Каспий теңізі Аралдың тағдырын қайталауы мүмкін. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев теңіздің бірегей экожүйесіне төніп тұрған қауіпке назар аударып, Каспий маңындағы бес мемлекетті табиғатты қорғау үшін күш біріктіруге шақырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Мемлекет басшысы 16 қазанда Ереванда өткен COP17 биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі көшбасшылар саммитінде мәлімдеді, деп хабарлайды Ақорда. Қазақстан халықаралық табиғат қорғау қорын құруды және Алматыда БҰҰ құрылымының өңірлік кеңсесін ашуды да ұсынды.
Каспий итбалықтарының саны 73 пайызға азайған
Саммитте айтылған ең алаңдатарлық деректердің бірі Каспий итбалықтарына қатысты болды.
Президенттің мәліметінше, соңғы жүз жылда бұл жануарлардың саны бір миллионнан 270 мыңға дейін қысқарған. Яғни популяциясының 73 пайызы жойылған.
Каспий итбалығы Қазақстанда сирек кездесетін және жойылып кету қаупі төнген жануарлар тізіміне енгізілген.
Алайда оны бір мемлекеттің күшімен сақтап қалу қиын. Өйткені Каспий теңізінің экожүйесі бес елге ортақ.
«Біз Каспий маңындағы бес мемлекетті және халықаралық қоғамдастықты осы түрді қорғау жөніндегі күш-жігерді жандандыруға шақырамыз. Арал теңізінің трагедиясы табиғи ресурстарды жауапсыз пайдаланудың жойқын салдарын айқын көрсетеді. Каспий теңізінің де осындай тағдырға ұшырауына жол бермеуіміз керек», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы Каспийді қорғау мәселесін бұған дейін Түрікменстанда өткен алғашқы Каспий экологиялық саммитінде де көтергенін еске салды.
Қазақстан Каспий теңізінің су ресурстарын сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарламаны қабылдау бастамасын көтеріп отыр.
Бұл бастама жүзеге асуы үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісілген әрекеті қажет.
Қазақстан үшін мәселе батыс өңірлердің табиғи байлығын сақтаумен ғана шектелмейді. Теңіздің жағдайы жағалаудағы экожүйелердің тұрақтылығы мен су қауіпсіздігіне де тікелей байланысты.
Қазақстан сирек жануарларды қорғау үшін халықаралық қор құруды ұсынды
Ереванда Тоқаев тағы бір бастаманы жариялады. Ол сирек кездесетін жануарлар түрлерін қорғау және биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық қор құруды ұсынды.
Президент шетелдік серіктестерді осы жобаға қосылуға шақырды.
Қазақстан биоалуантүрлілікті сақтауға арналған он жылдық ұлттық бағдарламаны қабылдаған.
Бағдарлама жануарлардың табиғи мекендеу ортасын қалпына келтіруді, сирек түрлерді қорғауды және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды кеңейтуді көздейді.
Сонымен қатар елде Ұлттық генетикалық биоалуантүрлілік банкі құрылып жатыр.
Бұл шаралар бір-бірімен тығыз байланысты. Жануарларды қорғау олардың тіршілік ету ортасын сақтаумен қатар жүргізілмесе, түрлердің жойылып кету қаупін толық азайту мүмкін емес.
Сондықтан Қазақстанның табиғат қорғау бағдарламалары жануарлар популяциясын қалпына келтірумен қатар, олардың мекендейтін аумақтарын сақтауға да бағытталған.
Киік саны 4,7 миллионға жетті, қар барысы 190 басқа көбейді
Қазақстан халықаралық серіктестеріне табиғатты қорғау бағытында қол жеткізген нәтижелерін де таныстырды.
Соның ең жарқын мысалы – киік популяциясының қалпына келуі.
2003 жылы Қазақстанда небәрі 21 мың киік болған. Ал 2026 жылдың көктемінде олардың саны 4,7 миллионға жеткен.
Қазір әлемдегі киіктердің шамамен 98 пайызы Қазақстанда мекендейді.
Қар барысының саны да біртіндеп қалпына келіп жатыр.
Тоқаевтың айтуынша, 1990 жылдары бұл жануардың популяциясы өте төмен деңгейге түскен. Қазір Қазақстандағы қар барысының саны шамамен 190 басқа жетті.
Еліміздегі қар барысы мекендейтін аумақтың 70 пайызға жуығы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға тиесілі.
Президент мұндай нәтижеге мемлекеттік органдардың, ғалымдардың және халықаралық серіктестердің көпжылдық жүйелі жұмысының арқасында қол жеткізілгенін айтты.
Қазақстан Тұран жолбарысын табиғатқа қайта жерсіндіру және Пржевальский жылқысының популяциясын қалпына келтіру жұмыстарын да жалғастырып келеді.
Бұл жобаларға Ресей, Чехия, Германия және Венгриядағы серіктестер, сондай-ақ халықаралық табиғат қорғау ұйымдары қатысып жатыр.
Президенттің айтуынша, биыл шілдеде соңғы 70 жылда алғаш рет жолбарыс Қазақстанның жабайы табиғатына жіберілген.
Алматыда БҰҰ-ның биоалуантүрлілік жөніндегі өңірлік кеңсесі ашылуы мүмкін
Қазақстан Президенті саммитте Алматыға қатысты халықаралық бастама да көтерді.
