Қазақстанның зейнетақы жүйесі әлемдік рейтингте үздік ондыққа енді

350
Ринат Сафин Редактор
Фотосурет: DKNews.kz / AI-generated

Қазақстан әлемдік үздік ондыққа енді. Елдің зейнетақы жүйесі ұзақ мерзімді қаржылық орнықтылық көрсеткіші бойынша әлемде сегізінші орын алды. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі хабарлады. Нәтиже 2026 жылғы Marsh CFA Institute Global Pension Index халықаралық зерттеуінде жарияланды.

Қазақстан осы бағыт бойынша 74,4 балл жинады. Алайда жалпы рейтингтегі орны өзгеше: еліміз 55 зейнетақы жүйесінің арасында 29-орынға тұрақтап, 64,8 балл және C+ бағасын алды, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл айырмашылық маңызды. Қазақстанның зейнетақы жүйесі болашақ міндеттемелерді орындауға дайындық тұрғысынан жоғары бағаланғанымен, зейнетақымен қамсыздандырудың барлық көрсеткіші бірдей жоғары емес.

Қазақстан зейнетақы жүйесінің орнықтылығы бойынша сегізінші орында

Marsh CFA Institute Global Pension Index – әлем елдерінің зейнетақы жүйелерін салыстыратын халықаралық зерттеу. Оның 2026 жылғы шығарылымы 55 ел мен аумақтың зейнетақы жүйесін қамтыды.

Сарапшылар 50-ден астам көрсеткішті талдайды. Бағалау үш негізгі бағыт бойынша жүргізіледі:

  • Зейнетақының жеткіліктілігі: жүйенің азаматтарды зейнет жасында қаншалықты қамтамасыз ете алатыны.
  • Ұзақ мерзімді орнықтылық: зейнетақы міндеттемелерін болашақта орындау мүмкіндігі.
  • Реттеу және басқару сапасы: жүйенің ашықтығы, сенімділігі және қатысушылардың құқықтарын қорғау.

Қазақстан екінші бағытта ерекше нәтиже көрсетті. Ұзақ мерзімді орнықтылық бойынша 74,4 балл жинап, сегізінші орынға ие болды.

Бұл көрсеткіш зейнетақы жүйесінің болашақ қаржылық міндеттемелерді орындауға қаншалықты дайын екенін сипаттайды.

74,4 балл нені білдіреді?

Зейнетақы жүйесінің орнықтылығы тек бүгінгі төлемдердің уақытылы берілуімен өлшенбейді. Сарапшылар алдағы ондаған жылда жүйенің жұмыс істеуіне әсер ететін факторларды да ескереді.

Олардың қатарында зейнетақы бағдарламаларымен қамтылған жұмыскерлердің үлесі, жинақталған активтердің көлемі және халықтың қартаю қарқыны бар.

Мәселен, болашақта зейнеткерлер саны көбейіп, зейнетақы алу ұзақтығы артқан жағдайда жүйеге түсетін қаржылық жүктеме де өзгеруі мүмкін.

Сондықтан жоғары орнықтылық көрсеткіші Қазақстанның зейнетақы жүйесі ұзақ мерзімді тәуекелдерге салыстырмалы түрде жақсы дайындалғанын білдіреді.

Бірақ бұл әр азаматтың болашақ зейнетақысы жоғары болады деген кепілдік емес. Рейтинг жеке адамның жинағын немесе алатын төлем мөлшерін емес, бүкіл жүйенің құрылымын бағалайды.

Жалпы рейтингте Қазақстан 29-орын алды

Ұзақ мерзімді орнықтылық бойынша үздік ондыққа енгенімен, Қазақстан жалпы есепте 29-орынға тұрақтады.

Елдің қорытынды көрсеткіші 64,8 балл болып, зейнетақы жүйесіне C+ бағасы берілді.

Алдыңғы зерттеуде Қазақстан 65 балл жинаған болатын. Демек, 2026 жылы жалпы көрсеткіш 0,2 балға төмендеді.

