Қытайлық археологтар мен реставрация мамандары Ұлы Жібек жолының көне ескерткіштерін зерттеуде заманауи технологияларды қолдана отырып, Өзбекстан және Қырғызстандағы әріптестерімен ынтымақтастықты кеңейтуде. Бірлескен жобалар Орталық Азия тарихының аз зерттелген кезеңдерін зерделеуге және мәдени мұраны сақтаудың жаңа әдістерін әзірлеуге мүмкіндік береді.
Өзбекстанда Бейжің университеті мен Самарқанд археология институтының мамандары Науаи облысындағы Гамхурд I қорымын зерттеп жатыр. Бірлескен экспедиция 2025 жылғы тамызда ұйымдастырылды. Ғалымдардың алдын ала бағалауынша, жерлеу орындары біздің заманымызға дейінгі II ғасырдан біздің заманымыздың II ғасырына дейінгі кезеңге жатады. Бұл Еуразияның сауда жолдарында халықтардың белсенді қоныс аударуы мен мәдени байланыстардың қарқынды дамыған уақыты болатын.
Археологтар ескерткішті зерттеу үшін үш өлшемді модельдеу технологиясын қолдануда. Бұл әдіс жерлеу құрылыстарының бастапқы келбетін қалпына келтіруге, табылған жәдігерлердің орналасуын және ежелгі жерлеу орындарының ерекшеліктерін талдауға мүмкіндік береді.
Экспедицияның қытайлық бөлігінің жетекшісі, Бейжің университетінің өкілі Ван Шуцзин археологиялық зерттеулерде цифрлық технологиялардың маңыздылығын атап өтті. Оның өзбекстандық әріптесі, Самарқанд археология институтының жетекші ғылыми қызметкері Джамол Мирзаахмедов заманауи талдау әдістерін қолдану өңірдегі көшпелі және отырықшы егіншілікпен айналысқан халықтардың тарихын зерттеуге жаңа мүмкіндіктер ашатынын айтты.
Тағы бір бірлескен жоба Қырғызстанның Шу облысындағы Ақ-Бешім қалашығының аумағында жүзеге асырылуда. Бұл археологиялық ескерткіш Ұлы Жібек жолының бойындағы қалалардың бірі болған ежелгі Суяб қаласы ретінде де белгілі.
Қытайдың Дуньхуан академиясының мамандары эрозия, жарықтардың пайда болуы және топырақтан тұрғызылған құрылымдардың бұзылуы қаупіне ұшыраған көне құрылыстардың жай-күйін зерттеп жатыр.
Академия сарапшысы Бай Юйшудың түсіндіруінше, дер кезінде шаралар қабылданбаса, зақымданулар қайтымсыз сипат алуы мүмкін. Ескерткішті қорғаудың тиімді тәсілдерін анықтау үшін қытайлық мамандар Ақ-Бешімнің табиғи ортасына жақын жағдайларда тәжірибелік қабырға тұрғызды.
Оны салу үшін қасиеттері ұқсас топырақ пен дәстүрлі құрылыс технологиялары пайдаланылды. Ғалымдар құрылымдағы өзгерістерді бақылап, оны нығайтудың түрлі әдістерін сынақтан өткізуде. Бұл тәсілдердің тиімділігі расталғаннан кейін технологияларды тікелей қалашық аумағында қолдану жоспарланып отыр.
Қорғау шараларын әзірлеу барысында Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы ежелгі Бэйтин қаласының қирандыларын сақтау тәжірибесі ескерілуде. Екі ескерткіш те Тянь-Шань тауларының солтүстік беткейлеріне жақын орналасқан және ұқсас табиғи қауіп-қатерлерге тап болып отыр.
Қырғызстанның Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі республикалық инспекциясының директоры Айсин Дуйшаналиева қытайлық мамандар ұсынған заманауи зерттеу әдістерінің маңыздылығын атап өтіп, бірлескен жұмысты жалғастыруға мүдделі екенін растады.
Археологиялық зерттеулер мен реставрациядан бөлек, ынтымақтастық аясында жергілікті тұрғындарға арналған Ұлы Жібек жолының тарихы туралы ағартушылық іс-шаралар да өткізіледі.
Қытай, Өзбекстан және Қырғызстанның бірлескен жобалары көне құрылыстар мен археологиялық жәдігерлерді сақтауға ғана емес, сонымен қатар Орталық Азия мен Қытай халықтары арасындағы тарихи байланыстарды тереңірек зерттеуге де бағытталған.
