Әлеуметтік желіге 16 жастан бастап: Қазақстанда жаңа тыйымдар мен айыппұлдар енгізілмек

539
Мәдина Есенова Редактор
Фотосурет: Almaty akimdigi

Қазақстанда әлеуметтік желілерге жаңа шектеулер енгізілмек. 16 жасқа толмаған балаларға онлайн-платформаларда тіркелуге тыйым салу, ірі қауымдастықтарды сәйкестендіру және заңсыз контентті жоймаған интернет-компанияларға әкімшілік жауапкершілік белгілеу ұсынылып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.

18 қарашада Қазақстан Құрылтайында онлайн-платформалар мен масс-медиаға қатысты заң жобалары бірінші оқылымда қаралды. Негізгі өзгерістерді мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев таныстырды.

Жаңа талаптар балалар мен ата-аналарға ғана қатысты болмайды. Олар әлеуметтік желілердің иелеріне, ірі парақшалардың әкімшілеріне, онлайн-кинотеатрларға және бұқаралық ақпарат құралдарына да әсер етуі мүмкін.

16 жасқа толмаған балалар әлеуметтік желіге тіркеле алмауы мүмкін

Заң жобасындағы ең көп назар аударатын ұсыныстардың бірі балалардың жасына байланысты шектеулерге қатысты.

Құжатта 16 жасқа толмаған пайдаланушылардың онлайн-платформаларда тіркелуіне тыйым салу көзделген.

Оның үстіне, аккаунт ашқан кезде туған жылын көрсету жеткіліксіз болуы мүмкін. Платформаларға пайдаланушының жасын тексеру міндетін жүктеу ұсынылып отыр.

Алайда бұл тексерудің нақты қалай жүргізілетіні әзірге белгісіз. Сондай-ақ бұрын тіркелген балалардың аккаунттарына жаңа талаптардың қалай қолданылатыны нақтыланбаған.

Дегенмен балалардың интернет арқылы байланысуына толық шектеу қойылмайды.

Ата-аналарымен, жақындарымен және мұғалімдерімен сөйлесуге арналған мессенджерлерге тыйым салынбайды.

Демек, ұсынылып отырған өзгерістер балалардың әлеуметтік желілерде тіркелуін шектеуге бағытталған. Ал күнделікті қарым-қатынас жасау мүмкіндігі сақталады.

5 мыңнан астам жазылушысы бар қауымдастықтарға жаңа талап қойылмақ

Тағы бір өзгеріс әлеуметтік желілердегі танымал парақшалар мен ашық қауымдастықтарға қатысты.

Заң жобасында пайдаланушылар мен аудиториясы 5 мыңнан асатын жария қауымдастықтарды сәйкестендіру тетіктерін енгізу ұсынылған.

Бұл талап ірі ақпараттық парақшалардың, тақырыптық топтардың және көпшілікке арналған басқа да интернет-алаңдардың әкімшілеріне әсер етуі мүмкін.

Бірақ сәйкестендіру үшін қандай мәліметтер қажет болатыны, рәсімнің қалай жүргізілетіні және нақты кімдерге міндеттелетіні әзірге айтылған жоқ.

Сондықтан ірі парақша иелері үшін заңның соңғы редакциясы шешуші мәнге ие болмақ. Қосымша міндеттердің ауқымы сол құжатта анықталады.

10 айда 128,5 мың заңсыз материал анықталған

Интернеттегі жауапкершілікті күшейту туралы ұсыныстар нақты статистикамен де негізделіп отыр.

2026 жылдың алғашқы он айындағы мониторинг нәтижесінде Қазақстанда 128,5 мың құқыққа қайшы материал анықталған.

  • 128,5 мың - Анықталған заңсыз материал
  • 70%-ға жуық - Жойылған материалдардың үлесі
  • 90 мыңға жуығы жойылған38,5 мыңға жуығы жойылмаған
Көрсеткіштер министрлік ұсынған деректер негізінде шамамен есептелді.

Ұсынылып отырған түзетулерге сәйкес, заңсыз ақпаратты жою туралы нұсқамаларды орындамаған онлайн-платформалар әкімшілік жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

Балаларға қатысты кибербуллинг деп танылған материалдарға ерекше назар аударылған.

Яғни интернет-компаниялар заңсыз контентті жою туралы талаптарды елемеген жағдайда, оларға әкімшілік шара қолдану көзделіп отыр.

Шетелдік онлайн-платформалар Қазақстанда заңды тұлға ашуға міндеттелуі мүмкін

Цифрлық бизнес үшін маңызды өзгерістердің бірі интернет-компаниялардың Қазақстандағы қызметіне қатысты.