Бұл өзгеріс аса үлкен болмаса да, жүйенің барлық бағыты бірдей жақсарып жатқан жоқ екенін көрсетеді.

Жалпы рейтинг үш негізгі көрсеткіштің жиынтығы негізінде қалыптасады. Сондықтан бір бағыттағы жоғары нәтиже басқа салалардағы мәселелерді толық өтей алмайды.

Зейнетақы жүйесін басқару сапасы 83 балға бағаланды

Қазақстан тағы бір бағыт бойынша жоғары көрсеткішке ие болды. Зейнетақы жүйесін реттеу және басқару сапасы 83 балл жинады.

Бұл санатта сарапшылар зейнетақы институттарының жұмысын, салымшылардың құқықтарын қорғау тетіктерін және ақпараттың қолжетімділігін бағалайды.

Атап айтқанда, мынадай мәселелер ескеріледі:

  • Зейнетақы жүйесін реттеу мен басқарудың сенімділігі.
  • Жинақ иелерінің құқықтары мен мүдделерін қорғау.
  • Зейнетақы активтері туралы ақпараттың ашықтығы.
  • Азаматтардың өз жинақтары жөнінде мәлімет алу мүмкіндігі.

83 балдық нәтиже Қазақстанның зейнетақы жүйесінде институционалдық басқару мен салымшыларды қорғау тетіктері салыстырмалы түрде жоғары бағаланғанын көрсетеді.

Қазақстанның көпдеңгейлі зейнетақы жүйесі қалай жұмыс істейді?

Халықаралық зерттеуде Қазақстанның көпдеңгейлі зейнетақы моделі де қарастырылды.

Бұл жүйе бірнеше қаржыландыру көзін біріктіреді. Оған мемлекеттік зейнетақы төлемдері, жұмыскерлер мен жұмыс берушілердің міндетті жарналары және ерікті зейнетақы жинақтары кіреді.

Мұндай құрылым зейнетақымен қамсыздандыруды бір ғана қаржыландыру көзіне тәуелді етпеуге бағытталған.

Сарапшылар жүйенің басым тұстары ретінде жұмыскерлердің зейнетақы бағдарламаларымен кеңінен қамтылуын, олардың құқықтарын қорғауды және ақпараттандыру деңгейін атап өтті.

Сонымен қатар зейнетақы жинақтарының көлемі мен болашақ төлемдердің жеткіліктілігі бірдей ұғым емес. Азаматтың зейнет жасындағы табысы оның еңбек өтіліне, жарналарының мөлшеріне және басқа да факторларға байланысты.

Бұл рейтинг қазақстандықтар үшін нені білдіреді?

Қазақстанның сегізінші орын алуы – зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді қаржылық орнықтылығына берілген халықаралық баға.

Бұл елдегі барлық зейнеткердің табысы әлемдік үздік ондыққа кірді дегенді білдірмейді. Сол сияқты рейтингтегі жоғары орын зейнетақы мөлшерінің автоматты түрде өсетінін де көрсетпейді.

Азаматтар үшін маңызды мәселе – зейнетақы жүйесінің болашақта міндеттемелерін орындауымен қатар, төлемдердің жеткілікті деңгейін қамтамасыз етуі.

Сондықтан Қазақстанның 74,4 балдық орнықтылық нәтижесін жалпы рейтингтегі 64,8 балмен бірге қарастыру қажет.

Халықаралық зерттеу еліміздің зейнетақы жүйесінде берік тұстар бар екенін, бірақ зейнетақымен қамсыздандыру деңгейін одан әрі арттыру міндеті сақталып отырғанын көрсетті.

Бұған дейін біз Қазақстанда зейнетақы жинақтарын инвестициялау тәртібі өзгергені туралы жазған едік. Жаңа ережелер салымшыларға жасына және тәуекелге дайындығына қарай инвестициялық стратегия таңдауға мүмкіндік береді. Бұл да зейнетақы активтерін ұзақ мерзімді басқару жүйесін жетілдіру бағыттарының бірі.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -