнан шығару, жаңасына ауыстыру және қауіпсіз пайдалануды бақылау тетіктерін әзірлеуі тиіс.
Бұл жұмыс жеке тұрғын үйлермен қатар қоғамдық тамақтану орындарын да қамтиды.
«Ата-анаңның үйін тексер» акциясы не үшін қажет?
8 қазаннан бастап Қазақстанда «Ата-анаңның үйін тексер» акциясы өткізіліп келеді.
Оның негізгі мақсаты — жеке үйлерде тұратын егде жастағы адамдардың қауіпсіздігіне назар аударту.
Көп жағдайда жалғыз тұратын қарт адамдар пештің, мұржаның немесе электр сымдарының ақауын өз бетінше анықтап, жөндей алмайды.
Сондықтан ТЖМ қызметкерлері, жергілікті атқарушы органдар мен еріктілер осындай тұрғындарға атаулы көмек көрсетеді.
Акцияның тағы бір маңызды мақсаты — ересек балаларды ата-аналарының үйіндегі жылыту жабдықтарын тексеруге шақыру.
Балаларға өрт кезінде дұрыс әрекет етуді үйретіп жатыр
Өрт қауіпсіздігі бойынша профилактикалық жұмыс мектептер мен басқа да білім беру ұйымдарында жүргізіледі.
Өткен жылы Қазақстанда:
- 7 мыңға жуық практикалық оқу-жаттығу өткізілді.
- 13 мың нұсқама ұйымдастырылды.
- Өрт сөндіру бөлімдеріне 1,5 мың экскурсия жасалды.
- Төтенше жағдай кезіндегі іс-қимыл және алғашқы көмек көрсету бойынша 6 мың іс-шара өткізілді.
Әртүрлі профилактикалық іс-шараларға шамамен 30 мың бала қатысқан.
Сабақтарда балаларға түтін байқалғанда не істеу керектігі, ғимараттан қалай қауіпсіз шығу қажет екені және 112 қызметіне қалай хабарласу керектігі түсіндіріледі.
Мұндай дағдыларды ерте жастан қалыптастыру төтенше жағдай кезінде абыржымай, дұрыс әрекет етуге көмектеседі.
Абай облысында «Тұмар 112» қосымшасы іске қосылды
Өрттің алдын алу жұмыстарына цифрлық технологиялар да енгізіліп жатыр.
Абай облысында пилоттық режимде «Тұмар 112» мобильді қосымшасы әзірленіп, іске қосылды.
Жүйе инспекторлардың тұрғын үйлерді аралау нәтижелерін электрондық түрде тіркеуге арналған.
Қосымша арқылы анықталған қауіптер, тұрғындарға берілген ескертулер және жүргізілген профилактикалық шаралар туралы ақпарат жинақталады.
Бұл деректерді талдауға, қауіптілігі жоғары үйлерді анықтауға және жүргізілген жұмыстың тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Егер пилоттық жоба күткен нәтижені берсе, оны Қазақстанның басқа өңірлеріне енгізу мүмкіндігі қарастырылады.
Жаңа үйлерге қойылатын өрт қауіпсіздігі талаптары
Мемлекет өрттің алдын алуды тұрғын үйлерді салу кезеңінен бастауды көздеп отыр.
Жаңа талаптар аясында жеке тұрғын үйлерді автономды түтін хабарлағыштарымен жабдықтау мәселесіне ерекше көңіл бөлінеді.
Көппәтерлі үйлерде мекенжайлық өрт дабылы жүйелерін орнату қарастырылған.
Сонымен қатар биіктігі 28 метрден асатын көпқабатты тұрғын үйлерді қабылдау кезінде ТЖМ өкілдерінің қатысуын қамтамасыз ету мәселесі көтерілген.
Мұндай шаралар ғимарат пайдалануға берілгенге дейін өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуын бақылауды күшейтуге бағытталған.
Қыс түспей тұрып үйде нені тексеру керек?
Өрттің алдын алу тек мемлекеттік органдардың жұмысына байланысты емес. Әрбір үй иесінің жауапкершілігі де маңызды.
Мамандар жылыту маусымында мына қауіпсіздік шараларын сақтауға кеңес береді:
- Пештер мен жылыту қазандықтарының жарамдылығын тексеру.
- Мұржаларды уақытылы тазалау.
- Электр сымдары мен розеткалардың жағдайын бақылау.
- Бір розеткаға бірнеше қуатты құрылғыны қатар қоспау.
- Жарамсыз немесе ескі газ баллондарын пайдаланбау.
- Түтін және улы газ датчиктерінің жұмысын тексеру.
- Балаларды жұмыс істеп тұрған пештер мен жылытқыштардың жанында қараусыз қалдырмау.
- Өрт немесе түтін байқалған жағдайда қауіпсіз жерге шығып, 112 нөміріне хабарласу.
Газ және электр жабдықтарынан ақау анықталса, оларды өз бетінше жөндеуге болмайды. Мұндай жұмысты білікті мамандар орындауы тиіс.
Алдағы қыс қауіпсіз өтуі үшін не маңызды?
Соңғы жылдардағы статистика Қазақстанда өрт саны мен өрттен болатын өлім-жітімнің азайғанын көрсетеді.
Алайда 44 мың анықталған заңбұзушылық, ауыстыруды қажет ететін 350 мың газ баллоны және қосымша қорғауға мұқтаж мыңдаған тұрғын үй қауіптің әлі де жоғары екенін аңғартады.
Алдағы айлардағы негізгі міндет — профилактикалық шараларды жалғастырумен қатар, анықталған ақауларды нақты жою.
Бұл үшін ТЖМ, әкімдіктер, коммуналдық қызметтер және тұрғындар бірлесіп әрекет етуі қажет. Өрттің алдын алуда ең маңыздысы — қауіпті жағдайды дер кезінде анықтап, оны қайғылы оқиғаға жеткізбей шешу.
Бұған дейін біз Олжас Бектеновтің алты өңірдегі өрт қауіпсіздігі жұмысына ерекше назар аударғаны туралы жазған едік. Үкімет басшысы өрт санының төмендеуі сақтық шараларын бәсеңдетуге негіз болмауы тиіс екенін ескертті.
