Жапония Қазақстандағы сирек металдар саласын дамытуға 3 млн доллар бөледі. Жапония Үкіметі мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ) экологиялық қауіпсіздікті күшейтуге және сирек жер минералдары мен сирек металдардың жауапты өндірісін дамытуға арналған бірлескен жобаны іске қосу туралы келісімге қол қойды. Жоба Қазақстанның Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен әріптестікте жүзеге асырылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа бастаманың басты мақсаты – маңызды минералдарды өндіру мен өңдеуді кеңейту кезінде экологиялық тәуекелдерді алдын ала анықтау, ластанудың алдын алу және халықаралық стандарттарды енгізу.
Бұл Қазақстан үшін өзекті мәселе. Ел аумағында сирек металдар мен сирек жер элементтерінің 120-дан астам кен орны анықталған. Ал әлемде мұндай шикізатқа сұраныс артып келеді.
3 млн доллар қандай жұмыстарға бағытталады?
Жапония қаржыландыратын жаңа жоба сирек металдар мен сирек жер минералдары саласында тұрақты өндірістік құн тізбегін қалыптастыруға қажетті негіздерді дамытуға арналған.
Жоба бірнеше негізгі бағытты қамтиды:
- Сирек металдар өндірісіндегі экологиялық тәуекелдерді анықтау және бағалау;
- Қоршаған ортаның ластануын болдырмауға арналған стандарттарды дамыту;
- Өндірістік процестерді бақылаудың цифрлық жүйелерін жетілдіру;
- Халықаралық экологиялық талаптарды енгізуге қажетті нормативтік негіз қалыптастыру;
- Технологиялық және сараптамалық әлеуетті нығайту.
Бастама толық ауқымды өнеркәсіптік өндіріс басталғанға дейін экологиялық талаптарды ескеруге басымдық береді.
Бұл тәсіл кейін пайда болуы мүмкін ластану мәселелерін жоюмен ғана шектелмей, олардың алдын алуға бағытталған.
Қазақстанда 120-дан астам кен орны анықталған
Қазақстанда сирек металдар мен сирек жер элементтерінің 120-дан астам кен орны белгілі.
Бұл мәлімет сирек және сирек жер металдары саласын дамытудың 2024–2028 жылдарға арналған кешенді жоспарында келтірілген.
Сирек жер элементтері мен сирек металдар электроника, электр көлігі, энергетика, өнеркәсіптік жабдықтар және жоғары технологиялық өндірістер үшін маңызды шикізат саналады.
Алайда кен орнының анықталуы оның өнеркәсіптік игерілуге дайын екенін білдірмейді. Өндірісті бастау үшін қорды бағалау, технологиялық шешімдерді таңдау, экономикалық тиімділікті есептеу және экологиялық талаптарды орындау қажет.
Жаңа жоба осы үдерістердің экологиялық және институционалдық негізін нығайтуға көмектесуге тиіс.
Қазақстан шикізат өндірумен шектелмеуді көздейді
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Өнеркәсіп комитеті төрағасының орынбасары Олжас Әлібеков елде сирек металдар мен сирек жер минералдарын терең өңдеуге басымдық беріліп отырғанын айтты.
«Қазақстан біздің ұлттық кешенді жоспарымыздың шеңберінде сирек металдар мен сирек жер минералдарын өндіру бойынша жоғары технологиялық қайта өңдеу кәсіпорындарын құру бойынша белсенді жұмыс істеп жатыр. БҰҰДБ және Жапониямен бірлескен бұл бастама біздің өндірістік тізбектерімізге озық экологиялық таза технологиялар мен халықаралық экологиялық стандарттарды енгізу арқылы жұмысымызды айтарлықтай нығайтуға мүмкіндік береді».
Мұндағы негізгі міндет – минералдық ресурстарды тек шикізат ретінде өндіру емес, оларды өңдеудің технологиялық мүмкіндіктерін де дамыту.
Өңдеу өндірістерін құру қосымша құн қалыптастыруға жол ашады. Бірақ мұндай кәсіпорындардың экологиялық әсерін алдын ала бағалау және өндірістік қалдықтарды басқару маңызды болып қала береді.
Жапония Қазақстанмен ынтымақтастықты кеңейтеді
Жаңа жоба 2025 жылғы желтоқсанда өткен «Орталық Азия – Жапония» диалогы саммитінде жарияланған басымдықтармен байланысты.