Заң жобасында онлайн-платформалардың ел аумағында заңды тұлға нысанында өкілдік ашу міндетін бекіту ұсынылған.

Мұндай талап мемлекеттік органдардың интернет-компаниялармен тікелей жұмыс істеуіне, соның ішінде заңсыз контентті жою жөніндегі нұсқамалардың орындалуын бақылауға мүмкіндік береді.

Қазақстандық аудиториямен жұмыс істейтін платформалар үшін бұл елдегі қызметін заңдық тұрғыдан рәсімдеу қажеттігін білдіруі мүмкін.

Дегенмен өкілдік ашуға берілетін мерзімдер мен жаңа талаптарды орындамағаны үшін қолданылатын нақты шаралар жарияланған ақпаратта көрсетілмеген.

Әлеуметтік желідегі жала мен балағат сөз үшін жауапкершілік күшеймек

Заң жобасының тағы бір бөлігі азаматтардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғауға арналған.

Ұсынысқа сәйкес, адамның беделіне нұқсан келтіретін мәлімет жарияланған жағдайда, оны теріске шығаратын ақпарат сол дерек тараған жерде орналастырылуы тиіс.

Мәселен, жалған мәлімет әлеуметтік желі арқылы таралса, теріске шығару да сол ақпарат көзінде жариялануы қажет.

Сонымен қатар онлайн-платформалардағы жала жабу және бұқаралық ақпарат құралдары мен интернет-алаңдарда бейәдеп сөз қолдану үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу ұсынылып отыр.

Бұл өзгерістер әлеуметтік желіде көпшілікке ақпарат тарататын авторлар үшін де маңызды.

Бұдан бөлек, адамның бейнесін оның келісімінсіз пайдалану шарттарын нақтылау көзделген. Аталған норма азаматтардың фотосуреттері мен өзге де визуалды материалдарын жариялау кезіндегі құқықтарын қорғауға бағытталған.

Онлайн-кинотеатрларға да жаңа міндет жүктелмек

Түзетулер аудиовизуалды қызметтер нарығын да қамтиды.

Атап айтқанда, тиісті платформалар арқылы телеарналар мен радиоканалдарды тарату қызметін лицензиялау ұсынылған.

Ал онлайн-кинотеатрлар Қазақстан аумағында өздерінің заңды өкілін анықтауға міндеттелуі мүмкін.

Бұл цифрлық сервистердің қызметін ұйымдастыруға және мемлекеттік органдармен өзара байланысына қосымша талаптар енгізуді білдіреді.

Әзірге аталған нормалар заң жобасы деңгейінде қаралып жатқанын ескерген жөн.

Мемлекеттік органдардың ресми жауаптары арнайы белгіленеді

Өзгерістер қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарының жұмысына да қатысты.

Заң жобасында мемлекеттік органдардың ресми жауаптарын БАҚ-та жариялаған кезде арнайы белгілеу талабы қарастырылған.

Бұл оқырманға мемлекеттік органның ресми ұстанымын редакция дайындаған өзге материалдардан ажыратуға мүмкіндік бермек.

Сонымен бірге білім беру курстары мен оккульттік қызметтер туралы ақпараттың ашықтығын арттыру ұсынылып отыр.

Алайда мұндай ақпаратқа қандай нақты талаптар қойылатыны және олардың қалай орындалатыны әзірге жарияланған жоқ.

Жаңа шектеулер қашан күшіне енеді?

Қазір онлайн-платформалар мен масс-медиаға қатысты түзетулер бірінші оқылымда қаралған заң жобалары болып саналады.

Сондықтан ұсынылған шектеулерді қолданысқа енгізілген талаптар ретінде қабылдауға болмайды.

Әсіресе бірнеше мәселе әлі де нақтылануы тиіс. Олардың қатарында пайдаланушылардың жасын тексеру тәртібі, ірі қауымдастықтарды сәйкестендіру және бұрын тіркелген балалардың аккаунттарына қатысты ережелер бар.

Интернет-компаниялар үшін де Қазақстанда өкілдік ашу тәртібі мен заңсыз контентті жою жөніндегі талаптарды орындау шарттары маңызды болмақ.

Министрлік ұсынған мәліметке сәйкес, заң жобаларын іске асыру республикалық бюджеттен қосымша шығын талап етпейді.

Бұған дейін біз Қазақстанда 16 жасқа дейінгі балалардың әлеуметтік желілерге тіркелуін шектеу туралы ұсынысқа тоқталған едік. Енді бұл бастама онлайн-платформалардың жауапкершілігін күшейтуге, БАҚ қызметін реттеуге және интернет пайдаланушыларының құқықтарын қорғауға бағытталған ауқымды заңнамалық өзгерістермен бірге қаралып жатыр.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -