Әлемдік авиацияның өсу қарқыны екіге жарылды. 2026 жылғы шілдеде жолаушылар сұранысы небәрі 0,2%-ға артса, әуе жүктеріне сұраныс 3,9%-ға өсті — бұл авиаотын бағасының күрт қымбаттауы аясында болып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа деректерді Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы (IATA) жариялады. Статистика жазғы маусым жолаушылар нарығын құлдыраудан сақтап қалғанын, ал анағұрлым жоғары өсім қазір жүк тасымалы сегментінде байқалып отырғанын көрсетеді.
Жолаушылар нарығы небәрі 0,2%-ға өсті
Шілдеде RPK жолаушы-километрімен өлшенетін әлемдік жолаушылар сұранысы бір жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда 0,2%-ға ғана артты. Тасымалдау сыйымдылығы 0,3%-ға өсіп, орындардың орташа жүктемесі 85,2% болды.
Халықаралық бағыттардағы нәтиже одан да төмен: сұраныс 0,1%-ға азайды. Ал ішкі әуе тасымалы керісінше 0,6%-ға өсті.
Жалпы көрсеткіштің әлсіз болуына өңірлер арасындағы үлкен айырмашылық әсер етті.
Таяу Шығыс авиакомпанияларында жолаушылар сұранысы бірден 10%-ға, Солтүстік Америка тасымалдаушыларында 1,2%-ға төмендеді. Ал Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде өсім 6,1%, Африкада 5,2%, Еуропада 2,1% болды.
Егер Таяу Шығыс көрсеткіштерін есепке алмағанда, әлемдік жолаушылар сұранысы 1,2%-ға, ал халықаралық тасымал 1,5%-ға өскен болар еді.
«Солтүстік жарты шардағы жазғы туристік маусымның шарықтау кезеңі әуе тасымалы саласы үшін жалпы алғанда сәтті өтті. Солтүстік Америка мен Таяу Шығыс авиакомпанияларының көрсеткіштері өткен жылмен салыстырғанда төмендегеніне қарамастан, шілдеде әлемдік жолаушылар ағыны 0,2%-ға өсті. Сонымен қатар Парсы шығанағы елдерінің авиациялық хабтары арқылы өтетін жолаушылар ағынының қалпына келуі жалғасып келеді. Сала әлі де жанармай бағасының жоғары болуы, экономикалық белгісіздік және геосаяси шиеленіс жағдайында жұмыс істеп отыр. Соған қарамастан, авиакомпаниялар жылдың қалған бөлігіндегі сұранысқа сенімді. Мұны қыркүйекке жоспарланған тасымалдау қуатының шамамен 3%-ға ұлғаюы көрсетеді», — деді IATA-ның тұрақты даму жөніндегі аға вице-президенті әрі бас экономисі Мари Оуэнс Томсен.
IATA
Еуропа мен Азия арасындағы жолаушылар ағыны 12,1%-ға артты
Жалпы әлемдік өсім небәрі 0,2% болғанымен, оның артында Қазақстан үшін ерекше қызығушылық тудыратын бағыт бар.
Еуропа мен Азия арасындағы жолаушылар ағыны 12,1%-ға өсті. IATA дерегінше, бұл ірі халықаралық бағыттардың арасындағы ең жоғары өсім.
Ал трансатлантикалық нарықта жолаушылар ағыны 2,2%-ға азайды. IATA мұны негізінен Ұлыбритания, Франция және Испаниядан орындалатын тасымал көлемінің төмендеуімен байланыстырады.
Еуропа — Азия бағытының өсуі Қазақстан үшін тікелей маңызға ие. Ел екі ірі нарықтың ортасында орналасқан және өз әуежайларының транзиттік хаб ретіндегі рөлін күшейтуге мүдделі.
Бұған дейін IATA Қазақстанның әлеуетін жаһандық жолаушылар және жүк ағындарын пайдалану мүмкіндігімен байланыстырған болатын. Қауымдастықтың дерегінше, авиацияның өзі Қазақстанда 44,7 мың жұмыс орнын қамтамасыз етеді, ал оған байланысты салалар мен туризмді қоса есептегенде сектор шамамен 191,4 мың жұмыс орнын қолдайды.
Қазақстан әлемдік нарықтан әлдеқайда жылдам өсті
Қазіргі жаһандық көрсеткіштер мен Қазақстандағы динамика арасындағы айырмашылық ұзақ мерзімді кезеңде тіпті айқынырақ көрінеді.
Шілдеде біз IATA-ның Қазақстан жөніндегі жаңа статистикасы туралы жазған едік: 2025 жылдың қорытындысында елдің жолаушылар нарығы 40%-ға өсіп, жолаушылар саны 18,1 млн адамға жеткен.
Бұл көрсеткіштер IATA жариялаған World Air Transport Statistics есебіндегі деректермен де сәйкес келеді. Қауымдастық Қазақстанды әлемдегі жолаушылар тасымалы ең жылдам өсіп жатқан нарықтардың қатарына енгізді.