Атап айтқанда, ол Жапонияның «Жасыл даму және орнықтылық» және «Өзара байланыс» бағыттарын іске асыруға ықпал етеді.
Жапонияның Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті елшісі Ясумаса Ииджима бастаманы қолдайтынын білдірді.
«Жапония бұл бастамаға жан-жақты қолдау көрсетуге ниетті».
Жапония үшін маңызды минералдар саласындағы халықаралық ынтымақтастық өндірістік жеткізу тізбектерінің тұрақтылығы тұрғысынан өзекті. Ал Қазақстан үшін мұндай әріптестік технологиялық тәжірибе мен экологиялық басқару тәсілдерін дамытуға мүмкіндік береді.
Экологиялық қауіпсіздік неге бірінші орынға қойылды?
Сирек металдарды өндіру мен өңдеу қоршаған ортаға әсер етуі мүмкін. Өндіріс технологиясына қарай су ресурстарын пайдалану, қалдықтарды басқару және ластанудың алдын алу мәселелері туындайды.
Сондықтан жаңа жоба экологиялық бақылауды өндірістің бастапқы кезеңдерінен енгізуге бағытталған.
Қазақстандағы БҰҰДБ Тұрақты өкілі Катаржина Вавьерниа маңызды минералдарға сұраныстың өсуі экономикалық мүмкіндіктермен қатар экологиялық жауапкершілікті де арттыратынын атап өтті.
«Маңызды минералдарға сұраныстың артуы жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашады, бірақ сонымен бірге қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауды қажет етеді. Тиімді экологиялық басқару, ластанудың алдын алу және жергілікті қауымдастықтарды қорғау осы секторды дамытуда басты орын алуы керек. Осы әріптестік шеңберінде БҰҰДБ Қазақстанға экологиялық тәуекелдерді басқару және даму нәтижелерінің экожүйелерді қорғаумен қатар адамдарға пайда әкелуін қамтамасыз ету үшін қажетті стандарттарды, сараптамалық әлеуетті және мониторинг жүйелерін нығайтуға көмектесуге ниетті».
БҰҰДБ-ның ұстанымы бойынша, жаңа өндірістерді дамыту жергілікті тұрғындардың мүдделерін және табиғи экожүйелерді қорғау талаптарын ескеруге тиіс.
Бұл – Жапония мен БҰҰДБ-ның Қазақстандағы бесінші жобасы
Жапония Үкіметі мен БҰҰДБ Қазақстанда және Орталық Азияда орнықты даму бағытындағы жобаларды бұған дейін де бірлесіп жүзеге асырып келеді.
Қазір Қазақстанда осы әріптестік аясында төрт бастама іске асырылуда.
Олар бөгеттердегі су тасқыны тәуекелдерін басқаруға, Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі мәселесіне, қалалардың климаттық және табиғи апаттарға төзімділігін арттыруға, сондай-ақ Орталық Азияда төтенше жағдайларға дайындықты күшейтуге бағытталған.
Сирек металдар саласындағы жаңа жоба осы ынтымақтастық шеңберіндегі бесінші бастама болады.
Жаңа жоба Қазақстанға не береді?
3 млн долларлық бастама кен орындарын тікелей игеруге немесе ірі зауыт салуға арналған инвестициялық жоба ретінде жарияланған жоқ.
Оның негізгі міндеті – болашақ өндірістердің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қажетті стандарттарды, цифрлық мониторингті және сараптамалық мүмкіндіктерді дамыту.
Бұл Қазақстанның сирек металдар мен сирек жер элементтері саласындағы өндірістік жобаларын халықаралық экологиялық талаптарға сәйкес жоспарлауына көмектесуі мүмкін.
Жобаның нақты нәтижесі әзірленетін стандарттардың өндіріске енгізілуіне, мемлекеттік органдар мен кәсіпорындардың оларды қолдануына және экологиялық мониторингтің тиімділігіне байланысты болады.
Қазақстан үшін басты мәселе – маңызды минералдарға әлемдік сұраныстың өсуін экономикалық мүмкіндікке айналдырумен қатар, табиғи ресурстарды жауапты пайдалануды қамтамасыз ету.
Бұған дейін біз Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың аса маңызды минералдар мен сирек металдарды игеру, оларды ел ішінде өңдеу және толық өндірістік тізбек қалыптастыру жөніндегі тапсырмалары туралы жазған едік. Қазақстан бұл саланы экономиканы әртараптандырудың маңызды бағыттарының бірі ретінде дамытуды көздеп отыр.
