Қазақстанның бастамасы елеулі қолдауға ие болды. БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Пан Ги Мун Қасым-Жомарт Тоқаевтың БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру туралы ұсынысын ашық қолдап, бұл жобаның жүзеге асатынына үміт білдірді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Пан Ги Мун «24KZ» телеарнасына берген сұхбатында айтты. Оның ұстанымы барынша нақты болды: БҰҰ-ның экс-басшысы Қазақстан Президентіне өзінің «толық қолдауын» жеткізуді сұрады.
Пан Ги Мун су тапшылығын қақтығыс қаупімен байланыстырды
Сұхбаттағы негізгі екпін дипломатиялық қолдауға ғана емес, су мәселесінің өзіне түсті. Пан Ги Мунның пікірінше, су бір жағынан тіршіліктің негізі болса, екінші жағынан оның тапшылығы мемлекеттер мен қоғамдар арасындағы қақтығыстарға себеп болуы мүмкін.
«Су – тіршіліктің негізі. Онсыз адам да, жануар да, өсімдік те өмір сүре алмайды. Бір жағынан, су тапшылығы қақтығыстардың себебіне айналады. Екінші жағынан, су – өмірдің, денсаулық пен өркендеудің қайнар көзі. Ежелгі қытай философы Лао-Цзы адамның ең жоғары ізгілігі су секілді әрекет етеді деген», — деді Пан Ги Мун.
Бұл пікір Қазақстанның халықаралық деңгейде ұсынып отырған бастамасымен тікелей үндеседі.
1 қыркүйекте өткен «ШЫҰ плюс» саммитінде Қасым-Жомарт Тоқаев су қауіпсіздігін тағы да жаһандық күн тәртібіндегі басым мәселелердің бірі деп атады. Президенттің сөзінде суға қолжетімділік азық-түлік және энергетикалық қауіпсіздықпен, әлеуметтік тұрақтылықпен және экономикалық дамумен тікелей байланысты екені айтылды.
Тоқаев мәселені институционалдық деңгейде де көтеріп отыр. Қазір БҰҰ жүйесінде су мәселелерімен ондаған құрылым айналысады, алайда кешенді мандаты бар бірыңғай әмбебап үкіметаралық ұйым жоқ. Қазақстан ұсынып отырған Халықаралық су ұйымы осы олқылықтың орнын толтыруға бағытталған.
Қазақстан бірыңғай халықаралық тетік құруды ұсынады
Ұсынылып отырған Халықаралық су ұйымының міндеті қолданыстағы институттардың қызметін қайталау емес.
Қазақстанның ұстанымына сәйкес, жаңа құрылым мемлекеттердің іс-қимылын үйлестіретін, тұрақты үкіметаралық диалог жүргізетін, ресурстарды жұмылдыруға көмектесетін және су мәселелері бойынша келісілген шешімдер әзірлейтін алаңға айналуы мүмкін.
Қазақстан бұл тұжырымдаманы халықаралық серіктестеріне бұған дейін де таныстырған және бастаманы дипломатиялық арналар арқылы ілгерілетіп келеді.
Бұл мәселенің Қазақстан үшін тікелей практикалық маңызы бар. Елдің су ресурстары трансшекаралық өзендермен тығыз байланысты. Сондықтан халықаралық ережелер, деректер алмасу және мемлекетаралық келісім тетіктері сыртқы саясат үшін ғана емес, ел ішіндегі су ресурстарын басқару үшін де маңызды.
Қазақстан жаһандық бастамамен қатар өңірлік тетік құруды да ұсынып отыр. Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ның Су проблемаларын талдау орталығын құру идеясын көтерді. Ол БҰҰ аясындағы халықаралық ұйымды өңірлік деңгейде толықтыратын құрылым ретінде қарастырылады.
