Қазақстанда миллион оқушыны буллингтен қорғау жоспарланып отыр: не өзгереді

882
Мәдина Есенова Редактор
Фотосурет: коллаж DKNews.kz/AI-generated

Қазақстанда әрбір бесінші бала кибербуллингке тап болған. Енді елде бір миллион оқушыны зорлық-зомбылық пен буллингтен қорғауға бағытталған ауқымды бастама қолға алынбақ. Оған мектептер, ата-аналар, құқық қорғау органдары және цифрлық платформалар қатысады, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл туралы БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) деректері мен Қазақстандағы балалар қауіпсіздігіне қатысты зерттеулерде айтылған. Жаңа бастамаға қолдау көрсету мәселесі 2026 жылғы 20 қарашада Алматыда өтетін UNICEF Anniversary Gala қайырымдылық кешінде көтеріледі.

Қазақстандағы әрбір бесінші бала интернетте буллингке тап болған

Қазір балаға қысым көрсету тек мектеп қабырғасымен шектелмейді. Қорқыту, қорлау және мазақ ету әлеуметтік желілерде, мессенджерлер мен онлайн ойындарда да жалғасуы мүмкін. Ал ересектер мұндай жағдайларды үнемі байқап отыра алмайды.

2023 жылы жүргізілген Kazakhstan Kids Online зерттеуіне сәйкес, Қазақстандағы балалардың 21%-ы кибербуллингке тап болған. Тағы 15%-ы интернетте күн сайын жағымсыз контент көрген, ал 10%-ы әлеуметтік желілерде бейтаныс адамдарды достар қатарына қосқан.

Бұл деректер әртүрлі қауіптерді көрсеткенімен, ортақ мәселені аңғартады: оқушыға мектептегі тәртіп ережелерін түсіндіру оның интернеттегі қауіпсіздігін толық қамтамасыз ете алмайды.

Ата-ана баласының телефон қолдану уақытын шектей алады. Мұғалім түсіндіру жұмысын жүргізеді. Алайда мұның өзі баланы желідегі қорқыту, бопсалау немесе жыныстық қанау қаупінен толық қорғай алмайды.

Балалардың 37,9%-ы отбасында қатал тәрбие әдістеріне ұшыраған

Балаларға төнетін қауіптің тағы бірі отбасындағы қарым-қатынасқа байланысты.

2024 жылғы MICS көпиндикаторлы кластерлік зерттеуінің нәтижесіне сәйкес, Қазақстанда 1–14 жас аралығындағы балалардың 37,9%-ына қатысты қатал тәрбие әдістері қолданылған. Олардың қатарында дене жазасы мен психологиялық қысым бар.

2015 жылы бұл көрсеткіш 52,7% болған. Тоғыз жыл ішінде ол 14,8 пайыздық тармаққа төмендеген.

Ілгерілеу бар. Дегенмен зерттеу қамтыған жас тобындағы әрбір үшінші баладан астамы әлі де қатал тәрбие әдістеріне ұшыраған.

Мұндай жағдайда мектеп қызметкерлерінің жауапкершілігі артады. Мұғалім баланың тұйықталып кеткенін, мазасызданғанын немесе үлгерімі күрт төмендегенін байқауы мүмкін. Бірақ оның нақты себебін анықтау әрдайым оңай емес.

Егер зорлық-зомбылық отбасында жасалса, ата-анамен әңгімелесу жеткіліксіз болуы ықтимал. Балаға қауіпсіз жағдайда көмек сұрауға және болған оқиғаны қосымша қысымсыз жеткізуге мүмкіндік қажет.

Қазақстанда 15 мың маманды оқыту және 20 орталықты қолдау жоспарланған

Осы мәселелерді шешу үшін ЮНИСЕФ балаларды қорғаудың кешенді жүйесін дамытуды ұсынып отыр.

UNICEF Anniversary Gala 2026 бастамасы аясында жиналған қаражат бірнеше бағытқа жұмсалмақ.

Бағдарлама арқылы бір миллион оқушыны буллингтің алдын алу және қауіпсіз білім беру ортасын қалыптастыру шараларымен қамту көзделген.

Сонымен қатар 15 мың маманның біліктілігін арттыру жоспарланып отыр. Олардың қатарында мұғалімдер, психологтер, әлеуметтік қызметкерлер, заңгерлер мен полиция қызметкерлері бар.

Тағы бір бағыт — Қазақстанның барлық өңіріндегі 20 мамандандырылған орталыққа қолдау көрсету.

Бұл орталықтар «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істеуге тиіс. Яғни зорлық-зомбылыққа ұшыраған бала қажетті көмекті алу үшін бірнеше мекемені аралап, басынан өткен оқиғаны қайта-қайта баяндамауы керек.

Әзірге бұлар — бағдарламаның алға қойған мақсаттары. Нақты нәтижелер іске асыру барысына байланысты болады.

Мұндағы негізгі міндеттердің бірі — бала алғаш көмек сұраған сәттен бастап оның қауіпсіздігіне кім жауап беретінін және қандай мамандар іске қосылатынын нақтылау.

