Қазақстан мен Қытай $200 млн-ға дейінгі бірлескен инвестициялық қор құруды талқылап жатыр. Қаражат Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамытуға арналған жобаларды қаржыландыруға бағытталуы мүмкін. Бұл мәселе Алматыда өткен екінші Тянь-Шань форумы аясында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мен Қытайдың қаржы министрі Лань Фоаньның кездесуінде қаралды, деп хабарлады Қазақстан Үкіметі.
Қордың алдын ала нысаналы көлемі 200 млн долларға дейін жетуі мүмкін. Кейін оны ұлғайту мүмкіндігі де қарастырылып отыр. Әзірге бастама келіссөздер сатысында, қордың іске қосылғаны немесе қаражаттың бөлінгені туралы хабарланған жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.
$200 млн инвестициялық қор не үшін қажет?
Жаңа қорды құру бастамасын Қазақстан тарапы 2026 жылғы шілдеде Шанхайда өткен Қазақстан мен Қытай басшыларының кездесуінде көтерген болатын.
Негізгі мақсат – Транскаспий халықаралық көлік бағытының инфрақұрылымын дамытуға инвестиция тарту және ірі жобаларды қаржыландырудың тұрақты тетіктерін қалыптастыру.
Транскаспий бағыты Қытай мен Еуропа арасындағы жүк тасымалында Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған. Маршрут Қазақстан аумағы мен Каспий теңізі арқылы Әзербайжанға, одан әрі Кавказ және Еуропа бағыттарына жалғасады.
Мұндай дәлізді дамыту теміржол, порт және логистикалық инфрақұрылымның өзара үйлесімді жұмыс істеуін талап етеді. Сондықтан жеке жобаларды қаржыландырумен қатар, инвестициялық тетіктерді үйлестіру мәселесі де маңызды.
Серік Жұманғарин қорды іске қосуды жеделдету үшін екі елдің жауапты қаржы институттарын анықтауды ұсынды. Олар қор қызметінің негізгі қағидаттары мен жұмыс тәсілдерін бірлесіп әзірлеуі тиіс.
Қазақстан мен Қытай үш қаржыландыру тетігін қалыптастырмақ
Келіссөздерде бір инвестициялық қормен шектелмей, өзара толықтыратын бірнеше қаржылық құралды дамыту мәселесі көтерілді.
«Уағдаластықтардан жобаларды тәжірибе жүзінде қаржыландыруға көшу үшін тұтас қазақ-қытай қаржылық архитектурасын қалыптастыру қажет. Бүгінде бізде бірнеше өзара толықтырушы механизм құрылып отыр. Бұлардың әрқайсысы нақты міндеттерді шешуі тиіс», — деп атап өтті вице-премьер.
Қазіргі уақытта үш негізгі бағыт қарастырылып жатыр:
- Kazakh Invest Fund – Silk Road Finance Corporation қатысуымен қалыптастырылатын инвестициялық тетік.
- Қазақ-қытай тікелей инвестициялар қоры – «Бәйтерек» ұлттық инвестициялық холдингі мен Silk Road Fund қатысуымен құрылуы жоспарланған қор.
- Жобалық борыштық және сақтандыру арқылы қаржыландыру – қазақстандық және қытайлық қаржы институттарының қатысуымен дамытылатын құралдар.
Үшінші бағытқа «Бәйтерек», Қазақстанның Даму банкі, China Development Bank, China EximBank, Bank of China, ICBC, Sinosure және басқа да ұйымдарды тарту көзделген.
Бұл тетіктер инвестициялық жобалардың әртүрлі қажеттіліктерін өтеуге бағытталған. Бір жағдайда үлестік капитал қажет болса, екінші жобада ұзақ мерзімді кредит немесе сақтандыру кепілдігі маңызды болуы мүмкін.
Инвесторларға арналған бірыңғай қаржылық «терезе» ұсынылды
Серік Жұманғарин қолданыстағы және құрылып жатқан қаржыландыру құралдарын бір жүйеге біріктіруді ұсынды.
Бастаманың ерекшелігі – бұл үшін жаңа ұйым құру міндетті емес. Оның орнына екі елдің қаржы институттары арасындағы жұмысты үйлестіретін бірыңғай тетік қалыптастыру көзделген.
