Транскаспий бағыты басты назарға шықты.
Қазақстан мен Еуропалық одақ көлік, энергетика, цифрландыру және инвестиция салаларындағы уағдаластықтарды нақты жобаларға айналдыруды көздеп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселені Қазақстанның сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мен халықаралық әріптестік жөніндегі Еурокомиссар Йозеф Сикела Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясы аясында талқылады. Кездесу 24 қыркүйекте өткен, бұл туралы Қазақстан СІМ хабарламасында айтылған.
Каспий арқылы өтетін бағыт келіссөздердің өзегіне айналды
Тілеуберді мен Сикела сауда-экономикалық байланыстарды кеңейту және бірлескен жобаларды жүзеге асыру мәселелерін талқылады. Негізгі бағыттар қатарында көлік пен логистика, энергетика, цифрландыру және инвестициялық ынтымақтастық бар.
Тараптар Транскаспий халықаралық көлік бағытына және Еуропаның Global Gateway бастамасы аясындағы өзара іс-қимылға ерекше назар аударды.
Қазақстан үшін бұл тақырып дипломатиялық мәлімдемелер шеңберінен шығып келеді. Еуропалық одақ Транскаспий дәлізін Еуропа мен Азияны байланыстыратын құрлықтық бағыт ретінде қарастырады. Оның құрамына теміржол мен автомобиль жолдары, порттар мен логистикалық орталықтар ғана емес, цифрландыру, сауда рәсімдерін жеңілдету және көлік жүйелерін өзара үйлестіру де кіреді.
ЕО-ның мақсаты — осы бағыт бойынша Еуропа мен Азия арасындағы жүк тасымалы уақытын 15 күнге дейін қысқарту. Еурокомиссия келтірген Дүниежүзілік банк моделіне сәйкес, қажетті инвестициялар салынса, дәліз арқылы өтетін сауда ағыны 2030 жылға қарай үш есеге дейін ұлғаюы мүмкін.
ЕО Қазақстан инфрақұрылымына қаржы бағыттап жатыр
Нью-Йорктегі келіссөздер дәліз бойынша нақты жұмыстар басталып кеткен кезеңде өтіп отыр.
2026 жылғы маусымда Еуропалық одақ өкілдігі Транскаспий бағыты бойынша жүк тасымалы соңғы жылдары 3,5 еседен астам өскенін хабарлаған. 2024 жылдан бері ЕО мен халықаралық қаржы институттары өңірдегі нақты жобаларға шамамен 2,5 миллиард еуро бағыттауға міндеттеме алған.
ЕО-ның көлемі 30 миллион еуро болатын жеке бағдарламасы Ақтау порты нысандарын жаңғыртуды, Бейнеу – Сексеуіл жолын кешенді жаңартуға дайындықты және трансшекаралық рәсімдерді цифрландыруды қолдауды көздейді.
Бұл бағыттар компаниялар үшін жүктердің өту жылдамдығына және логистика құнына тікелей әсер етеді.
23 маусымда тағы бір тетік іске қосылды: Еурокомиссия Connectivity Agenda Platform платформасын таныстырды. Сонымен бірге халықаралық қаржы институттарымен келісімдер жасалып, Қара теңіз аймағы мен Оңтүстік Кавказдағы көлік инфрақұрылымына, шекара өткелдеріне және сауда рәсімдерін жеңілдетуге 2 миллиард еуроға дейін қаржы жұмылдыру жоспарланған.
Бұл өңірлер Орталық Азия мен Еуропаны байланыстыратын бағыттың келесі буындары саналады.
Кездесу Тоқаевтың Брюссельдегі уағдаластықтарын жалғастырды
Тілеуберді мен Сикела келіссөздер барысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Брюссельге сапары кезінде қол жеткізілген уағдаластықтарға да жеке тоқталды.
Ресми сапар 2026 жылғы 23 маусымда өтті. Қазақстан Президенті Еуропалық кеңес төрағасы Антониу Кошта және Еурокомиссия төрағасы Урсула фон дер Ляйенмен кездесті.
Сол кезде ынтымақтастықтың негізгі бағыттары ретінде көлік, энергетика, критикалық шикізат, цифрландыру және жаңа технологиялар белгіленген болатын.
Сондықтан Нью-Йорктегі қыркүйек кездесуін бұған дейін қалыптасқан экономикалық күн тәртібінің жалғасы деуге болады. Ендігі назар жобаларды іс жүзінде жүзеге асыруға және инвестиция тартуға ауып отыр.
Еуропа Қазақстан үшін негізгі нарықтардың бірі болып қала береді
Инфрақұрылымға басымдық берілуі сауда көлемімен де байланысты.
ЕО өкілдігінің мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысында Еуропалық одақтың үлесіне Қазақстанның сыртқы саудасының шамамен 31 пайызы, ал ел экспортының шамамен 44 пайызы тиесілі болған.
Бизнес үшін Транскаспий бағытын дамыту ең алдымен Еуропа нарығына шығудың қосымша арнасын білдіреді.
Оның тиімділігі тек жаңа жолдар мен порт қуатына ғана байланысты емес. Шекарадан өту жылдамдығы, цифрлық құжат айналымы және бағытқа қатысушы елдер арасындағы ережелердің үйлесуі де шешуші рөл атқарады.
Бұл бағытта жұмыс қазірдің өзінде жүріп жатыр. Қыркүйекте Орталық Азия елдерінің мамандары автомобильмен жүк тасымалдау кезінде ақпарат алмасудың өңірлік цифрлық пилоттық жобасын, соның ішінде eCMR электрондық жүкқұжатын талқылады.
Жоба Транскаспий көлік дәлізінің әлеуетін дамыту бағдарламасы аясында ЕО, Германия және Францияның бірлескен қаржыландыруымен жүзеге асырылып жатыр.
Тілеуберді мен Сикеланың келіссөздері барысында жаңа қаржы көлемі жарияланған жоқ және жеке инвестициялық келісімдерге қол қойылғаны хабарланбады.
Алайда тараптар Астана мен Брюссель алдағы уақытта жұмысын жалғастыратын төрт негізгі бағытты айқындады: логистика, энергетика, цифрландыру және инвестиция.
Бұған дейін тараптар осы басымдықтарды Қасым-Жомарт Тоқаевтың Брюссельге ресми сапары кезінде де бекіткен. Сол кезде көлік байланысын дамыту және тұрақты жеткізу тізбектерін қалыптастыру Қазақстан мен ЕО арасындағы стратегиялық әріптестіктің негізгі бағыттарының қатарына енген еді.
