Тірі мал нарығы Қазақстанда көптен бері бір арнаға түспей келеді - елдің түкпір-түкпіріндегі он мыңдаған фермер әрқайсысы өз бетінше жұмыс істейді, ал қайта өңдеушілерге тұрақты сапа мен қажетті көлемді бір жерден табу қиын. Осы олқылықты жүйелі түрде жабуға бағытталған нақты құрал Dala.Camp Forum 2026 алаңында таныстырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
14–15 ақпанда Rixos Burabay-де өткен халықаралық форумда Turan мал өсірушілер қауымдастығы Turan Standard Pool (TSP) пилоттық жобасын іске қосқанын жариялады. Форумға Қазақстанды қоса алғанда 11 елден 250-ге жуық делегат жиналды. Бұл шара тек стратегиялық пікірталас емес - нарықты қайта құруға арналған нақты қадамдардың басталғанын көрсеткен алаң болды.
Нарық неге «шашыраңқы» болып қалды
Бүгінде тірі мал нарығының басты мәселесі - бөлшектену. Шағын және орта шаруашылықтар бытыраңқы жұмыс істейді, ал қайта өңдеушілер бір мезетте үш үлкен кедергіге тіреледі:
- шикізат сапасының тұрақсыздығы
- жеткізілім көлемінің кепілді болмауы
- сатып алу кезіндегі транзакциялық шығындардың жоғары болуы
Мұның үстіне маусымдық баға ауытқуы бар. Нәтижесінде фермер малды көбіне қолайсыз мезгілде сатуға мәжбүр болады, ал зауыттар қуатын жоспарлау мүмкіндігінен айырылады.
Шешім - Turan Standard Pool: ферма мен зауыт арасындағы «көпір»
Turan Standard Pool - фермадан қайта өңдеушіге дейінгі тізбекті жүйелейтін сандық B2B-платформа. Оның логикасы қарапайым, бірақ әсері үлкен: нарықтағы ұсыныстарды бір жерге жинау, оларды стандартқа келтіру және жеткізілімді алдын ала жоспарлау.
Платформа:
- шоғырландырылған жеткізу пулдарын қалыптастырады
- малдың бірыңғай стандарттары мен жіктемесін енгізеді
- анықтамалық нарықтық деректерге қол жеткізуді береді
- қайта өңдеушілерге шикізатқа тұрақты қол жеткізуді қамтамасыз етеді
TSP моделі «сәйкестендіру терезелері» арқылы жеткізілімді жоспарлауға мүмкіндік береді. Бұл маусымдық құлдыраудың әсерін азайтып, фермерге де, өңдеушіге де болжамды жұмыс форматын ұсынады.
«Егер өңдеушіге, мысалы, 10 000 бас ірі қара мал қажет болса, платформа бүкіл ел бойынша ондаған және жүздеген шаруа қожалықтарының ұсыныстарының пулын қалыптастырады, оның көлемін жинақтап, стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етеді», — деді Turan қауымдастығының Басқарма Төрағасы Жәнібек Кенжебаев.
10–15% үстемеақы: сапаға төленетін баға
Фермер үшін ең маңызды сұрақ - одан қандай пайда бар. Мұнда негізгі уәждеме - баға сыйлықақысы. Қауымдастық бағалауынша, стандартты сақтау және жеткізілім тұрақтылығы нарықтық бағаға 10–15% көлемінде үстемеақы алуға мүмкіндік береді.
Бұл үстемеақының нақты мөлшері сапа деңгейіне, тұрақтылыққа және әр мәміленің шарттарына байланысты белгіленеді.
Қайта өңдеушілер үшін де ұтыс бар: платформа барлық өңір мен «грейд» бойынша ұсынысты бір жерден көрсетіп, қажетті критериймен өтінім беруге және бір жерде салыстырылған партия алуға жол ашады. Бұл қуатты жүктеуді тұрақтандырып, жеткізуші іздеу шығынын азайтады.
«Біз тек цифрлық платформа жасап жатқан жоқпыз. Біз тірі мал нарығында сенім архитектурасын қалыптастырамыз. Қайта өңдеуші үшін бұл тұрақтылық пен болжам жасай алу. Фермер үшін – сыйлықақымен сатуға қол жеткізу. Turan Standard Pool – бұл саланы бейберекет мәмілелер жағдайынан жүйелік кооперацияға ауыстыру құралы», - деді Turan қауымдастығының Басқарма төрағасының бірінші орынбасары Аршидин Тохтамов.
Үш компаниямен келісім - пилот нақты басталды
Форум барысында «KazBeef Ltd» ЖШС, «ТЕРРА компаниялар тобы» ЖШС және «Қайып-Ата» ЖШС-мен келісімдерге қол қойылды. Бұл құжаттар тірі мал нарығын шоғырландырылған модельге көшіру, бірыңғай стандарт енгізу және жеткізілімді TSP арқылы үйлестіруге қатысу ниетін бекітеді.
Яғни пилот «қағаздағы идея» емес - нарық ойыншылары нақты кірісе бастаған процесс.
TSP мүшесі болу: «бір терезе» арқылы қолдау
Платформаға кіру қауымдастықтың мүшелік жүйесі арқылы жүзеге асады. Бірақ Turan Standard Pool тек сатып-өткізу арнасы емес - толық сүйемелдеу экожүйесі ретінде ұсынылып отыр.
Мүшелерге:
- консультациялық және өндірістік қолдау
- қаржыландыру тарту және субсидия алу бойынша көмек
- ферманы кешенді тексеруді 50%-ға дейін жеңілдікпен өткізу мүмкіндігі
- ветеринариялық, зоотехникалық және агроқаржылық сараптама
- шаруашылықты басқаруға арналған ERP-құралдарын енгізу
ұсынылады.
«Бүгінгі таңда фермерге ондаған бағдарламаларды, субсидияларды, талаптар мен стандарттарды біліп, түсіну қиын. Біз сараптаманы бір терезе форматында біріктіреміз. Ветеринар, зоотехник, агроқаржы маманы – бұл шашыраңқы мамандар емес, бірыңғай сүйемелдеу жүйесі. Turan Standard Pool – бұл тек сату ғана емес, бұл ферманы дамытудың экожүйесі», — деді Аршидин Тохтамов.
Пилоттық кезеңде жоба ірі қара мал нарығына бағытталған. Кейін ұсақ мал мен жылқы шаруашылығына да масштабталуы мүмкін.
Turan қауымдастығы кім және неге экспортқа ставка жасайды
Turan қауымдастығы 2025 жылдың тамызында құрылып, қазірдің өзінде 200-ден астам нарық қатысушысын біріктіреді. Қауымдастықтың жинақталған әлеуеті:
- 115 мың басқа арналған бордақылау қуаты
- 30 мың басқа арналған репродукторлар
- жылына 72 мың тоннаға дейін ет өңдеу мүмкіндігі
Қауымдастық өсімнің негізгі драйвері ретінде экспортты атап отыр. Ал экспортқа шығудың шарты - тұрақты сапа, стандарт және көлем. TSP дәл осы үш мәселені жүйелі түрде шешуге бағытталған.
Dala.Camp не көрсетті
Dala.Camp Forum бизнес, халықаралық ұйымдар және мемлекеттік даму институттары үшін ортақ алаңға айналды. Бірінші күні экспорттық модель, инвестициялық архитектура, халықаралық ветеринариялық стандарттар және қосылған құн тізбегі талқыланды. Екінші күні қатысушылар практикалық тренингтер мен мастер-класстарға қатысып, нақты басқару құралдарын үйренді.
Форумда қол қойылған келісімдер мен іске қосылған пилоттық жоба бір нәрсені аңғартты: Қазақстандағы тірі мал нарығы «кездейсоқ келісімдер» кезеңінен біртіндеп жүйелі кооперацияға өтуді бастап кетті.
Егер Turan Standard Pool күткендей нәтиже берсе, бұл платформа жай ғана цифрлық сервис емес, елдегі ет бағытының жаңа тәртібі - ашық, стандартталған және инвестицияға тартымды нарықтың негізі болуы мүмкін.