«Жұмыс істеп тұрған және құрылып жатқан тетіктерді жаңа ұйым ашпай-ақ, жобалық қаржыландыру мен сақтандырудың бірыңғай қазақ-қытай “терезесі” арқылы біріктіруді ұсынамын. Бұл әрбір басым жоба бойынша ұзақ мерзімді кредиттеуді, сақтандыру өтемін, кепілдіктерді, юаньмен қаржыландыруды және қажет болған жағдайда үлестік қатысуды қамтитын кешенді қаржылық пакетті қалыптастыруға мүмкіндік береді», — деді вице-премьер.
Ұсыныс іске асқан жағдайда, ірі инвестициялық жобаларға қаржы тартудың бірнеше құралын бір-бірімен байланыстыруға мүмкіндік туады.
Мәселен, жобаға ұзақ мерзімді қарыз, тәуекелдерді сақтандыру, кепілдік және қосымша капитал қажет болса, оларды әртүрлі институттар арқылы келісілген тәртіппен ұйымдастыру көзделеді.
Бұл инвесторлар мен жоба бастамашылары үшін қаржыландыру рәсімдерін жеңілдетуге бағытталған. Дегенмен бірыңғай «терезенің» нақты жұмыс тәртібі әлі бекітілген жоқ.
Қаржыландыруды бірнеше пилоттық жобада сынау жоспарланған
Қазақстан тарапы жаңа қаржылық тетіктердің тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеруді ұсынды.
Ол үшін бірнеше пилоттық жобаны таңдап, оларды инвестициялық шешім қабылдау кезеңінен бастап қаржыландыру толық келісілгенге дейін сүйемелдеу жоспарланып отыр.
Мұндай тәсіл ірі жобалардың іске асуын баяулататын кедергілерді анықтауға мүмкіндік беруі тиіс.
Атап айтқанда, қаржы институттары арасындағы келісу рәсімдері, кредит беру шарттары, сақтандыру және кепілдік мәселелері бірлесіп қарастырылуы мүмкін.
Пилоттық жобалардың нақты атаулары, құны және іске асыру мерзімдері әзірге жарияланған жоқ.
Қытай банктері Қазақстанның инфрақұрылымдық жобаларына қатысуы мүмкін
Кездесуде Қытайдың Экспорттық-импорттық банкімен ынтымақтастықты кеңейту мәселесіне ерекше назар аударылды.
Тараптар Қазақстандағы басым инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру мүмкіндіктерін талқылады.
Қазіргі уақытта көлік және коммуналдық инфрақұрылымды дамытуға арналған бірнеше стратегиялық бастама пысықталып жатыр.
Қытайдың даму және коммерциялық банктері, сондай-ақ экспорттық сақтандыру ұйымдары мұндай жобаларды қаржыландырудың әртүрлі кезеңдеріне қатысуы мүмкін.
Алайда келіссөздер нәтижесінде нақты жобалар бойынша жаңа кредиттік келісімдерге қол қойылғаны туралы мәлімет берілген жоқ.
Транскаспий дәлізі үшін бұл нені білдіреді?
Қазақстан мен Қытайдың бастамасы Транскаспий бағытын дамытуға арналған инвестицияларды жүйелі түрде тартуға бағытталған.
Көлік дәлізінің тиімділігі тек теміржол немесе порт қуатына ғана байланысты емес. Жүк тасымалының тұрақтылығы, инфрақұрылымның өткізу қабілеті және жобалардың уақытында қаржыландырылуы да маңызды.
Ұсынылған қаржылық тетіктер осы міндеттерді шешуге мүмкіндік беруі мүмкін. Әсіресе бірнеше елдің көлік инфрақұрылымын байланыстыратын ұзақ мерзімді жобалар үшін қаржы көздерінің тұрақтылығы қажет.
Дегенмен 200 млн доллар – әзірге қордың алдын ала жоспарланған көлемі. Оның нақты капиталы, қатысушылардың үлесі және қаржыландырылатын жобалар тізімі кейінгі келіссөздер барысында айқындалмақ.
Алматыдағы кездесу қорды құру мәселесін саяси келіссөздер деңгейінен қаржы институттары арасындағы нақты жұмысқа көшіруге бағытталған. Келесі кезеңде жауапты ұйымдарды анықтау, бірыңғай қаржыландыру тетігін пысықтау және пилоттық жобаларды таңдау күтіледі.
Бұған дейін біз «Бәйтерек» ұлттық инвестициялық холдингімен байланысты қор арқылы Қазақстандағы ірі технологиялық және инфрақұрылымдық жобаларға қаржы тарту бастамасы туралы жазған едік. Екі бастаманың да ортақ бағыты – ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларды қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейту.