Тоқаев Биологиялық алуантүрлілік туралы конвенция Хатшылығының өңірлік кеңсесін Алматыда орналастыруды ұсынды.
Мұндай құрылым Орталық Азия елдеріне Куньмин-Монреаль жаһандық биоалуантүрлілік бағдарламасын жүзеге асыруға көмектесе алады.
Оның негізгі жұмыс бағыттары ғылыми тәжірибе алмасуды, мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты және бірлескен табиғат қорғау жобаларын қамтуы мүмкін.
Әзірге бұл Қазақстанның ұсынысы ғана. Кеңсені ашу туралы түпкілікті шешім қабылданған жоқ.
Егер бастама қолдау тапса, Алматы Орталық Азиядағы экологиялық ынтымақтастықты үйлестіретін маңызды халықаралық орталықтардың біріне айналуы мүмкін.
Астанадағы жасанды интеллект орталығы табиғатты қорғауға жұмылдырылмақ
Қазақстан экология саласында цифрлық технологияларды кеңінен пайдалануды да ұсынып отыр.
Тоқаев Астанадағы Халықаралық жасанды интеллект орталығын биоалуантүрлілік туралы деректерді талдау, ғылыми зерттеулер жүргізу және экологиялық қауіптерді болжау үшін пайдалануға шақырды.
«Бүгінде тиімді әріптестік экожүйелерді бақылау, табиғи ресурстарды басқару және экологиялық қатерлерді болжау тәсілдерін түбегейлі өзгерте алатын цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектке негізделуі керек», – деді Президент.
Мемлекет басшысының ұсынысы бойынша орталықта ерте ескерту жүйелерін әзірлеу және осы бағыттағы мамандарды даярлау жұмыстары да жүргізілуі мүмкін.
Жасанды интеллект су айдындарының жағдайын бақылауға, табиғи экожүйелердегі өзгерістерді анықтауға және ауқымды экологиялық деректерді өңдеуге пайдаланылуы мүмкін.
Дегенмен саммитте нақты жобалардың атауы мен оларды іске қосу мерзімі жарияланған жоқ.
Тоқаев: «Таза Қазақстан» жалпыұлттық идеологияға айналып келеді
Президент ел ішіндегі экологиялық мәдениет мәселесіне де тоқталды.
Оның айтуынша, Қазақстанның жаңа Конституциясында жоғары экологиялық мәдениетті қалыптастыру мемлекеттіліктің негізгі қағидаттарының бірі ретінде бекітілген.
Азаматтарға табиғатты сақтау және оның ресурстарына ұқыпты қарау міндеті жүктелген. Ал адам өмірі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаны қорғау мемлекеттің мақсаттарының бірі ретінде белгіленген.
Тоқаев бұл қағидаттарды «Таза Қазақстан» жалпыұлттық акциясымен байланыстырды.
«Бұл қозғалыстың қоршаған ортаны таза ұстаумен ғана шектелмей отырғаны қуантады. Ол азаматтарымыздың дүниетанымы мен өмір салтына барған сайын көбірек ықпал етіп, жалпыұлттық идеологияға айналып келеді», – деді Мемлекет басшысы.
Президенттің пікірінше, табиғатты қорғау мен экономикалық даму бір-бірімен үйлесуі тиіс.
Су тапшылығы Қазақстан үшін халықаралық деңгейдегі мәселеге айналды
Саммитте Тоқаев су қауіпсіздігіне де ерекше назар аударды.
Президент Қазақстанның 2025 жылы БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құру бастамасын көтергенін еске салды.
Ұсынылып отырған ұйым Орталық Азия мемлекеттерін біріктіріп қана қоймай, басқа да мүдделі елдердің қатысуына ашық болуы тиіс.
«Біздің мақсатымыз – су қауіпсіздігін нығайту және жағдайы өзендерге, көлдерге, сулы-батпақты алқаптарға тәуелді экожүйелерді қорғау», – деді ол.
Тоқаев су тапшылығы, шөлейттену және жердің тозуы жекелеген елдердің шекарасынан әлдеқашан асып кеткенін атап өтті.
Бұл мәселелер азық-түлік өндірісіне, халықтың табыс көздеріне және экономиканың тұрақтылығына қауіп төндіреді.
Қазақстан халықаралық қоғамдастықты саяси келіспеушіліктерге қарамастан, нақты нәтиже беретін экологиялық ынтымақтастықты дамытуға шақырды.
Еревандағы көшбасшылар саммиті Арменияда 19–30 қазан аралығында өтетін БҰҰ-ның биоалуантүрлілік жөніндегі COP17 конференциясы қарсаңында ұйымдастырылды.
Қазақстан үшін ең өзекті мәселелердің бірі Каспий теңізінің болашағы болып отыр.
Елде киік популяциясы айтарлықтай көбейгенімен, Каспий итбалығының жағдайы керісінше нашарлаған.
Президент келтірген мәліметке сүйенсек, бір ғасырда олардың саны 730 мыңға азайған.
Сондықтан Қазақстан Каспийді қорғаудың мемлекетаралық бағдарламасын қабылдап, теңіз жағалауындағы бес елдің бірлескен жұмысын күшейтуді ұсынып отыр.
Бұған дейін біз Каспий итбалықтарының тіршілігі мен оларды қорғау мәселесі туралы да жазған едік.