Әлемдік жолаушылар сұранысы шілдеде небәрі 0,2%-ға өскен кезде Қазақстанның көрсеткіші ерекше көрінеді. Бірақ жоғары өсім әуежайларға, тасымалдау қуатына және авиакомпаниялардың сұранысты қамтамасыз ету қабілетіне қойылатын талапты да күшейтеді.
Әуе жүгі жолаушылар нарығынан шамамен 20 есе жылдам өсуде
Шілде статистикасындағы ең үлкен айырмашылық жүк тасымалы сегментінде байқалды.
IATA-ның әуе жүк тасымалы жөніндегі жеке есебіне сәйкес, CTK жүк тонна-километрімен өлшенетін әлемдік сұраныс бір жылда 3,9%-ға өсті. Халықаралық тасымалда өсім 4,7%-ға жетті.
Ал тасымалдау қуаты небәрі 1,7%-ға артты. Соның нәтижесінде жүк рейстерінің жүктеме коэффициенті бір пайыздық тармаққа өсіп, 46%-ға жетті.
Өңірлер арасында ең жоғары өсімді Солтүстік Америка тасымалдаушылары көрсетті — 4,8%. Еуропада сұраныс 4,4%-ға, Азия-Тынық мұхиты аймағында 4,1%-ға артты.
Әлемдік өсімнің 90%-дан астамын үш өңірдің авиакомпаниялары қамтамасыз етті: Азия-Тынық мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка.
Авиаотын 56,9%-ға қымбаттады, бірақ жүк тасымалы өсіп жатыр
Әуе жүктеріне сұраныс тасымалдаушылар үшін оңай емес жағдайда артып келеді.
Шілдеде авиаотын бағасы бір айдың ішінде тағы 12,2%-ға көтеріліп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 56,9%-ға жоғары болды.
Сонымен бірге әлемдік сауда көлемі 7,5%-ға өсті. Жаңа экспорттық тапсырыстар индексі 50 пунктке жетіп, халықаралық жедел жүк тасымалына сұранысты қолдады.
Тасымал құрылымында да өзгеріс бар. Мамандандырылған жүк ұшақтарының үлесі өсті, ал жолаушылар лайнерлерінің жүк бөлімдерінде тасымалданатын жүк көлемі қысқарды.
«Шілдеде әуе жүк тасымалына сұраныс өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,9%-ға өсті. Өсім әлемнің барлық өңірінде тіркелді, ал жалпы өсімнің 90%-дан астамын Азия-Тынық мұхиты аймағы, Еуропа және Солтүстік Америка авиакомпаниялары қамтамасыз етті. Мамандандырылған жүк ұшақтарының үлесі жолаушылар әуе кемелерінің жүк бөлімдеріндегі тасымал көлемінің азаюы аясында артты. Бұл көлемі үлкен немесе арнайы жүктің тасымалына сұраныстың өсуімен, сондай-ақ жүк ұшақтарының операциялық икемділігінің жоғары болуымен байланысты болуы мүмкін», — деді Мари Оуэнс Томсен.
Еуропа — Азия жүк дәлізі 41 ай қатарынан өсіп келеді
Қазақстан үшін жүк статистикасында тағы бір маңызды көрсеткіш бар.
Еуропа — Азия бағыты бойынша сұраныс 3,1%-ға өсті. Бұл дәлізде оң динамика 41 ай қатарынан сақталып келеді және CTK көрсеткіші бойынша әлемдік әуе жүк нарығының шамамен 21,5%-ын қамтиды.
Азия — Солтүстік Америка бағыты бұдан да жоғары қарқын көрсетті: бір жылда плюс 9,2%. Ал Таяу Шығыспен байланысты бағыттар кері динамикаға түсті. Еуропа — Таяу Шығыс бағыты 16,1%-ға, Таяу Шығыс — Азия бағыты 14,1%-ға қысқарды.
Бұл география Еуропа мен Азия арасындағы транзиттің Қазақстан үшін неліктен жеке экономикалық маңызға ие екенін көрсетеді. Бірнеше күн бұрын біз Қазақстанның Еуропа — Азия әуе жүктері ағынының өсуінен қанша табыс табуы мүмкін екенін талдаған едік: дәл осы еуразиялық дәліз әлемдегі ең тұрақты ірі бағыттардың бірі болып отыр.
Жолаушылар сегменті де Қазақстанға тағы бір белгі береді. Бұған дейін Еуропа мен Азия арасындағы тасымалдың 12,1%-ға өсуі қазақстандық авиациялық хабтардың маңызын неге арттыратыны туралы жазғанбыз. Шілде статистикасында бір бағыт бірден екі сегментте — жолаушылар мен жүк тасымалында — өсім көрсетті.
Әлемдік нарықтағы айырмашылық әзірге үлкен: жолаушылар сұранысы 0,2%-ға, әуе жүктері 3,9%-ға өсті, ал авиаотын бір жылда 56,9%-ға қымбаттады. Ендігі негізгі мәселе — өсіп жатқан сұраныс авиакомпаниялардың қымбаттаған операциялық шығындарын қаншалықты өтей алады.