Пан Ги Мунның қолдауы – БҰҰ шешімі емес, бірақ саяси белгі
Мұнда бір маңызды айырмашылық бар. Пан Ги Мунның мәлімдемесін БҰҰ-ның Қазақстан бастамасын ресми түрде мақұлдауы деп қабылдауға болмайды.
Ол БҰҰ-ны 2007-2016 жылдары басқарды және қазір өз атынан пікір білдіріп отыр. Соған қарамастан, ұйымды басқарған және оның ішкі жүйесін жақсы білетін саясаткердің қолдауы бастама үшін саяси салмаққа ие.
Пан Ги Мун мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың кәсіби байланысы қазіргі бастамадан әлдеқайда бұрын басталған.
«Президент Тоқаевпен екеуіміз де сыртқы істер министрі болған кезде тығыз жұмыс істедік. Мен – Кореяның, ол – Қазақстанның сыртқы істер министрі болды. Кейін біздің жолымыз БҰҰ-да қайта тоғысты. Мен оны Нью-Йорктегі штаб-пәтерден кейінгі көлемі жағынан екінші орында тұрған ұйымның Женевадағы бөлімшесінің бас директоры етіп тағайындадым».
Пан Ги Мун Тоқаевтың БҰҰ жүйесіндегі қызметіне де жоғары баға берді.
«Ол бұл міндетті тамаша атқарды. Меніңше, оның БҰҰ-дағы табысты тәжірибесі кейін Қазақстан Президенті болып сайлануына көп жағынан ықпал етті», — деді ол.
Сондықтан Пан Ги Мунның қазіргі пікірі қарапайым дипломатиялық қолдаудан кеңірек қабылданады: Қазақстан ұсынып отырған жаңа халықаралық тетікке БҰҰ жүйесін бірнеше жыл басқарған тұлға баға беріп отыр.
Қазақстан су бастамасын өңірден тыс деңгейде ілгерілетіп келеді
Халықаралық су ұйымын құру туралы ұсыныс халықаралық күн тәртібінде алғаш рет көтеріліп отырған жоқ.
Қазақстан бұған дейін бұл тұжырымдаманы ЮНЕСКО алаңында таныстырды, Женевада талқылады және шетелдік серіктестермен екіжақты кездесулер барысында бастаманы ілгерілетті.
Тамыз айында Қазақстанның БҰҰ бөлімшесі мен Женевадағы басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі Ержан Қазыхан мен БҰҰ-ның Женевадағы бөлімшесінің бас директоры Татьяна Валовая арасында бастама талқыланды. Кездесуде Қазақстан жаһандық су ресурстарын басқару мәселесін әрі қарай талқылау үшін Женеваның сараптамалық әлеуетін пайдалану мүмкіндігіне назар аударды.
Кейін қазақстандық ұсыныс Жапонияда да таныстырылды, ал суды халықаралық деңгейде басқару мәселесі басқа да шетелдік алаңдарда көтерілді.
Енді осы дипломатиялық жұмысқа БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысының ашық әрі жеке қолдауы қосылып отыр.
«Оған менің толық қолдауымды жеткізіңіздер»
Пан Ги Мун су мәселесіне қатысты ойын Қазақстан Президентінің бастамасына тікелей қолдау білдірумен аяқтады.
«Философиялық та, практикалық та тұрғыдан Президент Тоқаевтың идеясы аса маңызды. Мен оның бұл жобаны жүзеге асыра алатынына шын жүректен үміттенемін. Оған менің толық қолдауымды жеткізіңіздер», — деді Пан Ги Мун.
Қазақстан бастамасының келесі кезеңі енді жекелеген саяси қайраткерлердің пікірінен гөрі, оның мемлекеттер арасында және БҰҰ жүйесінің ішінде қандай қолдау табатынына байланысты болмақ.
Бұған дейін біз Тоқаевтың Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі бастамасы БҰҰ деңгейіне қалай шыққанын және Женева бұл ұсынысты одан әрі талқылайтын негізгі халықаралық алаңдардың біріне неге айналуы мүмкін екенін жазған едік.