Балаға мектеп психологының көмегі неге жеткіліксіз болуы мүмкін?

Баланың мінез-құлқындағы өзгерісті алғаш байқайтын адам мұғалім, дәрігер немесе әлеуметтік қызметкер болуы мүмкін.

Бірақ мәселені анықтау мен оны шешу екі бөлек жұмыс.

Бала зорлық-зомбылық туралы хабарлағаннан кейін жағдайдың қауіптілік деңгейін бағалау, оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қажет болса тиісті мемлекеттік органдарды тарту керек.

Мамандар арасындағы үйлесімсіз әрекеттер мен қайта-қайта сұрақ қою баланың психологиялық жағдайын одан әрі ауырлатуы мүмкін.

ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы өкілі, доктор Рашед Мустафа Сарвар зорлық-зомбылықтан зардап шеккен балалармен жұмыс істегенде олардың жас ерекшелігі мен психологиялық жағдайын ескеру қажет екенін айтады.

«Балаларға қатысты зорлық-зомбылық жағдайларында қылмыстарды тиімді тергеумен қатар, сот төрелігінің әр кезеңінде баланың жасын, қажеттіліктері мен психологиялық жағдайын ескере отырып, оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету маңызды», — деді доктор Рашед Мустафа Сарвар.

ЮНИСЕФ-тің 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес, Қазақстанда балаларды қорғау саласында 1 500-ден астам маман оқытылған.

Шамамен 20 мың отбасы әлеуметтік, психологиялық және заңгерлік көмек алған. Тағы 15,4 мың отбасы тұрақты сүйемелдеумен қамтылған.

Бұл көрсеткіштер балалар мен отбасыларға көмек көрсету жұмыстары жүріп жатқанын көрсетеді. Ал жаңа бастама профилактикалық бағдарламалардың ауқымын кеңейтуге және мамандандырылған қолдауды қолжетімді етуге бағытталған.

Балаларды интернетте қорғауға IT-компаниялар да тартылады

Балалардың цифрлық қауіпсіздігі — бастаманың маңызды бағыттарының бірі.

2024 жылы Қазақстанда ЮНИСЕФ-тің қатысуымен және халықаралық Safe Online қорының қолдауымен балаларды интернеттегі зорлық-зомбылықтан, қатыгез қарым-қатынастан және қанаудан қорғауға арналған бағдарлама іске қосылды.

Ол мемлекеттік және құқық қорғау органдарының мүмкіндіктерін күшейтуді, балалардың, ата-аналар мен педагогтердің цифрлық сауаттылығын арттыруды және технологиялық компанияларды осы жұмысқа тартуды көздейді.

Мәселе тек зиянды материалдарды өшірумен шектелмейді.

Бала интернетте қорқытуға немесе қудалауға тап болса, бұл туралы оңай хабарлай алуы қажет. Ал цифрлық платформалар мұндай шағымдарға уақтылы жауап беріп, қауіпті контенттің таралуына жол бермеуге тиіс.

Қажет болған жағдайда технологиялық компаниялардың құзыретті мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесуі де маңызды.

Әсіресе әлеуметтік желілер мен онлайн платформаларды күнделікті пайдаланатын балалар үшін шағым беру тетіктерінің түсінікті әрі қолжетімді болуы қауіпсіздіктің негізгі шарттарының біріне айналады.

20 қарашада Алматыда балаларды қорғау бастамасы қолдау табады

Балалардың қауіпсіздігі мәселесі 2026 жылғы 20 қарашада Алматыда өтетін UNICEF Anniversary Gala қайырымдылық кешінің негізгі тақырыптарының бірі болмақ.

ЮНИСЕФ-тің 80 жылдығына арналған іс-шара бизнес өкілдерін, қайырымдылық ұйымдарын және қоғам белсенділерін ортақ бастамаға жұмылдыруды көздейді.

Кештен түсетін қаражат балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу, мектептерде қауіпсіз орта қалыптастыру және көмек көрсету жүйесін дамытуға бағытталмақ.

Бұл бастамаға бизнес те үлес қоса алады. Қаржылық қолдау мамандарды даярлауға, буллингке қарсы профилактикалық жұмыстарға және өңірлердегі мамандандырылған орталықтарды дамытуға мүмкіндік береді.

Дегенмен бағдарламаның нәтижесі тек жиналған қаражатқа байланысты емес.

Мектеп балаға қысым көрсетілгенін анықтаса, келесі қадам қандай болатыны түсінікті болуы керек. Әлеуметтік қызметтер мен құқық қорғау органдары бір-бірінің жұмысын қайталамай, өз міндеттерін үйлестіре атқаруға тиіс.

Бала үшін ең маңыздысы — алғашқы өтінішінен кейін көмексіз қалмау.

Қазақстандағы бір миллион оқушыны қамтуға бағытталған бастаманың басты міндеті де осы: қауіп туралы дер кезінде хабарлауға болатын және әр балаға қажетті қолдау көрсетілетін жүйе қалыптастыру.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -